Οι θησαυροί της Γροιλανδίας κάτω από το παγωμένο έδαφός της αποτελούν αντικείμενο επιθυμίας για περισσότερα από εκατό χρόνια. Το θέμα βρίσκεται ο τελευταίο διάστημα στο επίκεντρο της επικαιρότητας καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ εκδηλώνει διαρκώς και μετ’ επιτάσεως ενδιαφέρον για τον πλούτο της. Μάλιστα Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρονται να εξετάζουν το ενδεχόμενο εφάπαξ πληρωμών προς τους κατοίκους της Γροιλανδίας, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας να τους πείσουν να αποσχιστούν από τη Δανία και ενδεχομένως να ενταχθούν στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του Reuters που επικαλείται τέσσερις πηγές με γνώση του θέματος.
Αν και το ακριβές ύψος των πληρωμών παραμένει ασαφές, αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου έχουν συζητήσει ποσά μεταξύ 10.000 έως 100.000 δολαρίων ανά άτομο, όπως ανέφεραν δύο πηγές που ζήτησαν ανωνυμία. Η πρόταση αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική που εξετάζει η Ουάσινγκτον για την απόκτηση του νησιού.
Πάντως σύμφωνα με δημοσίευμα του BBC, η πρόσβαση στους πόρους της Γροιλανδίας παραμένει εξαιρετικά δύσκολη. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά το σχετικό δημοσίευμα: «παρά τον αχαλίνωτο ενθουσιασμό που προκαλεί ο θησαυρός της Γροιλανδίας, η διαδικασία εξεύρεσης, εξόρυξης και μεταφοράς ορυκτών και ορυκτών καυσίμων αποτελεί μια πολυεπίπεδη, πολυεθνική και πολυετή πρόκληση».
Η γοητεία του μεγαλύτερου νησιού της Γης είναι αδιαμφισβήτητη. Από την εποχή του Ερρίκου του Ερυθρού, που ίδρυσε τον πρώτο ευρωπαϊκό οικισμό πριν από χίλια χρόνια, έως τις συμμαχικές δυνάμεις του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Γροιλανδία έχει προσελκύσει εξερευνητές και στρατηγικό ενδιαφέρον.
Το ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία αναζωπυρώνεται, καθώς το νησί έχει τραβήξει την προσοχή του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Η αντιπαράθεση για την πρόθεσή του να προσαρτήσει την περιοχή έχει προκαλέσει αντιδράσεις μεταξύ των συμμάχων των ΗΠΑ στην Ευρώπη. Η πρωθυπουργός της Δανίας έχει προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε προσπάθεια κατάληψης της Γροιλανδίας με τη βία θα σήμαινε το τέλος της συμμαχίας του ΝΑΤΟ.
Όμως τι είναι αυτό που καθιστά αυτήν την παγωμένη, φαινομενικά άγονη γη τόσο επιθυμητή;
Ο υπόγειος πλούτος και οι γεωλογικές προκλήσεις
Επιστημονικές χαρτογραφήσεις και έρευνες άνω του αιώνα έχουν αποκαλύψει σημαντικά κοιτάσματα ορυκτών στη Γροιλανδία – από σπάνιες γαίες και κρίσιμα μέταλλα για την πράσινη ενέργεια, έως πιθανά αποθέματα ορυκτών καυσίμων. Ωστόσο, η εξόρυξη και μεταφορά αυτών των πόρων είναι μια πολύπλοκη, πολυεθνική και μακροχρόνια διαδικασία.
Παρότι στους χάρτες η Γροιλανδία φαίνεται τεράστια, στην πραγματικότητα έχει έκταση περίπου 2 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα – όσο η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Το 80% του εδάφους της καλύπτεται από τον παγοστρώμα, αφήνοντας μόνο μικρές παράκτιες περιοχές ελεύθερες από πάγο.
Η γεωλογική ιστορία και οι πρώτες εξορύξεις
Η Γροιλανδία διαθέτει πετρώματα που καταγράφουν την ιστορία της Γης εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια. Όπως εξηγεί η γεωλόγος Kathryn Goodenough από το British Geological Survey, το νησί ήταν κάποτε μέρος υπερηπείρου που ένωνε την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Μετά τη διάσπαση της υπερηπείρου πριν από 60 εκατομμύρια χρόνια, η Γροιλανδία μετακινήθηκε προς τα δυτικά, περνώντας πάνω από το ηφαιστειακό hotspot της Ισλανδίας.
Οι πρώτες εξορύξεις ξεκίνησαν στα μέσα του 19ου αιώνα, όταν ανακαλύφθηκε το ορυκτό κρυόλιθος, γνωστό και ως «ο πάγος που δεν λιώνει». Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το ορυχείο Ivittuut προμήθευε τους Συμμάχους με κρυόλιθο για την παραγωγή αλουμινίου. Μάλιστα για το συγκεκριμένο μέταλλο έχει γυριστεί και φιλμ υπό τον τίτλο «Το λευκό χρυσάφι της Γροιλανδίας» που εστιάζει στην εκμετάλλευση ενός ορυχείου κρυολίθου στη νότια Γροιλανδία από τη Δανία και τα τεράστια κέρδη που προέκυψαν επί δεκαετίες.
Η χαρτογράφηση και οι σύγχρονες προοπτικές
Μετά τον πόλεμο, η γεωλογική χαρτογράφηση της Γροιλανδίας εντάθηκε. Οι ερευνητές του Γεωλογικού Ινστιτούτου Δανίας και Γροιλανδίας (GEUS) ολοκλήρωσαν τους πρώτους γεωλογικούς χάρτες στις αρχές της δεκαετίας του 2000 και συνεχίζουν να βελτιώνουν τα δεδομένα, ακόμη και κάτω από τον πάγο.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η Γροιλανδία μπορεί να φιλοξενεί κρίσιμα ορυκτά απαραίτητα για την ενεργειακή μετάβαση. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Simon Jowitt από το Πανεπιστήμιο της Νεβάδα, μόνο ένα στα εκατό ερευνητικά έργα οδηγεί τελικά σε λειτουργικό ορυχείο. Επιπλέον, η απουσία υποδομών –δρόμων, σιδηροδρόμων ή λιμανιών– καθιστά κάθε εξορυκτική δραστηριότητα δαπανηρή και περίπλοκη.
Περιβαλλοντικοί κίνδυνοι και κοινωνικές ανησυχίες
Η εξόρυξη σπάνιων γαιών ενέχει σοβαρούς περιβαλλοντικούς κινδύνους, καθώς τα ορυκτά συχνά συνυπάρχουν με ραδιενεργά στοιχεία. Το 2021, η Γροιλανδία ψήφισε νόμο που περιορίζει την ποσότητα ουρανίου στα εξορυκτικά αποθέματα, καθώς και μέτρο που πάγωσε την ανάπτυξη ενός ορυχείου σπάνιων γαιών στη νότια Γροιλανδία.
Οι παλαιότερες εξορύξεις άφησαν πίσω τους ρύπανση και υψηλά επίπεδα βαρέων μετάλλων στα νερά και τη θαλάσσια ζωή. Οι χαμηλές θερμοκρασίες και η αργή φυσική ανάκαμψη σημαίνουν ότι τα ίχνη αυτής της ρύπανσης είναι ακόμη ορατά δεκαετίες μετά.
Κλιματική αλλαγή και νέες γεωπολιτικές ισορροπίες
Η κλιματική αλλαγή πλήττει τη Γροιλανδία με ταχύτερο ρυθμό από τον υπόλοιπο πλανήτη. Η απώλεια πάγου, που φτάνει τα 30 εκατομμύρια τόνους την ώρα, αποκαλύπτει νέα πετρώματα, αλλά δημιουργεί και τεράστια περιβαλλοντικά προβλήματα. Παράλληλα, το λιώσιμο των πάγων ανοίγει νέες θαλάσσιες οδούς, διευκολύνοντας τη μεταφορά κρίσιμων ορυκτών και αυξάνοντας το γεωπολιτικό ενδιαφέρον.
REUTERS/Guglielmo Mangiapane
Το μέλλον της Γροιλανδίας στα χέρια των κατοίκων της
Οι κάτοικοι της Γροιλανδίας αντιμετωπίζουν τη μεταλλευτική δραστηριότητα με επιφυλακτική αισιοδοξία. Όπως σημειώνει η Anne Merrild από το Πανεπιστήμιο Aalborg, οι Γροιλανδοί επιθυμούν να συμμετέχουν ενεργά στον σχεδιασμό και τη διαχείριση των έργων εξόρυξης, ώστε να διασφαλίσουν ότι ο φυσικός πλούτος θα αξιοποιηθεί με σεβασμό στο περιβάλλον και στην τοπική κοινωνία.
Πηγή: BBC
