Χαμένη εμπειρία

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 του περασμένου αιώνα δεν υπήρχε ούτε ένα ευρωπαϊκό κράτος που να μη διαθέτει πανεπιστημιακές θεατρολογικές σπουδές. Πολλά επίσης ασιατικά και αφρικανικά κράτη (μας είχαν μάλιστα σε διεθνή συνέδρια επισκεφθεί ως εισηγητές από τη Νότια Αφρική αλλά και την Αλγερία, την Ασία και βεβαίως από τη Βόρεια και τη Νότια Αμερική). Η Ελλάδα, τουλάχιστον η αρχαία που είχε ιδρύσει τη θεατρική εμπειρία και που ο Αριστοτέλης ήταν σ’ όλα τα διεθνή συνέδρια ο γκουρού με πληθώρα ανακοινώσεων βρισκόταν σε βαθύ σκοτάδι. Εξάλλου τότε δεν διδασκόταν ούτε μια παράγραφος στο Γυμνάσιο ή το Λύκειο από έργο του Αριστοτέλη. Αντε στο μάθημα της τραγωδίας («Αντιγόνη») από το πρωτότυπο να παπαγαλιζόνταν στις εισαγωγές ο ορισμός του Σταγειρίτη για την τραγωδία! Τότε λοιπόν στις αρχές του ’80, σε μια σειρά επιφυλλίδων στο «Βήμα» (που όταν συγκρότησαν τόμο έλαβαν το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου – 1985) μίλησα για την ανάγκη ίδρυσης θεατρολογικών πανεπιστημιακών σπουδών και με αναλυτικό τρόπο σχεδόν πρότεινα το περιεχόμενο της ύλης, ιστορία θεάτρου, δραματολογία, ιστορία σκηνοθεσία, σκηνογραφία, ενδυματολογία, μουσική, υποκριτική, αισθητικές σχολές κ.τ.λ.

Οταν επιτέλους με πρώτο υπουργό τον Τρίτση που λόγω θανάτου δεν προχώρησε και με συνεχιστή τον Σουφλιά ιδρύθηκε η πρώτη πανεπιστημιακή θεατρολογική σχολή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, διδάξαμε ο Ευαγγελάτος, ο Πούχνερ, η Μαλτέζου (Ιστορία), ο Αγγελος Δεληβορριάς, ο Νάσος Βαγενάς, ο Νίκος Χουρμουζιάδης, ο Γιατρομανωλάκης, ο Σπάθης και ο Πλωρίτης, η Βαροπούλου και η αφεντιά μου. Ενώ στα πρακτικά μαθήματα ο Καλλέργης και ο Γιώργος Μιχαηλίδης και η Ελένη Φεσσά στα εικαστικά του θεάτρου. Θεωρώ τυχερούς τους πρώτους φοιτητές που είχαν στη διάθεσή τους με ελεύθερη πρόσβαση το Αρχείο και τη Βιβλιοθήκη του Θεατρικού Μουσείου, στο ροζ κτίριο Παλαμά στην Ακαδημίας.

Λόγω έλλειψης έως τότε ανάλογης σπουδής θεάτρου πανεπιστημιακής θεωρητικής, η Σχολή στα πρώτα χρόνια είχε φοιτητές που είχαν άλλο πτυχίο (φιλόλογοι, αρχαιολόγοι, γιατροί, αρχιτέκτονες, μηχανικοί, καθηγητές Αγγλικής, Γαλλικής Φιλολογίας και πολλοί ηθοποιοί). Τυχεροί φοιτητές που σήμερα διαπρέπουν ως κριτικοί θεάτρου, πανεπιστημιακοί καθηγητές, μεταφραστές και δάσκαλοι σε δραματικές σχολές.

Σε λίγο βέβαια γέμισε η Ελλάδα θεατρολογικές πανεπιστημιακές σχολές (είναι να μην ανοίξει η όρεξη) – Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Κρήτη (εκεί τομέας στη Φιλοσοφική). Κι εκεί δίδαξαν αξιόλογοι καθηγητές, αλλά στένεψαν και σιγά σιγά εξαφανίστηκαν οι ευκαιρίες για επαγγελματική αποκατάσταση των πτυχιούχων. Ενώ, απίστευτο, από την υπουργία Ανδριανόπουλου υπάρχει νόμος που προβλέπει τη διδασκαλία του θεάτρου στα Γυμνάσια, τα Λύκεια και το Δημοτικό, δεν κινητοποιήθηκαν ποτέ οι όροι υλοποίησής του. Τόσοι λοιπόν, από πέντε σχολές απόφοιτοι εδώ και τριάντα χρόνια (πάνω από 3.500) είναι άνεργοι, άρα μειώθηκε και το ενδιαφέρον για σπουδή θεάτρου και της θεωρίας και της πράξης (διότι οι νεότερες σχολές παράγουν και σκηνοθέτες και ηθοποιούς και εικαστικούς του θεάτρου και χορογράφους). Και οι νεότεροι σπουδαστές είναι όσοι έχουν εισαχθεί, αφού επέλεγαν άλλες σχολές, στη θεατρολογία ως πέμπτη και συχνά δέκατη προτίμηση.

Μόνο κάποια ιδιωτικά σχολεία προσλαμβάνουν κάποιους πτυχιούχους, μερικές δραματικές σχολές και μερικά έντυπα. Καμιά πενηνταριά συνολικά.

Και το ωραίο. Κάποτε, πριν από χρόνια, μπήκε στα Γυμνάσια ως προαιρετικό μάθημα η Θεατρολογία, κυκλοφόρησε το κράτος βιβλίο, που διένειμε και βεβαίως το δίδασκαν άσχετοι με τη θεατρολογία καθηγητές, όσοι τους περίσσευαν ώρες διδασκαλίας (φιλόλογοι, θεολόγοι, ακόμη και γυμναστές), αφού θεατρολόγοι δεν διορίζονταν. Και το κλου. Το μάθημα θεατρολογίας ως προαιρετικό διδασκόταν τις ίδιες ώρες με το ανάλογο προαιρετικό διδασκαλίας των υπολογιστών! Και τα παιδιά, σωστά, αυτό προτιμούσαν. Αντί να κάθονται σε μια αίθουσα με τον θεολόγο να τους λέει ανοίξτε και διαβάστε το κεφάλαιο «Ισπανικό κλασικό θέατρο», πήγαιναν στο μάθημα που τους έδινε εφόδια για το μέλλον.

Και όμως, αν είχε εισαχθεί στο μάθημα της Θεατρολογίας μια σειρά από άλλα μαθήματα με καλλιτεχνικό στίχο, θα έβρισκαν τον συνεκτικό δεσμό τους. Π.χ. αρχαίο δράμα από μετάφραση (φιλόλογος), σκηνικά – κοστούμια (καθηγητής των τεχνικών), χορογραφία (γυμναστής), χορικά μελοποίηση (καθηγητής Μουσικής) και βέβαια θεατρολόγος (δραματουργική ανάλυση, ιστορία παραστάσεων με ανάγνωση κριτικών και αναλύσεων). Αφήνω που ο μουσικός θα δίδασκε και ορθοφωνία. Μια παράσταση της «Αντιγόνης», της «Ιφιγένειας», των «Ορνίθων» του Αριστοφάνη με τη μελέτη της των πραγμάτων συστάσεως κατά Αριστοτέλη θα ήταν μια έξοχη εμπέδωση της από καθέδρας διδασκαλίας και συνάμα μια ενδιαφέρουσα επαφή συμμαθητών με, εκτός των άλλων, και συναισθηματική επικοινωνία.