Η αναπαραγωγική υγεία στο Διάστημα αναδεικνύεται σε ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα της σύγχρονης επιστήμης, καθώς οι διαστημικές αποστολές εξελίσσονται από σπάνιες κρατικές επιχειρήσεις σε συχνές εμπορικές δραστηριότητες. Το ερώτημα που τίθεται πλέον επιτακτικά είναι: τι συμβαίνει με την ανθρώπινη γονιμότητα μακριά από τη Γη;
Σύμφωνα με νέα επιστημονική έκθεση, το θέμα αυτό εγκαταλείπει τη σφαίρα της φαντασίας και μετατρέπεται σε «επείγουσα πρακτική ανάγκη». Ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι περνούν παρατεταμένα χρονικά διαστήματα σε τροχιά, ενώ αυξάνονται οι ιδιωτικές αποστολές στο Διάστημα.
Δύο επιστημονικές «επανάστασεις» συγκλίνουν
Ο κλινικός εμβρυολόγος Giles Palmer υπενθυμίζει ότι πριν από μισό αιώνα δύο επιτεύγματα άλλαξαν ριζικά την επιστήμη: η πρώτη προσελήνωση και η πρώτη επιτυχής ανθρώπινη γονιμοποίηση in vitro. Σήμερα, οι δύο αυτές εξελίξεις συναντώνται σε ένα νέο πεδίο — τη διαστημική πραγματικότητα, όπου η τεχνολογία υποβοηθούμενης αναπαραγωγής εξελίσσεται ραγδαία και το Διάστημα καθίσταται χώρος εργασίας.
Η έκθεση δεν ενθαρρύνει τη σύλληψη εκτός Γης, ωστόσο προειδοποιεί ότι οι κίνδυνοι είναι προβλέψιμοι, τα δεδομένα ελλιπή και το ρυθμιστικό πλαίσιο παραμένει ασαφές.
Έλλειψη προτύπων και κανόνων
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι δεν υπάρχουν διεθνώς αποδεκτά πρότυπα για την προστασία της αναπαραγωγικής υγείας στο Διάστημα. Θέματα όπως η πιθανότητα ακούσιας εγκυμοσύνης, οι επιπτώσεις της ακτινοβολίας και της μικροβαρύτητας στη γονιμότητα, αλλά και τα ηθικά όρια της έρευνας, παραμένουν χωρίς σαφείς κατευθυντήριες γραμμές.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η δημιουργία ενός κοινού πλαισίου που θα συνδυάζει την αναπαραγωγική και αεροδιαστημική ιατρική με τη βιοηθική, ώστε να αποφευχθούν βεβιασμένες αποφάσεις υπό πίεση στο μέλλον.
Το Διάστημα επιβαρύνει τον ανθρώπινο οργανισμό
Η ανασκόπηση περιγράφει το Διάστημα ως έναν ολοένα πιο συνηθισμένο χώρο εργασίας, αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά εχθρικό για τη βιολογία του ανθρώπου. Οι βασικοί επιβαρυντικοί παράγοντες είναι η μεταβολή της βαρύτητας, η έκθεση σε κοσμική ακτινοβολία και η διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού.
Μελέτες σε ζώα δείχνουν ότι ακόμη και βραχυπρόθεσμη ακτινοβολία μπορεί να επηρεάσει τον εμμηνορροϊκό κύκλο και να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου. Ωστόσο, τα στοιχεία για τις μακροχρόνιες επιπτώσεις στους ανθρώπους είναι περιορισμένα, ιδιαίτερα όσον αφορά τη γονιμότητα των ανδρών – ένα «κρίσιμο κενό γνώσης».
Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα
Τα διαθέσιμα δεδομένα από γυναίκες αστροναύτες δείχνουν ότι τα ποσοστά εγκυμοσύνης και οι επιπλοκές στη μετέπειτα ζωή τους είναι παρόμοια με εκείνα των γυναικών στη Γη. Παρ’ όλα αυτά, οι επιστήμονες τονίζουν πως τα στοιχεία αυτά δεν καλύπτουν μακροχρόνιες αποστολές ούτε την αυξανόμενη ομάδα ιδιωτών αστροναυτών.
Η έκθεση καλεί σε περαιτέρω έρευνα για τον καθορισμό διαγνωστικών και προληπτικών στρατηγικών που θα διασφαλίζουν τη γονιμότητα και την υγεία σε εξωγήινα περιβάλλοντα.
Τεχνολογίες αναπαραγωγής στο Διάστημα
Αν και η εγκυμοσύνη αποτελεί σήμερα αντένδειξη για συμμετοχή σε αποστολές, οι τεχνολογίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής εξελίσσονται ραγδαία. Οι νέες, αυτοματοποιημένες και συμπαγείς συσκευές θα μπορούσαν στο μέλλον να υποστηρίξουν την αναπαραγωγική έρευνα και φροντίδα στο Διάστημα.
Όπως σημειώνει ο Palmer, τέτοιες τεχνολογίες αναπτύσσονται συχνά σε ακραίες συνθήκες και στη συνέχεια βρίσκουν εφαρμογή σε ευρύτερα πεδία, καλύπτοντας ανάγκες που περιορίζονται από το περιβάλλον ή την υγεία.
Η ηθική προετοιμασία δεν μπορεί να περιμένει
Ακόμη κι αν η ανθρώπινη αναπαραγωγή στο Διάστημα φαίνεται μακρινή, οι συγγραφείς της μελέτης υπογραμμίζουν ότι η ηθική προετοιμασία πρέπει να ξεκινήσει τώρα. Θέτουν ερωτήματα σχετικά με τη γνωστοποίηση εγκυμοσύνης, τον γενετικό έλεγχο, τη συναίνεση για συμμετοχή σε έρευνες και την ευθύνη σε περίπτωση επιπλοκών κατά τη διάρκεια μακράς πτήσης.
Σύμφωνα με τον Palmer, οι τεχνολογίες εξωσωματικής γονιμοποίησης εκτός Γης δεν αποτελούν πλέον θεωρητικό σενάριο, καθώς η διατήρηση γαμετών και η καλλιέργεια εμβρύων είναι ήδη εφικτές και φορητές διαδικασίες. Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι τέτοιες πρακτικές εισέρχονται συχνά αθόρυβα στην πράξη, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη θέσπιση κανόνων από νωρίς.
Ένα κενό πολιτικής
Ο ερευνητής της NASA Dr Fathi Karouia επισημαίνει ότι, καθώς η ανθρώπινη παρουσία στο Διάστημα επεκτείνεται, η αναπαραγωγική υγεία δεν μπορεί να παραμένει εκτός πολιτικής ατζέντας. Απαιτείται διεθνής συνεργασία για να καλυφθούν τα ερευνητικά κενά και να θεσπιστούν ηθικές κατευθυντήριες γραμμές που θα προστατεύουν όλους τους αστροναύτες, επαγγελματίες και ιδιώτες.
Το συμπέρασμα της μελέτης είναι σαφές: το ζήτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν «μωρά στο Διάστημα», αλλά πώς θα διασφαλιστεί ότι η αναπαραγωγική υγεία θα αντιμετωπίζεται με τον ίδιο σχεδιασμό, τα ίδια πρότυπα και την ίδια ηθική εποπτεία που απαιτείται σε κάθε ακραίο εργασιακό περιβάλλον.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Reproductive BioMedicine Online.
