Στην εποχή του doom scrolling, της σισύφειας κίνησης του αντίχειρα που επιτρέπει μόλις μία κλεφτή ματιά στον κόσμο, φευγαλέα, η Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου αποτελεί μία καλή αφορμή για τους παλαιότερους να αναπολήσουν την ιεροτελεστία του χαρτιού.
Μία σχέση ιδιαίτερη, μοναδική που συνέθετε μία άλλη αίσθηση του χωροχρόνου. Τότε που ο αναγνώστης έφτιαχνε πρώτα τη συνθήκη, με την αναπαυτική πολυθρόνα ή τον καλοφωτισμένο καναπέ, την αίσθηση απομόνωσης και ηρεμίας του και μετά ξεκινούσε την ανάγνωση. Στην αρχή δύσκολα… Σαν το πρώτο ραντεβού, όπου δεν έχουν χτιστεί οι γέφυρες επικοινωνίας και υπάρχει μία απόσταση. Και μετά, εμβύθιση. Ο κόσμος γύρω κατέρρεε και από τις σελίδες του βιβλίου ένας νέος αναδυόταν. Γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις!
Χαμένη πια, σκεπασμένη από ατέλειωτες αναρτήσεις και μονόλεπτα βίντεο, αυτή η Ιθάκη του πνεύματος, επιχειρεί να αποκτήσει μία νέα πυξίδα που θα φέρει κοντά της τους νέους. Το site Tanea.gr συνομίλησε με ανθρώπους του χώρου, οι οποίοι περιγράφουν την αξία της ποιοτικής ανάγνωσης. Η Άννα Πατάκη, Εκδότρια και Μέλος του Δ.Σ. των εκδόσεων Πατάκη μίλησε για την αγορά του βιβλίου στην Ελλάδα, για την ελπίδα των νέων αλλά και την απειλή της τεχνητής νοημοσύνης.
Για την νέα γενιά και την σχέση της με το βιβλίο η κ. Πατάκη δήλωσε, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου, «το μέλλον είναι οι νέοι. Οι νέοι άνθρωποι δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν. Λαμβάνουμε μηνύματα ότι είναι δύσκολο σε επίπεδο εκπαιδευτικής διαδικασίας στα σχολεία ή στα πανεπιστήμια να τους βάλεις να διαβάσουν πολυσέλιδα, πολύ μεγάλα κείμενα. Από την άλλη βλέπουμε όμως ότι όταν ένα βιβλίο μπορεί, τους κερδίζει. Άρα δεν είμαι σίγουρη ότι αυτή η αδυναμία συγκέντρωσης που βλέπουμε είναι πια τόσο αναπόδραστη και αυτό είναι αισιόδοξο».
Παράλληλα για τη συνθήκη που βρίσκεται σήμερα η αγορά του βιβλίου στην Ελλάδα η ίδια σχολίασε ότι «δεν υπάρχουν δραματικές αλλαγές. Καταρχήν μιλάμε για μία μικρή αγορά. Αυτό έχει το καλό ότι δεν έχει πιάσει επίπεδα κορεσμού, άρα έχει και περιθώρια να αναπτυχθεί ακόμα και μέσα σε δύσκολες συνθήκες».
Για την έλευση της τεχνητής νοημοσύνης, η κ. Πατάκη υπογράμμισε πώς την τρομάζει σαν άνθρωπο αλλά όχι ως επαγγελματία του βιβλίου. «Πιο πολύ τρομάζω με το πόσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν μέσο καταστροφής, όσο κακό μπορεί να κάνει και πολύ λιγότερο για το βιβλίο. Το βίωμα που προσφέρει το βιβλίο δεν μπορεί να αντικατασταθεί».
Η επανάσταση του βιβλίου
Σύμφωνα με στοιχεία που εξέδωσε η Revolut, η δαπάνη για τα βιβλία αυξήθηκε κατά 35% το 2025. Στα στοιχεία αυτά την πρωτιά κατέχουν Gen Z και Millennials.
Η έρευνα που διεξήχθη από την εταιρία Dynata καταγράφει αύξηση 35,9% για τα βιβλία το περασμένο έτος. Παράλληλα η αγορά των ψηφιακών βιβλίων σχεδόν διπλασιάστηκε με αύξηση 48,7%.
Καθοριστικό ρόλο για την αύξηση αυτή έπαιξε η εμφάνιση του BookTok το 2019 -2020 το οποίο αποτελεί μια ταχέως αναπτυσσόμενη κοινότητα του TikTok η οποία επικεντρώνεται στα βιβλία, την ανάγνωση και τη λογοτεχνία. Σε αυτή την κοινότητα, οι συμμετέχοντες (BookTokers) μοιράζονται κριτικές, προτάσεις και απόψεις πάνω σε λογοτεχνικά έργα.
Για αυτό το νέο ραντεβού των νέων με το βιβλίο στην Ελλάδα μιλάει στο Tanea.gr, η Μυρσίνη Γκανά, βραβευμένη ποιήτρια και μεταφράστρια. Για την «άνθηση» του βιβλίου στη νέα γενιά η ίδια δήλωσε «η κόρη μου διάβαζε από πάντα, ξεκινώντας από τον Χάρυ Πότερ και δεν το σταμάτησε ποτέ. Ακόμα και τώρα, παρόλο που είναι 18 ετών και σε φάση εξετάσεων, σκέφτεται το βιβλίο ενεργά και όπως και οι φίλες της. Μάλιστα πλέον χρησιμοποιούν διάφορα apps για να μην μπαίνουν στα social media ούτως ώστε να έχουν περισσότερο χρόνο. Προσπαθούν να δημιουργήσουν ένα χώρο για να διαβάζουν ως ένα τρόπο αντίστασης. Πρόσφατα διάβασα ότι έγινε και μια εκδήλωση στην Αθήνα με ανθρώπους που είχαν συγκεντρωθεί σε ένα χώρο και διάβαζαν όλοι μαζί».
Η κ. Γκανά προσέθεσε ότι και στο εξωτερικό παρατηρείτε μια αύξηση στην ανάγνωση βιβλίων με την ίδια να λέει: «Στην Αμερική και στην Βρετανία γίνονται διάφορες τέτοιου τύπου εκδηλώσεις όπου τα παιδιά μαζεύονται και διαβάζουν όλοι μαζί, συζητάνε για βιβλία. Έτσι η ανάγνωση γίνεται και ένας τρόπος σύνδεσης στην πραγματική ζωή. Άρα νομίζω ότι αν εστιάσουν εκεί όσοι ασχολούνται με το βιβλίο, ίσως έχουν να κερδίσουν περισσότερο».
Η ίδια αξιολογεί ως πιο σημαντικά τρία χαρακτηριστικά που δεν έχει η σημερινή γενιά εξαιτίας της απόστασης που υπάρχει με το βιβλίο: «η ικανότητα συγκέντρωσης, η ικανότητα εμβάθυνσης και σε ένα μεγάλο βαθμό η ενεργή φαντασία». Αποτέλεσμα αυτών, όπως λέει η κα Γκανά «είναι η έλλειψη πνευματικού πλούτου. Πλέον συνδέεσαι πολύ λιγότερο με τον κόσμο γύρω σου. Με αυτά που βλέπεις, με αυτά που συμβαίνουν, με το κατά πόσο μπορείς να καταλάβεις τι είναι αυτά που γίνονται. Γιατί ένα βιβλίο θα σου δώσει τον πλούτο της σκέψης ανθρώπων τελείως διαφορετικών από αυτούς που μπορεί να συναντάς στην ζωή σου. Μαθαίνεις πράγματα τα οποία πολύ δύσκολα θα τα σκεφτόσουν μόνος σου ή θα έφτανες στο σημείο να εκτεθείς σε αυτά. Είναι ένας τρόπος να ζεις πολλές ζωές».
