Αρχαιολογική μελέτη στην Αιθιοπία ρίχνει νέο φως στην καθημερινότητα των πρώτων Homo sapiens κατά τη Μέση Λίθινη Εποχή. Η περιοχή Middle Awash, στο βόρειο τμήμα της χώρας, αποτελεί μία από τις ελάχιστες τοποθεσίες με εξαιρετικά διατηρημένα ευρήματα που αποκαλύπτουν πτυχές της ζωής και του θανάτου των πρώιμων ανθρώπων. Η νέα έρευνα, που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Proceedings of the National Academy of Sciences, παρουσιάζει ευρήματα που συμβάλλουν στην κατανόηση του τρόπου ζωής των προϊστορικών πληθυσμών της περιοχής.
Αρχαιολογία στο Ρήγμα Afar
Το Ρήγμα Afar στη βορειοανατολική Αιθιοπία αποτελεί σημείο έντονου γεωλογικού και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, καθώς εκεί συναντώνται τρεις τεκτονικές πλάκες που απομακρύνονται μεταξύ τους, δημιουργώντας έναν νέο ωκεανό. Η περιοχή είναι γνωστή για τα καλά διατηρημένα απολιθώματα και τις τοποθεσίες όπου έζησαν πρώιμοι Homo sapiens και άλλοι ανθρωπίδες.
Η ζώνη Middle Awash περιλαμβάνει στρώματα ιζημάτων άνω του ενός χιλιομέτρου, τα οποία καλύπτουν χρονική περίοδο από το Ύστερο Μειόκαινο έως το Ολόκαινο. Από το 1981, η περιοχή αποτελεί αντικείμενο διεθνούς και διεπιστημονικής έρευνας.
Η πρόσφατη μελέτη επικεντρώνεται στα στρώματα Faro Daba του σχηματισμού Dawaitoli, όπου εντοπίστηκε πλούσια συλλογή λίθινων εργαλείων της Ύστερης Λίθινης Εποχής, ηλικίας περίπου 100.000 ετών. Προηγούμενες ανασκαφές είχαν αποκαλύψει σημαντικά απολιθώματα, χωρίς όμως εκτενές αρχαιολογικό πλαίσιο.
Ζωή στο Ρήγμα Afar
Οι ερευνητές εντόπισαν περίπου 1.800 λίθινα τεχνουργήματα και 132 οστά ζώων. Το μεγαλύτερο μέρος των εργαλείων (65% έως 82%) ήταν κατασκευασμένο από βασάλτη, τοπικό υλικό της περιοχής, γεγονός που υποδηλώνει ότι η παραγωγή τους γινόταν επί τόπου. Ένα μικρό ποσοστό, μικρότερο του 2%, ήταν από οψιδιανό, στοιχείο που ίσως υποδεικνύει εμπορικές επαφές ή πηγές που σήμερα δεν είναι ορατές.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η περιοχή υπήρξε κάποτε δασώδης πλημμυρική πεδιάδα, η οποία φιλοξενούσε πλούσια πανίδα. Βρέθηκαν οστά πιθήκων, τρωκτικών και μεγάλων φυτοφάγων, ενώ σε μικρότερο βαθμό εντοπίστηκαν υπολείμματα καμηλοπαρδάλεων, ερπετών, πτηνών και μεγάλων σαρκοφάγων. Κανένα από τα οστά δεν έφερε ίχνη τεμαχισμού ή ανθρώπινης κατεργασίας.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, η συχνή πλημμύρα της περιοχής υποδηλώνει ότι ο χώρος κατοικούνταν σε σύντομα και επαναλαμβανόμενα διαστήματα. Ωστόσο, το τοπίο προσέφερε σκιά, τροφή και πρώτες ύλες, μοιρασμένες με τα άγρια ζώα της εποχής.
Τρία διαφορετικά ευρήματα θανάτου
Ανακαλύφθηκαν τρεις μερικοί ανθρώπινοι σκελετοί με διαφορετική μεταθανάτια ιστορία. Ο πρώτος φαίνεται να είχε ταφεί γρήγορα μετά τον θάνατο, χωρίς ενδείξεις τραυματισμού ή ανθρώπινης παρέμβασης. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι, παρότι η ταφή ήταν ταχεία, δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν πρόθεση ή τελετουργία.
Ο δεύτερος σκελετός, από τον οποίο διασώθηκαν μόνο ένα δόντι και μικρά τμήματα οστών, έφερε ίχνη καύσης σε υψηλή θερμοκρασία. Οι επιστήμονες δεν μπορούν να προσδιορίσουν αν η καύση ήταν αποτέλεσμα φυσικής πυρκαγιάς ή εσκεμμένης αποτέφρωσης — πρακτική που, αν επιβεβαιωνόταν, θα αποτελούσε την αρχαιότερη γνωστή τελετουργική καύση στον κόσμο.
Ο τρίτος σκελετός ανήκε σε μικρόσωμο ενήλικα και παρουσίαζε σημάδια επίθεσης από ζώα, με εμφανή δαγκώματα και κατάγματα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι βλάβες προκλήθηκαν τη στιγμή του θανάτου ή λίγο αργότερα.
Η μελέτη στην περιοχή Middle Awash συνεχίζεται, με στόχο να αποκαλυφθούν περαιτέρω στοιχεία για τη ζωή των πρώτων ανθρώπων στην ανατολική Αφρική.
