Εξωπλανήτης με ωκεανούς μάγματος και ατμόσφαιρα γεμάτη θειούχα αέρια, που θυμίζει «κόλαση», εντοπίστηκε από διεθνή ερευνητική ομάδα σε απόσταση 34 ετών φωτός από τη Γη. Ο πλανήτης L 98-59 d, όπως ονομάστηκε, προκαλεί δέος και επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς φαίνεται να ανήκει σε μια νέα κατηγορία κόσμων, πολύ διαφορετικών σε σχέση με όσα γνωρίζουμε από το Ηλιακό μας Σύστημα.
Ο L 98-59 d βρίσκεται στον αστερισμό του Ιπτάμενου Ιχθύος και περιφέρεται γύρω από έναν ερυθρό νάνο, άστρο που εκπέμπει μόλις το 1% της ακτινοβολίας του Ήλιου. Παρότι έχει διάμετρο περίπου 60% μεγαλύτερη από της Γης, η πυκνότητά του είναι μικρότερη, κάτι που υποδηλώνει ότι αποτελείται κυρίως από λιωμένα πετρώματα και θείο.
Η επιφάνειά του καλύπτεται από έναν παγκόσμιο ωκεανό μάγματος, με θερμοκρασίες γύρω στους 1.500 βαθμούς Κελσίου. Το φαινόμενο θερμοκηπίου φαίνεται να έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο, εγκλωβίζοντας τεράστιες ποσότητες θερμότητας στην ατμόσφαιρα, η οποία αποτελείται από υδρογόνο, διοξείδιο του θείου και υδρόθειο – το αέριο που μυρίζει σαν κλούβιο αβγό.
«Ο ωκεανός μάγματός δεν έχει διακριτή δομή, επομένως δεν υπάρχει φλοιός ή μανδύας όπως στη Γη. Πρόκειται για ένα ενιαίο, βαθύ, ημιρρευστό στρώμα», δήλωσε ο Χάρισον Νίκολς του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, πρώτος συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο Nature Astronomy.
Σύμφωνα με τον Ρέιμοντ Πιέρχουμπερτ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και του MIT, «ο πλανήτης θα ήταν αφόρητα δύσοσμος, όμως κανείς δεν θα επιζούσε αρκετά για να το αντιληφθεί». Η ατμόσφαιρα του L 98-59 d είναι τόσο τοξική και θερμή, που καθιστά αδύνατη την ύπαρξη ζωής όπως τη γνωρίζουμε.
Ο εξωπλανήτης ανακαλύφθηκε το 2019 και παρατηρήθηκε εκ νέου με το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb το 2024, καθώς και με επίγεια τηλεσκόπια το 2025. Οι αστρονόμοι συνδύασαν τα δεδομένα με υπολογιστικά μοντέλα για να ανασυνθέσουν την εξέλιξή του, που εκτείνεται σε περίπου 5 δισεκατομμύρια χρόνια – λίγο περισσότερο από την ηλικία της Γης.
Από τους περισσότερους από 6.000 εξωπλανήτες που έχουν εντοπιστεί, κανένας δεν μοιάζει με τον L 98-59 d. Ο συνδυασμός μαγματικού ωκεανού και θειούχας ατμόσφαιρας τον καθιστά μοναδικό, οδηγώντας τους επιστήμονες να προτείνουν τη δημιουργία μιας νέας κατηγορίας πλανητών. «Οι υπάρχουσες ταξινομήσεις για τους μικρούς πλανήτες ίσως είναι υπεραπλουστευτικές», σημειώνει ο Νίκολς.
Το στοιχείο του θείου και η «διαβολική» χημεία
Το θείο, απαραίτητο για τη ζωή στη Γη, αποκτά εντελώς διαφορετικό ρόλο στον L 98-59 d. Οι επιστήμονες εντοπίζουν συνδυασμούς θειούχων ενώσεων, όπως διοξείδιο του θείου και υδρόθειο, που μπορούν να οδηγήσουν στον σχηματισμό θειικού οξέος και υγρού θείου – ένα εκρηκτικό μείγμα χημικής δραστηριότητας.
Ο αστρονόμος Γουίλιαμ Μπέινς παρομοιάζει την προσπάθεια παρατήρησης ενός τέτοιου πλανήτη με το να προσπαθεί κανείς να ξεχωρίσει το είδος μιας πεταλούδας που περνά μπροστά από ένα παράθυρο δέκα μίλια μακριά, απλώς μετρώντας τη μείωση του φωτός. Παρ’ όλα αυτά, τα ίχνη αυτών των αερίων θεωρούνται «ενδιαφέροντα», καθώς υποδεικνύουν πιθανή ύπαρξη υγρών φάσεων – κρίσιμων για πολύπλοκες χημικές διεργασίες.
Η νέα κανονικότητα του σύμπαντος;
Το θείο, που στην παράδοση συνδέεται με τη φωτιά και το «θείο πυρ», επιστρέφει τώρα στην επιστημονική ορολογία ως κλειδί για την κατανόηση μιας νέας γενιάς εξωπλανητών. Ο Ρίτσαρντ Τσάτερτζι επισημαίνει ότι τέτοιοι «δυσοσμικοί πλανήτες» μπορεί να είναι πολύ πιο συχνοί απ’ όσο πιστεύαμε, αλλάζοντας την εικόνα μας για το τι θεωρείται «τυπικός» κόσμος στον Γαλαξία.
Αν αυτό επιβεβαιωθεί, η Γη –με την ισορροπία νερού, βράχου και ήπιας ατμόσφαιρας– ίσως αποτελεί εξαίρεση σε έναν κοσμικό «ζωολογικό κήπο» γεμάτο από «αέριους νάνους» και θειούχες «κόλασεις». Όπως σημειώνουν οι Financial Times, κάθε μικρή μεταβολή στο φως ενός μακρινού άστρου μπορεί να αποκαλύπτει έναν ολόκληρο κόσμο, προσθέτοντας ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ της μεγάλης ερώτησης: πόσο μοναδική είναι τελικά η Γη;
