«Αν έβαζα τίτλο στο σήμερα, θα ήταν “Ορατότης μηδέν”»

Παρότι χρόνια αποσυρμένος στο σπίτι του και στον κήπο του στο Λαγονήσι, ο Γιώργος Κοινούσης μοιάζει να έχει τη ματιά του διαρκώς στην κοινωνία και στα μεγάλα ζητήματα που απασχολούν τους ανθρώπους σήμερα. Ο Κοινούσης, ιδιαίτερη περίπτωση καλλιτέχνη, μεταπήδησε ταχύτατα και με επιτυχία στους κύκλους της λαϊκής δημιουργίας. Περιζήτητος ακορντεονίστας, μα και πολυοργανίστας σε εκατοντάδες φωνοληψίες δίσκων τη δεκαετία του ’60. Στιχουργός, συνθέτης και ενορχηστρωτής με μεγάλες δικές του επιτυχίες, όπως τα «Αχ, ας μπορούσα», «Ανθρωποι είμαστε», «Φιλαράκια», «Αμερική», «Παντρεμένοι» κ.τ.λ. Τραγουδιστής και περφόρμερ που άφησε εποχή με την παρουσία του και χάραξε έναν νέο δρόμο στο σόου στην Ελλάδα. Και πολλά χρόνια αποσυρμένος από τη νύχτα, με τεράστιο φιλανθρωπικό έργο και προσήλωση στον χριστιανισμό. Ο Κοινούσης σήμερα μιλά έπειτα από πολύ καιρό, αποστέλλοντας τα κοινωνικά του μηνύματα στη νεολαία, αλλά και αναβιώνοντας τις αναμνήσεις του από τον κόσμο του λαϊκού τραγουδιού. Τρυφερός, εκρηκτικός, ευαίσθητος, είναι ένας έξοχος συνομιλητής με πλήρη διαύγεια και χωρίς ίχνος κακίας ή ρεβανσισμού για όσα έζησε και είδε.

Ας ξεκινήσουμε από τη σημερινή κατάσταση. Ξέρω πόση κοινωνική έγνοια έχετε…

Δημήτρη, τα πράγματα έχουν γίνει πολύ ζόρικα, κι άμα μου ζητούσες να βάλω έναν τίτλο για τη σημερινή κατάσταση, αυτός είναι «Ορατότης μηδέν». Ερχονται στιγμές που νομίζω πως αισθάνομαι στο 2000 τίποτε. Δεν είμαι απαισιόδοξος, είμαι αυτός που είπε και έγραψε εξάλλου: όλοι θα ζήσουμε, εσύ με τα πολλά κι εγώ με τα λίγα. Αλλά όσα βλέπω σήμερα με κάνουν να γίνομαι απαισιόδοξος. Και δεν μιλάμε μόνο για την οικονομία, αυτή μπορεί και να φτιάξει, έχουμε ξαναπεράσει δύσκολα ως παλιότεροι, μιλώ γενικώς για άλλα.

Δηλαδή;

Ξέρεις τι είναι να φοβάσαι να κοιμηθείς γιατί σκέφτεσαι πως μπορεί να μπουν σπίτι σου να σε καθαρίσουν; Να φοβάσαι να περπατήσεις, να πας μια επίσκεψη; Να πας στη λαϊκή; Να μπεις στον ηλεκτρικό; Πότε ξανάγινε αυτό; Να φοβόμαστε να μπούμε στα σπίτια μας, να ‘χουμε συρματοπλέγματα, συναγερμούς, αμπάρες; Αλλοι να έχουν τρεις σκύλους να τους ειδοποιούν πως έρχονται να μπουκάρουν; Οι πιο πολλοί από εμάς θυμόμαστε πως τα καλοκαίρια είχαμε πόρτες ανοιχτές. Επιτρέπεται να βλέπουν τα παιδιά μας να γίνεται αλισβερίσι με ναρκωτικά έξω από σχολεία ή στο Ιντερνετ; Το δε Ιντερνετ είναι σαν το μαχαίρι. Μπορεί ή να κόψει ψωμί ή να σκοτώσει.

Τι φοβάστε σήμερα;

Φοβάμαι την οικολογική καταστροφή και την ανεξέλεγκτη εξέλιξη της τεχνολογίας, με τα ρομπότ, σε λίγα χρόνια θα κλαίμε. Στις ειδήσεις βλέπεις συνεχώς εγκληματικότητα, οι νέοι σπουδάζουν δέκα χρόνια, οι γονείς κάνουν τόσες θυσίες και μετά μόλις τελειώνουν τους λέει το κράτος: καλά κάνατε και σπουδάσατε, τώρα πάρτε ένα μηχανάκι και γίνετε ντελίβερι ώστε να μην περιμένετε δέκα χρόνια για να διοριστείτε. Γι’ αυτό κοπανάτε και φύγετε στο εξωτερικό. Πότε ξανακούστηκε να φοβάσαι να πεις πως αγαπάς την πατρίδα σου επειδή θα σε πουν εθνικιστή; Τι έγινε με την οικογένεια, τον γάμο, την υπογεννητικότητα, τις αμβλώσεις; 300.000 Ελληνάκια σκοτώνουμε κρυφά και φανερά. Τώρα η μόδα είναι να συζούν τα παιδιά μας, δίχως περιττές ευθύνες και υποχρεώσεις, υπάρχουν παιδιά πεταμένα χωρίς οικογένεια και στοργή. Ατομικές ελευθερίες, εκσυγχρονισμός! Την υγεία, την περίθαλψη, τη φτώχεια. Με φοβίζει πως έχουμε γίνει μούμια: βλέπε, άκου, σώπα. Στο μυαλό μάς βάζουν άλλα, πώς σε κάναμε, Ελλάδα; Ο Ντοστογέφσκι έλεγε: χωρίς Θεό, όλα επιτρέπονται. Εγώ έχω γράψει: χωρίς Θεό, όλα ύποπτα, όλα μηδέν, όλα τίποτε.

Πώς ζείτε, πού ζείτε σήμερα;

Από το 1976 έχω κατοικοεδρεύσει στο Λαγονήσι. Τότε το διάλεξα, στην κεντρική λεωφόρο από την Αθήνα μέχρι εδώ δεν υπήρχαν φορτηγά. Οταν εγώ ξενυχτούσα, το μυαλό μου ήταν πώς να γράφω τραγούδια. Πήγαινα να βρω χώρο να πάρω ένα οικόπεδο. Οταν ήλθα πρώτη φορά με τη Γλυκερία και τον Βαρδή, είδαμε μια ήσυχη λεωφόρο, λέω, εδώ θέλω να έλθω. Ηταν ήσυχα και ήταν η πρώτη αιτία να κάνω το καταφύγιό μου. Δεν ήμουν άνθρωπος να πάω μετά τη δουλειά μου σε λέσχες και τέτοια. Ηθελα να πάρω το αυτοκίνητό μου ή το τροχόσπιτό μου και να πάω στην Ανάβυσσο, στα Πίσια στο Λουτράκι, άραζα με την κιθάρα μου, έφτιαχνα τραγούδια. Αγόρασα τον χώρο αυτόν και φύτευα δέντρα, μετά έγινα χειμερινός κολυμβητής, δεν ταίριαζε πια ο τρόπος σκέψης μου και ζωής μου με το ξενύχτι, ξέρεις, Δημήτρη, εγώ δεν ήμουν χρηματοκυνηγός. Εκανα συμβόλαιο με τον εαυτό μου. Δεν με συγκινούν εμένα τα λεφτά, έλεγα όταν έπαιρνα το πρώτο νυχτοκάματο. Το 1973, τότε που για να με δουν οι άνθρωποι έφταναν στον Ιππόδρομο.

Πότε σταματήσατε από τη νύχτα;

Μετά τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου και τον Μπουλά. Είχα στο μυαλό μου καινοτομίες, ακόμη και πώς έπρεπε να τραγουδούν οι ερμηνευτές. Δεν είναι δυνατόν – σκεφτόμουν τότε – να έχει τόσα μπουζουκάδικα, είχαμε ξεπεράσει τα περίπτερα. Δουλεύαμε επτά ημέρες την εβδομάδα. Εμείς δουλεύαμε κάθε μέρα. Και Μεγάλη Παρασκευή. Εγώ έχω παίξει με όλα τα ιερά τέρατα. Ελεγα πως πρέπει να δουλεύουν δύο φορές την εβδομάδα, αυτό έγινε μετά το τελείωμα της δικής μου καριέρας, εμένα με κούραζε όλο αυτό. Ηλθα εδώ και είχα ανησυχίες, είχα κάνει ένα health club, μου είχε δώσει ο Κωνσταντίνος Στεφανάκης το κλειδί των φυλακών, με είχε εκτιμήσει τόσο πολύ επειδή πήγαινα στις φυλακές. Φαντάσου πως όταν με γνώρισε και ο Αβέρωφ του ζήτησα μια ντακότα να πάω παραμεθόριο να εμψυχώσω τα παιδιά μας, ο Κοινούσης μας θύμισε τη Βέμπο, έγραφαν τότε. Ο Στεφανάκης, κατά παρέκκλιση, μου δίνει άδεια να κάνω ένα μικρό ξενοδοχείο, βρήκα μια κυρία, έκανα την άδεια, ο Στεφανάκης έγινε διοικητής κτηματικής τράπεζας, ενεκρίθη το δάνειό μου, αλλά εγώ το μετάνιωσα. Κι έκανα ένα εστιατόριο, για τους φίλους μου, μετά το έκανα πιάνο μπαρ. Τραγουδούσα, είχε κατέβει όλη η Αθήνα. Ενα βράδυ ήλθαν ο Σάκης Μπουλάς και ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου και μου είπαν να κάνουμε παράσταση στο Κεντρί. «Ελα, φτιάχνουμε ένα σενάριο πάνω στο τραγούδι σου για την Αμερική». Τότε είχα γράψει το «τον κόσμο βλέπω ανάποδα για να μην τρελαθώ». Ημουν πολύ γυμνασμένος, περπατούσα με τα χέρια 20 μέτρα. Και όταν ήταν να τραγουδήσω, έμενα με το κεφάλι κάτω για τρία λεπτά! Εργάστηκα εκεί σαράντα ημέρες. Μετά μου είπαν να πάμε σε άλλο χώρο στην Αχαρνών, στο Πανόραμα, εγώ όμως είχα πάρει την απόφασή μου να σταματήσω. Από κει είπα να μην ξαναεμφανιστώ στη νύχτα.

Γιατί;

Εγινε ένα θαύμα στη ζωή μου, άλλαξα ζωή και πήρα δρόμο, μην το πούμε, άλλοι μπορεί να πιστεύουν και να το εγκρίνουν και άλλοι να μην πιστεύουν και να μη γουστάρουν. Εγώ θέλω με όλο τον κόσμο να είμαι εντάξει. Είχα βέβαια την προαίρεση, στην άσφαλτο δεν μπορείς να φυτέψεις, εγώ ήμουν πρόσφορο χώμα και αναζητούσα αλήθειες. Ηλθε ένας άνθρωπος, λοιπόν, και με είδε: Κοινούση, κάτι σε περιμένει, κάτι θα αλλάξει τη ζωή σου, μου άφησε μια Αγία Γραφή. Από εκείνη την ημέρα που ήλθε ο άνθρωπος, αυτό είπα στη Νέα Υόρκη, στον «Εθνικό Κήρυκα», όταν με ρώτησαν «τι θες να συναντήσεις στη ζωή σου;». Τον Ιησού Χριστό. Από τότε έβγαλα αυτό που ζητούσα. Δεν τον βλέπω θρησκόληπτα. Θυσιάστηκε ανιδιοτελώς, τον έκανα αρχηγό της ζωής μου, τι δουλειά έχω να βλέπω ξεβράκωτες; Να διαφημίζουν τις γυναίκες του; Με παρέσυραν τα μπουζούκια, αλλά δεν με ενέπνεαν. Από τη μια πόρτα μπήκα και από την άλλη βγήκα, έφυγα ατόφιος από τη νύχτα. Εξακολουθούσα και έγραφα τραγούδια. Αλλά όχι στις δύο μεγάλες εταιρείες που είχαν μείνει.

Μοιάζετε να έχετε ζήσει πολλές ζωές και στο ελληνικό τραγούδι…

Η πρώτη ήταν που πούλαγα τσιγάρα. Που γύρναγα με γραμμόφωνο, με ακορντεόν, σε Χατζηκυριάκειο και Καλλίπολη, σε ταβερνεία, μάζευα λεφτά. Πρώτο μου επάγγελμα ήταν να γυαλίζω παπούτσια, σε κουρείο, σε καφενείο, ήμουν δέκα χρονών, δεν ντρεπόμασταν, διασκεδάζαμε. Τα πρώτα μου ακούσματα τα είχα πιο μπροστά από άλλους, είχε ο πατέρας μου – που ήταν τυφλός – γραμμόφωνο όταν ήρθαμε από Χίο. Ο Καζαντζίδης, ο Τσαουσάκης, ο Τζουανάκος, αυτά μπήκαν μέσα μου, από τότε που γύρναγα με τον πατέρα μου. Μετά έμαθα όργανα. Θυμάμαι ένα περιστατικό: όταν πήγαμε σε μαγαζί κοντά στη Σχολή Δοκίμων, ακούσαμε μια φωνή, άλλοι τραγουδάνε; αναρωτηθήκαμε. Πήρα πικάπ, μου λέει ο μαγαζάτορας. Από τότε που βγήκε το πικάπ αχρηστεύθηκε το γραμμόφωνο και έγινα εγώ πια ο πατέρας της οικογένειας. Μετά πήγα σε δάσκαλο, τον Τάσο Πολυκανδριώτη, φώναζε άλλους ανθρώπους, ελάτε να δείτε ένα παιδί – θαύμα στο ακορντεόν, έγινα περιζήτητος στις ηχογραφήσεις, έπαιζα με τη μία. Διάνθιζα τα τραγούδια. Φέρτε τον Κοινούση να κάνουμε τη δουλειά μας, έλεγαν, όταν ήμουν φαντάρος, έρχονταν στην ΑΣΔΕΝ ο Τσιτσάνης, ο Παπαϊωάννου, ο Χιώτης. Τότε δούλευα στην Τριάνα του Χειλά με τον Πάνο Γαβαλά. Με έπαιρναν στη Ριζούπολη και γράφαμε.

Πότε πρωτογράψατε τα δικά σας;

Μετά άρχισα να γράφω τα δικά μου. Υπέγραφα Φ. Κοινούσης γιατί φοβόμουν μη χάσω τις εκτελέσεις! Τους έβλεπα όλους αυτούς στον ύπνο μου, όταν ήμουν κοντά τους ήταν ένα όνειρο. Γκρέυ, Λύδια, Καζαντζίδης, Πόλυ Πάνου. Στο «Πάρε το δάκρυ μου» ήλθε ο Χιώτης, με φίλησε και μου είπε «μπράβο, ρε μπαγάσα!». Εγώ έβαζα πάθος. Οταν ήμουν με τον Τόλη Βοσκόπουλο, με κάλεσε να παίξω σε δίσκο του. Ο Ράλλης από τη Philips μού λέει «έλα να σε πληρώσω» – πλήρωνε η εταιρεία μετά τη φωνοληψία. «Μα ήλθα για τον φίλο μου» του απάντησα. «Υπάρχουν ακόμη τέτοιοι άνθρωποι;» αναρωτήθηκε.

Πόσες ιδιότητες είχατε;

Οργανα, ακορντεόν, κιθάρα, αρμόνιο, στιχουργός, συνθέτης, τραγουδιστής, ενορχηστρωτής. Ηξερα τι να ζητήσω από τους μπουζουξήδες. Οι μεγάλοι συνθέτες άφηναν τον Ζαμπέτα να διανθίζει τα τραγούδια τους. Μετά τον Ζαφειρίου, τον Πολυκανδριώτη, τον Καρνέζη, τον Παπαδόπουλο.

Γιατί επιμένετε;

Θέλω να μάθει ο κόσμος τη συνδρομή των λαϊκών εκτελεστών. Ο Μυλωνάς που ήθελε να με αντικαταστήσει, έκανε έναν μήνα πρόβα. Τους θεωρώ ήρωες τους παίχτες. Ο Σπανουδάκης, ο τόσο τεράστιος, δεν θα μπορούσε να πει στον Σαλέα πώς θα παίξει αυτά τα ουράνια. Η λαϊκή μουσική είναι αυτοσχεδιασμός, σαν τα νέγρικα, τα μπλουζ.

Πότε αρχίσατε να τραγουδάτε;

Το οφείλω στον Γαβαλά. Με Παπαϊωάννου, Διονυσίου, Γκρέυ, στου Περιβόλα εργαζόμουν τότε. Με παίρνει ο Χρηστάκης τηλέφωνο: «Σε θέλει ο Γαβαλάς». Παίρνω τα όργανα, πάω την άλλη μέρα και δουλεύω στον Γαβαλά. Και αρχίζω και ψιλοτραγουδάω. Με ενθαρρύνουν οι Ζαφειρίου, Πολυκανδριώτης, Χρηστάκης. Φαντάσου βέβαια πως παλιότερα στη Φωλιά με τον Μπιθικώτση έφευγα από το μαγαζί με το ποδήλατο και τραγουδούσα. Πάω στο Πανόραμα λοιπόν, έμπαινε μέσα μου το μικρόβιο, είχα δουλέψει και με τον Μενιδιάτη. Αρχισαν να έρχονται οι πρώτοι μου θαυμαστές, όχι για το ακορντεόν, αλλά για τις ερμηνείες μου, από νωρίς. Μου έφερναν κότες, λεμόνια – δώρα. Ξαναγυρίζω στο Πανόραμα, με τον Γαβαλά, ο Πάνος σε αντίθεση με άλλους ήθελε να τραγουδώ. Δεν τον πείραζε. Ξεκινάει η καριέρα μου, έρχεται εκεί η Μαρινέλλα και μου λέει «Γιώργο, έχεις φωνή». «Πάμε όμως Παραλία» μου λέει ο Κοσμάς Καλογράνης, ο αδελφός του Μενιδιάτη: «Αν συνεχίσεις να τραγουδάς, θα πεινάσεις». Δεν φοβήθηκα και δεν καταλαβαίνω τίποτε, του απάντησα, έτσι γεννήθηκε και το ομώνυμο τραγούδι. Τα παιδιά δεν θέλουν να τραγουδάς. Εβαλα τα κλάματα, πήγα στην Παραλία. Οταν γύρισα από την Παραλία, βλέπω έναν άνθρωπο σε πεζοδρόμιο. Ηταν ο Τώνης Μαρούδας, τον θαύμαζα απεριόριστα.

Και;

«Μπορείς να με βοηθήσεις», μου λέει, «κάνω ένα κέντρο, το Ευοί Ευάν, μετά από μένα θέλω μια λαϊκή νότα». Μπορώ εγώ, του λέω. Φτιάχνω ένα κουαρτέτο, κάνουμε πρεμιέρα εκεί, βάζω τα χέρια μου στο αρμόνιο, στο «Ανθρωποι είμαστε» μου κάνει σιγόντο ο Τώνης. «Από σήμερα είσαι τραγουδιστής» μου λέει. Ερχεται ο Βασίλης Ρηγόπουλος, άνδρας της Τζένης Βάνου, για ένα σχήμα με τις Τζένη και Μπέμπα Μπλανς. Είχα αφήσει τις φωνοληψίες. Μόνον ο Ζαμπέτας δούλευε τότε στη νύχτα και ο Χιώτης. Μετά άρχισε ο κόσμος να χαλάει – ίσως και αυτά μας πήγανε σε αυτά που ζούμε σήμερα. Πάω Αναμνήσεις, ρε φίλε, εγώ ο καταφρονεμένος να κάνει τον Πούσκας να έρχεται κάθε μέρα. Εκλεβα την παράσταση, τους ήξερα όλους. Από κει έγινα αυτό που έγινα. Πήγα μετά Παραλία με Μουζάκη, μετά πήγα στο Κοινούση 73, γύρισα όλο τον κόσμο, άρχισα να βαριέμαι. Φτάσαμε εκεί όπου άρχισα. Ολος ο κύκλος μου ήταν αυτός.

Μια συμβουλή προς τους νέους, κύριε Κοινούση;

Τα παιδιά, όπως και σε όλα τα επαγγέλματα, ζουν σε μια παραπληροφόρηση. Τα όνειρα, οι φιλοδοξίες δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν, τα έχει νικήσει η τεχνολογία. Φοβάμαι αυτά που κάνουμε στη ζωή μας, η συνείδηση είναι ο πρώτος κριτής του ανθρώπου. Ο άνθρωπος που δεν αγαπάει είναι καταδικασμένος, υγιής είναι αυτός που συγχωρεί. Φοβάμαι την οικολογική καταστροφή, την ανεξέλεγκτη εξέλιξη της τεχνολογίας. Να ξεκινούν αυτό που θέλουν να κάνουν, να το προορίζουν περισσότερο για τον εαυτό τους, να περάσουν τον ερασιτεχνισμό, όχι τον επαγγελματισμό, και τη μουσική να την έχουν για πάρτη τους!