Η Τζαμάικα είναι γνωστή για τη λευκή άμμο και τα γαλαζοπράσινα νερά της αποτελεί έναν από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς της Καραϊβικής. Ωστόσο, λιγότερο από το 1% της ακτογραμμής της παραμένει ελεύθερα προσβάσιμο στους κατοίκους του νησιού.
Το 2014, κατά τη διάρκεια ενός οδικού ταξιδιού στη βόρεια ακτή, μια στάση στην παραλία Mammee Bay αποκάλυψε την ομορφιά της περιοχής: απέραντη άμμος, τυρκουάζ θάλασσα, ψαράδες που ξεκουράζονταν και παιδιά που έπαιζαν στην ακτή. Μερικά χρόνια αργότερα, η ίδια παραλία πωλήθηκε σε ιδιωτική εταιρεία για την κατασκευή πολυτελούς θερέτρου, αποκλείοντας την πρόσβαση στους ντόπιους.
Οι κάτοικοι του Steer Town έχασαν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν τα νερά όπου ψάρευαν επί γενιές, ενώ η πρόσβαση στο Roaring River έκλεισε όταν η κυβέρνηση πούλησε τη γύρω γη στην China Harbour Engineering Company. «Πώς είναι δυνατόν να χρησιμοποιείς μια παραλία ή ένα ποτάμι για εκατοντάδες χρόνια και μέσα σε λίγες μέρες να μην έχεις πλέον πρόσβαση σε αυτά;» δήλωσε ο Devon Taylor, συνιδρυτής του κινήματος Jamaica Beach Birthright Environmental Movement (JaBBEM).
Η μάχη για τις παραλίες
Η Τζαμάικα προσελκύει κάθε χρόνο εκατομμύρια τουρίστες, με ρεκόρ 4,3 εκατομμυρίων επισκεπτών το 2024. Ωστόσο, σύμφωνα με το JaBBEM, μόλις το 0,6% των 1.022 χιλιομέτρων ακτογραμμής είναι δημόσια προσβάσιμο. Η κατάσταση αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στις τοπικές κοινότητες.
Ο τυφώνας Melissa το 2025 έπληξε σοβαρά το νησί, αλλά η χώρα ανακάμπτει. Οι αρχές καλούν τους ταξιδιώτες να επιστρέψουν, τονίζοντας ότι «ο καλύτερος τρόπος να ανταποδώσετε είναι να επιστρέψετε».
«Οι πολιτισμικοί μας δεσμοί με τους χώρους έχουν καταστραφεί», δηλώνει ο Taylor, κατηγορώντας τις αρχές ότι «μεταφέρουν τους φυσικούς μας πόρους σε ξένες οντότητες». Η ιδιωτικοποίηση των παραλιών έχει ξεκινήσει εδώ και δεκαετίες, αλλά τα τελευταία χρόνια επιταχύνθηκε με την αύξηση των ξένων επενδύσεων και των κλειστών θερέτρων.
Νόμος αποικιακής εποχής και αντιδράσεις
Η ρίζα του προβλήματος εντοπίζεται στον Νόμο περί Ελέγχου των Παραλιών του 1956, που παραχωρεί στο κράτος την κυριότητα της ακτογραμμής και δεν αναγνωρίζει δημόσιο δικαίωμα πρόσβασης χωρίς άδεια. Έτσι, η κυβέρνηση μπορεί να μεταβιβάζει παραθαλάσσιες εκτάσεις σε ιδιώτες.
«Όταν αποκόπτετε τους Τζαμαϊκανούς από τη θάλασσα και τις παραδοσιακές τους πρακτικές, καταστρέφετε την κοινότητα», υποστηρίζει ο δικηγόρος Μάρκους Γκοφ, εκπρόσωπος της JaBBEM. Από το 2021, η οργάνωση έχει κινητοποιήσει τους πολίτες σε δικαστικές ενέργειες για την ανάκτηση της πρόσβασης σε παραλίες όπως οι Mammee Bay, Providence, Bob Marley Beach, Little Dunn’s River και Blue Lagoon.
«Στο Μοντέγκο Μπέι έχουν απομείνει ίσως τέσσερις δημόσιες παραλίες», δηλώνει η Monique Christie, συντονίστρια κοινοτικών δράσεων της JaBBEM, η οποία έχει κινηθεί νομικά κατά της εταιρείας Sandals Resorts. «Δεν είναι μόνο θέμα δικαιωμάτων· είναι θέμα δεσμού με τη γη και τη θάλασσα», συμπληρώνει ο Goffe.
Η πραγματικότητα στις ακτές
Σε πρόσφατο ταξίδι στο νησί, λίγες εβδομάδες μετά τον τυφώνα Melissa, διαπιστώθηκε ότι πολλές παραλίες στις βόρειες και δυτικές ακτές ήταν είτε προσβάσιμες μόνο μέσω ιδιωτικών θερέτρων είτε απαιτούσαν εισιτήριο εισόδου. Ακόμη και στη Mammee Bay, η πρόσβαση κοστίζει 1.200 τζαμαϊκανά δολάρια μέσω του εστιατορίου Bamboo Blu.
Αντίθετα, σε δημόσιες παραλίες όπως η Dead End και η Discovery Bay, οι οικογένειες και οι ψαράδες συνεχίζουν να απολαμβάνουν τη θάλασσα και τη μουσική ρέγκε, διατηρώντας ζωντανό το τοπικό πνεύμα.
Υπεύθυνος τουρισμός
Καθώς η χώρα ανοικοδομείται, ο Taylor καλεί τους ταξιδιώτες να επιλέγουν καταλύματα που δεν αποκλείουν τους ντόπιους από την πρόσβαση στις παραλίες. «Κάντε την έρευνά σας και στηρίξτε τον τουρισμό που ωφελεί τις κοινότητες», λέει χαρακτηριστικά.
Στο Negril, η παραλία Seven Mile Beach προσφέρει ελεύθερη πρόσβαση, ενώ το Charela Inn και τα τοπικά μαγαζιά στο Norman Manley Boulevard δίνουν την ευκαιρία για αυθεντική εμπειρία. Αντίστοιχα, στο Treasure Beach, οι μαύρες αμμουδιές και τα τοπικά ξενοδοχεία, όπως το My Irie Escape, στηρίζουν Τζαμαϊκανούς παραγωγούς και ξεναγούς.
Στην ανατολική ακτή, το Sea Cliff Resort κοντά στη Winnifred Beach ανήκει σε Τζαμαϊκανούς και προσφέρει πρόσβαση σε μία από τις ομορφότερες δημόσιες παραλίες του νησιού. Η κάτοικος Camala Thomas, τρίτης γενιάς Ρασταφάριαν, διαχειρίζεται το εστιατόριο Macka’s Kitchen και συμμετέχει ενεργά στον αγώνα για τη διατήρηση της δημόσιας πρόσβασης. «Αισθάνομαι ότι είναι μια μεγάλη προδοσία», λέει.
Για τη Christie, το ζήτημα συνοψίζεται απλά: «Στη Νορβηγία, το δάσος ανήκει σε όλους. Γιατί να είναι διαφορετικά η θάλασσα και οι παραλίες στην Τζαμάικα;»
Πηγή: BBC
