«Για να μπουν τα Σκόπια στην ΕΕπρέπει να συμφωνήσει η Αθήνα»

Η διαδικασία ένταξης των Σκοπίων στην ΕΕ απαιτεί τη σύμφωνη γνώμη της Ελλάδας σε κάθε βήμα, ξεκαθαρίζει ο ευρωπαίος επίτροπος για τη Διεύρυνση Γιοχάνες Χαν, οπότε διαμηνύει ότι «για να προχωρήσουμε προς τα εμπρός πρέπει να εφαρμοστούν πλήρως όλες οι διατάξεις της Συμφωνίας των Πρεσπών». Παράλληλα, καλεί τα κράτη-μέλη της ΕΕ να ανοίξουν τον Ιούνιο την ενταξιακή διαδικασία.

Από το 2015 παρακολουθείτε τις εξελίξεις, που οδήγησαν στη Συμφωνία των Πρεσπών. Ποια ήταν τα κρισιμότερα γεγονότα και παράγοντες;

To 2015 η κατάσταση στα Σκόπια φαινόταν πραγματικά ζοφερή. Η κυβέρνηση είχε ξεφύγει από την ευρωατλαντική της πορεία. Η αντιπολίτευση μποϊκόταρε το Κοινοβούλιο, η πολιτική ζωή και οι μεταρρυθμίσεις σταμάτησαν. Ο τεράστιος αριθμός παράνομων υποκλοπών προκάλεσε σοβαρό πλήγμα στο κράτος δικαίου, ξεσκεπάζοντας διαφθορά και πελατειακές σχέσεις σε όλα τα επίπεδα, και στη δικαστική εξουσία. Στις 9 Μαΐου 2015 ξέσπασε στο Κουμάνοβο μείζον εθνοτικό ζήτημα, ενώ η μεταναστευτική κρίση στη διαδρομή των Βαλκανίων έθεσε μια ακόμη πίεση. Το διακύβευμα δεν ήταν μόνο η σταθερότητα της χώρας αλλά και ολόκληρης της περιοχής. Για αυτό ξεκίνησα έντονη διαμεσολάβηση μαζί με τους ευρωβουλευτές Εντουαρντ Κουκάν, Ρίτσαρντ Χόβιτ, Ιβο Βάιγκλ, και τον πρεσβευτή των ΗΠΑ στα Σκόπια Τζες Μέιλι, πετυχαίνοντας τη συμφωνία Przino μεταξύ των πολιτικών κομμάτων. Ως αποτέλεσμα τον Δεκέμβριο του 2016 έγιναν εκλογές και τον Μάιο 2017 η χώρα είχε νέα κυβέρνηση με δεδηλωμένο στόχο να επιλύσει διμερείς διαμάχες με τους γείτονες, να αρχίσει μεταρρυθμίσεις, που θα επέτρεπαν στη χώρα να ξεκινήσει το συντομότερο δυνατό ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την ΕΕ και να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Χωρίς τη συμφωνία Przino τα Σκόπια δεν θα μπορούσαν να εμπλακούν εποικοδομητικά με την Αθήνα. Χωρίς την επιβεβαιωμένη προοπτική ένταξης στην ΕΕ, που προώθησε η Επιτροπή, τα Σκόπια δεν θα είχαν κίνητρα να κάνουν έναν δύσκολο συμβιβασμό. Ταυτόχρονα, η θετική ατζέντα της Ελλάδας, η οποία προσέγγισε τα Σκόπια με μέτρα εμπιστοσύνης, ενθάρρυνε περαιτέρω τον πρωθυπουργό Ζάεφ. Στις διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα έπαιξαν σημαντικό ρόλο το θάρρος και οι ηγετικές ικανότητες των δύο πρωθυπουργών, καθώς επίσης οι δύο υπουργοί Εξωτερικών που επέδειξαν επιμονή και αποφασιστικότητα. Η Συμφωνία δεν θα ήταν εφικτή χωρίς την ισχυρή πίστη και από τις δύο πλευρές και χωρίς την προσωπική χημεία που αναπτύχθηκε, ακόμα και όταν συζητούσαν τα πιο δύσκολα θέματα. Αξίζουν τον θαυμασμό μας.

Πώς βλέπετε την προοπτική ένταξης των Σκοπίων στην ΕΕ; Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι η Ελλάδα διατηρεί την πλήρη ισχύ να προβάλει βέτο εφόσον χρειαστεί.

Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Ιουνίου 2018 ήταν σαφή στην αναγνώριση των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών της χώρας και της θετικής δυναμικής που δημιούργησε η Συμφωνία των Πρεσπών. Ως εκ τούτου, το Συμβούλιο καθόρισε σαφώς την πορεία για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων τον Ιούνιο του 2019, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις. Με τη Συμφωνία των Πρεσπών που πρόκειται να εφαρμοστεί τώρα και τις συνεχιζόμενες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες της κυβέρνησης Ζάεφ, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να λάβουν την απόφαση τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους. Η χώρα βρίσκεται σε πολύ καλό δρόμο και φαίνεται ότι θα είναι συνεπής στο ραντεβού της με την ιστορία. Η Συμφωνία των Πρεσπών διευκρινίζει ότι τόσο η Ελλάδα όσο και η σύντομα επονομαζόμενη Βόρεια Μακεδονία θα εφαρμόσουν την εν λόγω Συμφωνία σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ΕΕ και αναμένω και οι δύο πλευρές να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους. Η Ελλάδα, όπως όλα τα κράτη-μέλη, πρέπει να συμφωνήσει σε κάθε βήμα της διαδικασίας ένταξης, η οποία απαιτεί ομοφωνία. Αυτό σημαίνει ότι για να προχωρήσουμε προς τα εμπρός, πρέπει να εφαρμοστούν πλήρως όλες οι διατάξεις της Συμφωνίας των Πρεσπών.

Ο Ζάεφ συνεχίζει να μιλά για «Μακεδονία». Πώς θα διασφαλίσει η ΕΕ ότι η Συμφωνία εφαρμόζεται σωστά;

Είμαι απόλυτα βέβαιος ότι, μόλις τεθεί σε ισχύ η Συμφωνία, οι δύο χώρες θα τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους και θα χρησιμοποιήσουν όλους τους όρους όπως συμφωνήθηκαν. Η Επιτροπή θα προσαρμόσει δεόντως την ορολογία της σύμφωνα με τις διατάξεις της Συμφωνίας των Πρεσπών. Καταλαβαίνω πόσο ευαίσθητο είναι αυτό. Είναι όμως ένας σοφός και βιώσιμος συμβιβασμός που υποστηρίζει σθεναρά η ΕΕ.

Πώς βλέπετε τα Δυτικά Βαλκάνια μετά τη Συμφωνία; Στην Ελλάδα, η επικύρωση συνοδεύτηκε από έντονη πολιτική αντιπαράθεση και μια διχασμένη κοινή γνώμη.

Η Συμφωνία των Πρεσπών μπορεί να σηματοδοτήσει την αρχή μιας νέας εποχής στα Δυτικά Βαλκάνια, στην οποία οι γείτονες επικεντρώνονται στο πώς να ζουν μαζί και να συνεργάζονται εποικοδομητικά με θετική ατζέντα για το μέλλον αντί να σπαταλούν ενέργεια κοιτάζοντας προς τα πίσω. Μόνο αυτό έχει πολιτική και οικονομική βαρύτητα. Διάφορα ζητήματα και διμερείς διαφορές έχουν αποσταθεροποιήσει την περιοχή για πολύ καιρό, κατέστρεψαν την οικονομία και άνοιξαν την πόρτα για την ανάμειξη τρίτων, οι οποίοι δεν έχουν πάντοτε τις καλύτερες προθέσεις. Η αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων δεν είναι ποτέ εύκολη. Πολύ ευαίσθητα θέματα είναι βαθιά ριζωμένα στην εθνική συνείδηση. Η ΕΕ στηρίζεται στην υπέρβαση αυτών των κληρονομιών. Είμαι βέβαιος ότι οι λαοί της Νοτιοανατολικής Ευρώπης θα συνεχίσουν στην πορεία συμφιλίωσης και συνεργασίας.

Στην Ελλάδα, έχει υποστηριχθεί ότι μπορεί να εγερθεί ζήτημα μακεδονικής μειονότητας μετά τη Συμφωνία. Πώς θα διασφαλίσετε ότι δεν θα δημιουργηθούν τέτοια ζητήματα;

Η Συμφωνία των Πρεσπών καλύπτει πλήρως όλα τα σχετικά ζητήματα. Επομένως, όσον αφορά την επόμενη ημέρα, το σημαντικό είναι ότι και οι δύο κυβερνήσεις τηρούν τις δεσμεύσεις τους. Επαναλαμβάνω ότι η ευρωπαϊκή διαδικασία «πλαισιώνει» την εφαρμογή της Συμφωνίας.

Στην Αλβανία απαλλοτριώθηκαν περιουσίες ελλήνων ομογενών. Πώς αντιμετωπίζετε το ζήτημα;

Γνωρίζουμε τις ανησυχίες που έχουν ανακύψει και εξετάζουμε το ζήτημα. Ελπίζω ότι, με έμπνευση από το πνεύμα της Συμφωνίας των Πρεσπών, όλα τα θέματα μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας μπορούν επίσης να αντιμετωπιστούν με ολοκληρωμένο τρόπο και στο πνεύμα σχέσεων καλής γειτονίας, ειρήνης και συμφιλίωσης. Εξάλλου, η Ελλάδα, όπως όλα τα κράτη-μέλη, πρέπει να συμφωνήσει σε κάθε βήμα της διαδικασίας ένταξης, που απαιτεί ομοφωνία. Αυτό σημαίνει ότι για να προχωρήσουν τα πράγματα πρέπει να αντιμετωπιστούν σωστά όλα τα ζητήματα.