Επιστήμονες πιστεύουν ότι έχουν πλέον καθορίσει με ακρίβεια πότε και πώς ο άνθρωπος δημιούργησε την πρώτη γλώσσα, σύμφωνα με νέα μελέτη που επιχειρεί να φωτίσει ένα από τα βαθύτερα ερωτήματα της ανθρώπινης ιστορίας.
Η ανάλυση, βασισμένη σε γενετικά δεδομένα, υποστηρίζει ότι η γνωστική ικανότητα για γλωσσική επικοινωνία υπήρχε ήδη πριν από τουλάχιστον 135.000 χρόνια, ενώ η γλώσσα άρχισε να λειτουργεί ως κοινωνικό εργαλείο περίπου 100.000 χρόνια πριν.
Η έρευνα, που αμφισβητεί μακροχρόνιες θεωρίες για το πότε εμφανίστηκε η γλώσσα, πραγματοποιήθηκε από ομάδα επιστημόνων υπό τον Shigeru Miyagawa, γλωσσολόγο στο Massachusetts Institute of Technology (MIT), σε συνεργασία με τους Rob DeSalle και Ian Tattersall από το American Museum of Natural History (AMNH).
Γενετικά ίχνη και εξέλιξη της ανθρώπινης γλώσσας
Προηγούμενες προσπάθειες εντοπισμού της προέλευσης της γλώσσας στηρίχθηκαν σε απολιθώματα ή πολιτιστικά ευρήματα. Η νέα μελέτη ακολουθεί διαφορετική προσέγγιση, εξετάζοντας γενετικά δεδομένα για να εντοπίσει το πρώτο σημείο απόκλισης των ανθρώπινων πληθυσμών, με την υπόθεση ότι όλες οι γλώσσες έχουν κοινή καταγωγή.
«Η λογική είναι απλή. Κάθε πληθυσμός που διακλαδώθηκε στον πλανήτη έχει ανθρώπινη γλώσσα, και όλες οι γλώσσες σχετίζονται μεταξύ τους», εξήγησε ο Miyagawa. «Μπορούμε να πούμε με αρκετή βεβαιότητα ότι η πρώτη διαίρεση συνέβη περίπου πριν από 135.000 χρόνια· επομένως, η ικανότητα για γλώσσα πρέπει να υπήρχε τότε ή και νωρίτερα».
Η μελέτη εξέτασε 15 γενετικές έρευνες των τελευταίων 18 ετών, συμπεριλαμβανομένων αναλύσεων χρωμοσώματος Υ, μιτοχονδριακού DNA και ολόκληρου γονιδιώματος.
Η γλώσσα ως μοναδικό ανθρώπινο χαρακτηριστικό
Ο Miyagawa υποστηρίζει ότι όλες οι ανθρώπινες γλώσσες μοιράζονται θεμελιώδεις ομοιότητες, γεγονός που υποδηλώνει κοινή προέλευση. Παράλληλα, απορρίπτει θεωρίες που συνδέουν τη γλωσσική ικανότητα με τις φωνητικές δυνατότητες των πρωτευόντων ζώων, επισημαίνοντας πως η ανθρώπινη γλώσσα είναι μοναδική λόγω της σύνθεσης λέξεων και γραμματικής.
«Η ανθρώπινη γλώσσα είναι ποιοτικά διαφορετική, γιατί συνδυάζει λέξεις και σύνταξη, δημιουργώντας ένα απεριόριστα παραγωγικό σύστημα επικοινωνίας», τόνισε. «Κανένα άλλο ζώο δεν διαθέτει παρόμοια δομή».
Από τη σκέψη στην επικοινωνία
Η μελέτη προτείνει ότι η γλώσσα δεν ξεκίνησε ως κοινωνικό εργαλείο, αλλά αρχικά λειτούργησε ως εσωτερικό γνωστικό σύστημα. «Η γλώσσα είναι τόσο γνωστικό όσο και επικοινωνιακό σύστημα», ανέφερε ο Miyagawa. «Πιθανότατα ξεκίνησε ως ιδιωτική νοητική λειτουργία, που στη συνέχεια εξελίχθηκε σε μέσο επικοινωνίας».
Η γλώσσα στην κοινωνική ζωή του ανθρώπου
Περίπου πριν από 100.000 χρόνια, οι πρώτοι άνθρωποι άρχισαν να επιδίδονται σε συμβολικές δραστηριότητες, όπως χαράξεις σε αντικείμενα και χρήση ώχρας για διακόσμηση. Αυτές οι συμπεριφορές υποδεικνύουν ότι οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν σύμβολα για να εκφράσουν έννοιες – μια βασική διάσταση της γλώσσας.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι «οι συμπεριφορές που συνδέονται με τη γλώσσα και τη συμβολική σκέψη εντοπίζονται αποκλειστικά στο αρχαιολογικό αρχείο του Homo sapiens».
Η γλώσσα ως καταλύτης εξέλιξης
Ο Ian Tattersall, συν-συγγραφέας της μελέτης, θεωρεί ότι η εμφάνιση της γλώσσας αποτέλεσε καταλύτη για την εξέλιξη του ανθρώπου, επιτρέποντας την ανάπτυξη συμβολικής τέχνης και πολύπλοκων κοινωνικών δομών. «Η γλώσσα ήταν ο μηχανισμός που πυροδότησε τη σύγχρονη ανθρώπινη συμπεριφορά», σημείωσε ο Miyagawa.
Παρά τη συνεχιζόμενη επιστημονική διαμάχη, ο Miyagawa και οι συνεργάτες του θεωρούν ότι η προσέγγισή τους, βασισμένη σε γενετικά και αρχαιολογικά δεδομένα, προσφέρει την πιο σαφή εικόνα μέχρι σήμερα για το πότε και πώς εμφανίστηκε η ανθρώπινη γλώσσα.
Η μελέτη ενισχύει την άποψη ότι η γλώσσα υπήρξε κεντρικός παράγοντας στη διαμόρφωση της ανθρώπινης ιστορίας, επιτρέποντας στους προγόνους μας να δημιουργήσουν σύνθετους πολιτισμούς και κοινωνίες που συνεχίζουν να εξελίσσονται μέχρι σήμερα.
