Οι παλιές καλές μέρες

Γιορτάζουμε τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του Ανδρέα Παπανδρέου που βρήκε τη θέση του στον παράδεισο. Ξεχνάμε τους ανίκανους, τους γελοίους, τους ημίτρελους που μας κυβερνούν· ξεχνάμε την ευτέλεια της πολιτικής καθημερινότητας. Καθώς περνά ο καιρός, οι πολιτικοί γίνονται «αείμνηστοι»· το παρόν εμφανίζεται χειρότερο από το παρελθόν. Αλλά όποιος έχει ζήσει τις δεκαετίες του 1970, 1980 και 1990, ίσως μπορεί να δει πέρα από την εξωραϊσμένη εικόνα που φτιάχνουν οι άνθρωποι για τις εποχές της παιδικής τους ηλικίας και της νιότης τους. Στην Ελλάδα ήμασταν βλαχαρέοι: κουκουεδισμός και πασοκοκρατία. Οι περισσότεροι πολιτικοί δεν ήταν πιο μορφωμένοι από την αναιδέστατη και αστοιχείωτη παλιοπαρέα που μας κυβερνά: ακόμα κι όσοι είχαν κουτσοσπουδάσει, είχαν νοητικό και μορφωτικό επίπεδο σκυλάδικου. Ο ίδιος ο Ανδρέας Παπανδρέου, αν και φαινόταν πολύ προχωρημένος στα μάτια των χωρικών (έπινε ουίσκι αντί για ρετσίνα, μιλούσε αγγλικά και σκάρωνε λέξεις: αναδόμηση, ετεροχρονισμός, χρονοντούλαπο), είχε μονομερή μόρφωση: σήμερα τα βιβλία, τα άρθρα του και τα συνθήματά του φαίνονται παιδαριώδη. Ο «αείμνηστος» μάζευε γύρω του κόλακες και ανθυπομετριότητες με τους οποίους έχτισε το κατεστημένο, κολακεύοντας και πείθοντας τους Έλληνες ότι έχουν πάντοτε δίκιο.

Στη μεταπολίτευση, η αριστεροσύνη στηρίχτηκε στη συστηματική αναξιοκρατία, στην αναξιοκρατία «επίτηδες», η οποία οδήγησε, όπως αναμενόταν, σε φαυλοκρατία με αποκορύφωμα τα σκάνδαλα του «βρώμικου ’89». Το ’89 δεν είναι χρονιά, είναι καθεστώς. Τι επακολούθησε: οι επιδοτήσεις της ΕΕ και τα δάνεια αύξησαν το εισόδημα των Ελλήνων οι οποίοι συμπεριφέρονταν σαν παιδιά που δεν ήξεραν πώς να διαχειριστούν το χαρτζιλίκι τους. Η συνέχεια είναι γνωστή, αλλά μόνο ένα στέλεχος του ΠΑΣΟΚ μπήκε στη φυλακή. Όσες μεταρρυθμίσεις έγιναν προκειμένου να συνδεθούμε με τον πολιτισμό -π.χ. η νομοθεσία για την ισότητα των φύλων- είτε θα γίνονταν έτσι κι αλλιώς στο πλαίσιο της ΕΕ είτε έγιναν πρόχειρα και παρέμειναν σε εκκρεμότητα. To δε κοινοβούλιο δεν ήταν τσίρκο σαν το σημερινό για τον απλό λόγο ότι το ΠΑΣΟΚ είχε, συνήθως, συντριπτική πλειοψηφία και η Νέα Δημοκρατία είχε λουφάξει. Τα πρόσωπα στα έδρανα (διάφοροι αργόσχολοι) δεν διέφεραν σε ήθος από τα σημερινά – αν και οι εξαιρέσεις ίσως ήταν φωτεινότερες από τις σημερινές. Ούτε τα μέσα ενημέρωσης στο σύνολό τους ήταν εγκυρότερα. Εξαιρέσεις υπήρχαν κι εδώ, περιττό να το αναφέρει κανείς. Αλλά η «Αυριανή», τα tabloids γενικότερα, έδιναν τον τόνο. Και ο κ. Γιώργος Κουρής ακολούθησε τους υπολοίπους τεθνεώτες στον παράδεισο. Αν συνεχίσουμε έτσι, θα πάνε στον παράδεισο οι βαρύμαγκες του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ.

Πολλοί αναστενάζουν εκ βαθέων όταν θυμούνται τις παλιές καλές μέρες, τότε που οι αριστεροί ήταν καλλιεργημένοι και που οι αριστερές εφημερίδες «Ελευθεροτυπία» και «Αυγή» καθρέφτιζαν την αριστερή καλλιέργεια. Μια αναδρομική ανάγνωση θα μας πείσει: η «Ελευθεροτυπία» κάλυπτε την αριστερή τρομοκρατία και η «Αυγή» ήταν ένα κομματικό όργανο που έκφραζε την αριστερή στενοκεφαλιά -η οποία, όσο πιο πίσω πάμε στον χρόνο, τόσο περισσότερο έμοιαζε με εκείνη των δεξιών και χριστιανικών εντύπων: πουριτανισμός, κομματικό μένος, φιλοσοβιετισμός. Τα έντυπα της αριστεράς ήταν οι εμφυλιοπολεμικές φυλλάδες που κρατούσαν το μίσος ζωντανό και προέτρεπαν τους δημοσίους υπαλλήλους σε απεργίες. Ούτε ο κιτρινισμός, οι γλάστρες και τα χαζόπαιδα των ραδιοτηλεοπτικών μέσων ενημέρωσης είναι καινούργια. Ο δημόσιος λόγος ήταν και παραμένει κομφορμιστικός· η σκέψη ενιαία και νηπιώδης. Ζήσαμε εν μέσω πρασινοφρουρών, Κνιτών, φελλών και απατεώνων -άφωνοι και ανήμποροι.

Ο Κώστας Σημίτης, όπως νωρίτερα ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, έκανε μια προσπάθεια να γίνουμε, όπως συνηθίζουμε να λέμε, «κανονική χώρα». Ήταν πολύ αργά: εξάλλου, ο λαός ήθελε ηγέτη που να χορεύει ζεϊμπέκικα, όχι φιλοδοξίες εξευρωπαϊσμού και εκκοσμίκευσης. Το μόνο που μας ενδιέφερε ήταν να μας πληρώνουν οι κουτόφραγκοι επειδή είμαστε ξύπνιοι κι επειδή δώσαμε τα φώτα στη Δύση. Στο μεταξύ, η οκνηρή ΝΔ ασχολούνταν με τα «εθνικά» θέματα χωρίς να αντιστέκεται στην πολιτική του ΠΑΣΟΚ· η δε πίεση από αριστερά έδειχνε προς χειρότερο κρατισμό και δανειοληψία.

Στον χώρο των κοινωνικών δικαιωμάτων από τις δεκαετίες 1970-1980-1990, η πρόοδος είναι σαφέστερη. Μερικά πράγματα όντως χειροτέρεψαν -η παιδεία είναι το πιο προφανές παράδειγμα- ενώ άλλα βελτιώθηκαν: τα σεξουαλικά ήθη, οι νοοτροπίες -αυξήθηκε και επεκτάθηκε η κοινωνική ευαισθησία- και η τεχνολογία ως μέσο εκδημοκρατισμού που συμπληρώνει, εν μέρει, το τρομακτικό κενό της παιδείας. Νομίζω ότι σήμερα θα ήταν ανεπίτρεπτη η σκανδαλοθηρική εστίαση στην «υπόθεση Δήμητρα Λιάνη» (και οι συλλογικές σεξουαλικές φαντασιώσεις που τη συνόδευαν) κι ότι οι δημοσιογράφοι δεν θα κατασκήνωναν έξω από το νοσοκομείο για να καταγράφουν το input-output των σωματικών υγρών του ετοιμοθάνατου ηγέτη. (Ίσως αυταπατώμαι).

Πράγματι, από το 2010 όταν αναγκαστήκαμε να ζήσουμε με λιγότερα, βγήκαν στην επιφάνεια όλα μας τα ελαττώματα. Αλλά την ίδια στιγμή, ξεχώρισε η ήρα από το σιτάρι: μπορούμε πια να μιλάμε ελεύθερα· η κουκουεδοκρατία-πασοκοκρατία πήρε τέλος· η αριστερά ξαναδοκιμάστηκε στην εξουσία και, κατά κάποιον τρόπο, χάραξε το περίγραμμά της: από τη δεκαετία του 1950 μέχρι σήμερα, το 30% των Ελλήνων είναι ταγμένοι αριστεροί και οι μισοί από αυτούς προτιμούν αντιδημοκρατικά πολιτεύματα. Η δεξιά παραπαίει· δεν έχει διαμορφωθεί ως ευρωπαϊκό κόμμα και παλεύει χρονίως με τους εθνικιστές και τις ποικιλίες των προαναφερθέντων βλαχαρέων. Τέλος, το παλιό ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να αναβαπτισθεί σε σοσιαλδημοκρατικό κόμμα – αν και το όνομά του έχει υποδηλώσεις «τρίτου δρόμου», συνεργασιών με το ιρακινό Μπάαθ, «Τσοβόλα δώσ’ τα όλα» και τα τοιαύτα.

Μόνο οι πολύ νέοι και οι πολύ ξεχασιάρηδες πιστεύουν ότι η δυστυχία μάς έπληξε μόλις προσφάτως κι ότι οι παλιότεροι τα είχαν βρει όλα εύκολα. Η Ελλάδα ήταν το καταθλιπτικό τοπίο της λαθροχειρίας, του μισογυνισμού και της ομοφοβίας όπου οι κομματόκυνες έκαναν συλλογή κομπολογιών. Κι όποιος από μας ήταν ευτυχισμένος οφειλόταν σε συνδυασμό καλής τύχης και ψηγμάτων προσωπικής σοφίας.