Συναινέσεις για μια προοδευτική και δημοκρατική αναθεώρηση

Ηδιαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης ολοκληρώθηκε στην αρμόδια Επιτροπή της Βουλής σε θετικό κλίμα, ανατρέποντας τη στρατηγική της ακροδεξιάς πτέρυγας της Νέας Δημοκρατίας που επεδίωκε τη ματαίωσή της, εάν ο ΣΥΡΙΖΑ δεν αποδεχόταν τον θεσμικό εκβιασμό της για αλλαγή του άρθρου 16. Η αξιωματική αντιπολίτευση υπερψήφισε μερικά τις προτάσεις μας για την κατάργηση του απαράδεκτου καθεστώτος ασυλίας του πολιτικού προσωπικού της χώρας (άρθρα 84 και 62) και για για τις Ανεξάρτητες Αρχές (άρθρο 101Α), ενώ και εμείς υπερψηφίσαμε δύο προτάσεις της, για τη δυνατότητα της αντιπολίτευσης να συστήνει εξεταστικές επιτροπές (άρθρο 68) και για πλήρη εξομοίωση από πλευράς εγγυήσεων λειτουργικής ανεξαρτησίας των στρατιωτικών δικαστηρίων με τα τακτικά (άρθρο 96).

Επιτεύχθηκαν δηλαδή συναινέσεις, εκεί που μπορούν να υπάρχουν, είτε επειδή το θέμα είναι τεχνικής φύσης είτε επειδή έχει καταστεί υπερώριμο στα μάτια της κοινής γνώμης, όπως η ανάγκη να αντιμετωπιστεί η πολιτική διαφθορά και η διαπλοκή πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων. Αναδείχθηκαν όμως και οι υπαρκτές πολιτικές και ιδεολογικές μας διαφορές, ακριβώς γιατί το Σύνταγμα δεν είναι και δεν μπορεί να είναι πολιτικά ουδέτερο. Ναι μεν ορίζει το πλαίσιο διεξαγωγής των κοινωνικοπολιτικών ανταγωνισμών, διατηρώντας τους σε πλαίσιο σχετικής κοινωνικής ειρήνης, αλλά δεν τους καταργεί. Αντίθετα, όχι απλώς τους εκφράζει, τους αντανακλά, αλλά διαμορφώνεται από αυτούς και τους επαναδιαμορφώνει. Οπως έγραφε ο Αρ. Μάνεσης, «Οι ταξικοί και γενικά κοινωνικοπολιτικοί ανταγωνισμοί συνεχίζονται στο πλαίσιο του Συντάγματος, που αποβαίνει έτσι ένα σημαντικό πεδίο διεξαγωγής τους» (Συνταγματικό Δίκαιο, 1980, σ. 172).

Είναι λογικό, λοιπόν, να μη συμφωνούμε με την πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για συνταγματοποίηση του νεοφιλελευθερισμού, όπως είναι, π.χ. η εισαγωγή του χρυσού κανόνα περί ελλειμμάτων, που ουσιαστικά καταργεί κάθε δυνατότητα κεϊνσιανής πολιτικής σε καιρούς κρίσης και αυτή να διαφωνεί με τις προτάσεις μας για ενίσχυση των κοινωνικών δικαιωμάτων και των αμεσοδημοκρατικών θεσμών. Ξενίζει, βεβαίως, για ευρωπαϊκό κόμμα, η άρνησή της να υποστηρίξει την απαγόρευση διακρίσεων λόγω φύλου ή σεξουαλικού προσανατολισμού. Ομως αλλού έγκειται το βασικό πρόβλημα της ΝΔ, και προκύπτει από τη συνύπαρξη στο εσωτερικό της ασυμβίβαστων ιδεολογικών διαφορών μεταξύ της κεντροδεξιάς και της ακροδεξιάς ψυχής της: στην υποκρισία και την έλλειψη ειλικρίνειας, η οποία έλαμψε και στη συζήτηση της Συμφωνίας των Πρεσπών. Ετσι, π.χ., ενώ η ίδια έχει καταθέσει πρόταση σύμφωνα με την οποία οι ομογενείς μπορεί να εκλέγουν βουλευτές εκτός της επικράτειας (δηλαδή οι Ελληνες της Αμερικής, π.χ., να εκλέγουν βουλευτή Αμερικής) καταγγέλλει το υπουργείο Εσωτερικών που μελετά, χωρίς να έχει καταλήξει, ανάλογη πρόταση για αντιδημοκρατικές και αντισυνταγματικές μεθοδεύσεις.

Και στο θέμα της εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας, κατέφυγε σε μία ακόμη χειρότερη «πονηριά: Μολονότι δεν συμφωνεί με την πρότασή μας για άμεση εκλογή του Προέδρου εάν αποβούν άκαρπες συνεχείς προσπάθειες κοινοβουλευτικής εκλογής του, την υπερψήφισε, με  τον ισχυρισμό ότι δεν έχει σημασία τι θα προτείνει αυτή η Βουλή, μια που η επόμενη θα αποφασίσει. Αυτή η «πονηριά» είναι επικίνδυνη γιατί υποσκάπτει την αξιοπιστία της συνταγματικής διαδικασίας.

Μέχρι τώρα η ΝΔ υποστήριζε, παρά τις αντίθετες αποφάσεις του ΑΕΔ (11/2003), του ΣτΕ (Ολ. 2512/2016), αλλά και – έμμεσα – της απόφασης της 15ης Ιουνίου 2006 του ΕΔΔΑ, ότι η επόμενη Βουλή δεν δεσμεύεται από την κατεύθυνση των προτάσεων της προτείνουσας. Η θέση αυτή έχει πολλαπλές λογικές αντιφάσεις (γιατί να ψηφίζει, όπως μέχρι σήμερα γίνεται, κατευθύνσεις η πρώτη Βουλή αν είναι αδιάφορο αυτό για την επόμενη;) και είναι αντίθετη στη βούληση του Συντακτικού Νομοθέτη οι συναινέσεις για την αναθεώρηση να έχουν διάρκεια, να είναι πλειοψηφικές σε δύο συνεχόμενες Βουλές. Αυτό που λέει όμως τώρα είναι πολύ χειρότερο: δεν δεσμεύεται ούτε από τη δική της ψήφο για τη στάση της στην επόμενη Βουλή.

Παρόμοια αντιδημοκρατικά τεχνάσματα δεν έχουν τύχη. Αναθεώρηση θα γίνει, και θα είναι δημοκρατική και προοδευτική, όχι κουτοπόνηρη.

Ο Γιώργος Κατρούγκαλος είναι αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, αρμόδιος για Ευρωπαϊκές Υποθέσεις και γενικός εισηγητής του ΣΥΡΙΖΑ για την Αναθεώρηση του Συντάγματος