Νέες μελέτες αποκαλύπτουν ότι ο αυτισμός και η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) μπορεί να συνυπάρχουν αλλά και να αλληλεπικαλύπτονται σε ένα άτομο.
Οι μελέτες αποκαλύπτουν μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ γενετικών παραγόντων, χαρακτηριστικών και εγκεφαλικής δομής, που φαίνεται να βρίσκεται πίσω από τη διπλή αυτή διάγνωση. Τα ευρήματα αυτά εγείρουν νέα ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο ορίζονται και αντιμετωπίζονται οι δύο παθήσεις αναφέρει το nationalgeographic.com.
Η κλινική ψυχολόγος Colleen Cira διαπίστωσε για πρώτη φορά ότι έχει διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ADHD) όταν τα παιδιά της υποβάλλονταν σε αξιολόγηση. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, όλο και περισσότεροι ενήλικες αναγνωρίζουν εκ των υστέρων συμπτώματα που είχαν περάσει απαρατήρητα στην παιδική τους ηλικία.
«Σκέφτηκα: “Αυτό ισχύει και για μένα.” Συνεχώς κλείνω διπλά ραντεβού. Αργώ πάντα. Διακόπτω συχνά τους άλλους. Μπορώ να γίνω αρκετά παρορμητική», αναφέρει η Cira, ιδρύτρια του Cira Center for Behavioral Health. Η ίδια διαγνώστηκε στην ηλικία των 35 ετών, όπως σημειώνει.
Χρειάστηκαν ακόμη επτά χρόνια μέχρι να διαγνωσθούν τόσο η ίδια όσο και τα δύο της παιδιά με διαταραχή του φάσματος του αυτισμού, μια πάθηση που συνδέεται με διαφορές στην κοινωνική αλληλεπίδραση και αυξημένες αισθητηριακές ευαισθησίες.
Οι δύο αυτές νευροαναπτυξιακές διαταραχές «επικαλύπτονται, αλλά είναι αντίθετες από πολλές απόψεις, οπότε υπάρχει αυτή η αίσθηση ότι βρίσκεσαι συνεχώς σε πόλεμο με τον εαυτό σου», εξηγεί η Cira. Χρησιμοποιεί την αναλογία του κρασιού για να περιγράψει το δικό της μείγμα “AuDHD”: «Είμαι ΔΕΠΥ στην αρχή — αυτό είναι το πρώτο πράγμα που θα παρατηρήσεις σε μένα — με μια νότα αυτισμού στο τέλος».
Η αλληλεπικάλυψη αυτή —που συχνά αποκαλείται AuDHD στις κοινότητες του αυτισμού και της ΔΕΠΥ— δεν αποτελεί επίσημη διάγνωση. Ωστόσο, προσελκύει αυξανόμενο επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς οι έρευνες δείχνουν ότι η συνύπαρξη των δύο καταστάσεων είναι συχνή, αλλά συχνά παραγνωρισμένη.
Η συνύπαρξη ΔΕΠΥ και αυτισμού
Μελέτη του 2025 εκτίμησε ότι περίπου το 45% των ενηλίκων με ΔΕΠΥ εμφανίζουν σημαντικά αυτιστικά χαρακτηριστικά. Παρ’ όλα αυτά, ανάλυση 1,9 εκατομμυρίων αιτήσεων ασφάλισης στις ΗΠΑ την ίδια χρονιά διαπίστωσε ότι μόλις το 1,7% των ενηλίκων με ΔΕΠΥ είχε ταυτόχρονη διάγνωση ASD.
Το χάσμα αυτό αποκαλύπτει μια αυξανόμενη επίγνωση στον επιστημονικό χώρο: όταν η ADHD και ο αυτισμός συνυπάρχουν, μπορούν να επισκιάζουν το ένα το άλλο, καθιστώντας δυσκολότερη την αναγνώριση και τη διάγνωση και των δύο. Οι ερευνητές προσπαθούν να κατανοήσουν πώς αυτή η επικάλυψη επηρεάζει τα συμπτώματα, γιατί συχνά παραβλέπεται και τι σημαίνει για όσους ζουν με αυτήν.
Τι είναι το AuDHD;
Μέχρι το 2013, οι κλινικοί γιατροί δεν μπορούσαν να διαγνώσουν σε ένα άτομο ταυτόχρονα ΔΕΠΥ και αυτισμό. Η πέμπτη έκδοση του «Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών» (DSM-5) άλλαξε αυτή την προσέγγιση, αναγνωρίζοντας ότι οι δύο καταστάσεις μπορούν να συνυπάρχουν και να μοιράζονται ορισμένα χαρακτηριστικά, κυρίως σε σχέση με την προσοχή.
«Ένα άτομο με αυτισμό μπορεί να έχει ειδικά ενδιαφέροντα και να επικεντρώνεται σε αυτά», λέει η κλινική ψυχολόγος Νατάσα Λάνγκαν. «Ένα άτομο με ΔΕΠΥ μπορεί να έχει δυσκολίες στη ρύθμιση και τη διατήρηση της προσοχής του, αλλά μπορεί επίσης να έχει εξειδικευμένα ενδιαφέροντα, ώστε να μπορεί να επικεντρώνεται υπερβολικά σε ορισμένες περιπτώσεις.»
Την ίδια στιγμή, άλλα χαρακτηριστικά μπορεί να κινούνται προς αντίθετες κατευθύνσεις. Η προτίμηση για ρουτίνα —συχνή στον αυτισμό— μπορεί να συγκρούεται με την αναζήτηση καινοτομίας και την παρορμητικότητα που συνδέονται με τη ΔΕΠΥ. Για ορισμένους, αυτό δημιουργεί μια εσωτερική ένταση μεταξύ δομής και αλλαγής, σύμφωνα με τη Λάνγκαν.
Η εκδήλωση της AuDHD «ποικίλλει εξαιρετικά, επειδή τα άτομα με αυτισμό και τα άτομα με ΔΕΠΥ ποικίλλουν εξαιρετικά», υπογραμμίζει η Kelly Carrasco, ψυχολόγος και επίκουρη καθηγήτρια στο California State University, Fresno. Οι ερευνητές εξακολουθούν να διερευνούν γιατί οι δύο διαταραχές συνυπάρχουν τόσο συχνά. Και οι δύο είναι ιδιαίτερα κληρονομικές, ενώ αυξανόμενες ενδείξεις δείχνουν ότι βασίζονται εν μέρει σε κοινή βιολογία — δεν πρόκειται για εντελώς ξεχωριστές διαταραχές.
Μια εκτεταμένη γονιδιωματική μελέτη του 2022 διαπίστωσε ότι η ΔΕΠΥ και ο αυτισμός μοιράζονται πολλές περιοχές γενετικού κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων τουλάχιστον επτά γονιδιακών θέσεων που συνδέονται και με τις δύο διαταραχές, παράλληλα με άλλες που τις διαφοροποιούν. Μελέτες σε δίδυμα και οικογένειες υποδηλώνουν ένα ισχυρό κοινό γενετικό σήμα μεταξύ των δύο, με ορισμένες εκτιμήσεις να δείχνουν ότι μεγάλο μέρος του κινδύνου για τη μία διαταραχή συμπίπτει με αυτό της άλλης.
Πιο πρόσφατες έρευνες αρχίζουν να χαρτογραφούν τον τρόπο με τον οποίο αυτά τα κοινά γονίδια μεταφράζονται στον εγκέφαλο. Μια μελέτη νευροαπεικόνισης του 2025 διαπίστωσε ότι τα άτομα με ταυτόχρονη ΔΕΠΥ και αυτισμό παρουσιάζουν διακριτά μοτίβα εγκεφαλικής δομής και συνδεσιμότητας — υποδηλώνοντας ότι ο συνδυασμός δεν είναι απλώς αθροιστικός, αλλά μπορεί να αντιπροσωπεύει ένα μοναδικό νευροαναπτυξιακό προφίλ.
Τα συνολικά ευρήματα δείχνουν αυτό που οι ερευνητές περιγράφουν ως «πολύπλοκη αλληλεπίδραση γενετικών, βιολογικών και φαινοτυπικών παραγόντων» που εμπλέκονται στην AuDHD, ανοίγοντας νέους δρόμους για την κατανόηση και αντιμετώπιση της διπλής διάγνωσης.
