Τον Γιάν(ν)η ή τον Μάριο;

Δεν είναι τόσο οι fancy λεπτομέρειες αυτού του «παράλληλου συστήματος πληρωμών». Δεν είναι οι γαργαλιστικές αφηγήσεις για εκείνα τα βράδια στην Κυψέλη, όπου ο εμπνευστής του σχεδίου το εξηγούσε στους μαγεμένους υψηλούς ακροατές του. Δεν είναι ούτε η ανατριχίλα που σου φέρνει η ανέμελη περιγραφή ενός «παράλληλου ηλεκτρονικού – διαδικτυακού ευρώ το οποίο, σε αντίθεση με τα κανονικά ευρώ, μπορεί με το πάτημα ενός κουμπιού να μετατραπούν (sic) σε άλλο νόμισμα». Και δεν είναι ούτε η θεία αφέλεια με την οποία ο Βαρουφάκης βεβαιώνει πως, αν οι δανειστές μάθαιναν ότι διαθέτουμε αυτό το υπερόπλο, θα έπαυαν να μας πιέζουν να εφαρμόσουμε πρόγραμμα και θα μας έδιναν την αναδιάρθρωση του χρέους στο πιάτο.

Είναι, προπάντων, η απορία: Εκείνοι που τον άκουγαν τι να σκέφτονταν άραγε;  Αναρωτήθηκαν τι λογική έχει να καταστρώνεις ένα τόσο εξεζητημένο σχέδιο θανάτωσης της οικονομίας σου προκειμένου να τη σώσεις; Να τους πέρασε από τον νου η σκέψη πως είναι κάπως αλλόκοτο, ως σύλληψη, να παρουσιάζεις ένα περίπλοκο σχέδιο οικονομικής σου αυτοκτονίας, προκειμένου να εκβιάσεις τους δανειστές να σου δώσουν κάτι που είχαν ήδη δεσμευτεί να δώσουν; Και πώς άραγε να λύθηκαν τα μάγια και να συνειδητοποίησαν ότι αν ο στόχος είναι όσα τώρα παρουσιάζονται ως στόχος: έξοδος από τα Μνημόνια, επιστροφή στις αγορές και την κανονικότητα, βιώσιμη ανάπτυξη και ελάφρυνση του χρέους – υπήρχε εξαρχής ένας πολύ απλούστερος δρόμος να επιτευχθεί ο στόχος; Οχι ανώδυνος, βέβαια. Αλλά πολύ λιγότερο επώδυνος από την κόλαση των «παράλληλων νομισμάτων» ή από το καθαρτήριο του τρίτου Μνημονίου, με capital controls και «μπόνους» την προκαταβολή μέτρων για το 2019-20. Θα μπορούσαν απλώς να αποδεχθούν τις τελευταίες υποχρεώσεις του προηγούμενου Μνημονίου και να έχουμε βγει στις αγορές προ πολλού…

Γράφω αυτήν την πρόταση και ακούω ήδη στα αφτιά μου τις ιαχές: μα αυτή θα ήταν μια προδοσία, μια υποταγή στα κελεύσματα των δανειστών και στο δόγμα της λιτότητας, μια στάση αντάξια ενός γερμανοτσολιά.

Κι όμως. Αυτόν ακριβώς τον δρόμο ακολούθησε η πορτογαλική Αριστερά. Και της βγήκε. Και σήμερα όλοι επαινούν τον Αντόνιο Κόστα που κατάφερε και το Μνημόνιο να τηρήσει μέχρι κεραίας και τη λιτότητα να κάμψει. Και αυξήσεις σε συντάξεις και μισθούς να δώσει και το έλλειμμα να μειώσει. Θαύμα; Απλούστατα: η πορτογαλική Αριστερά έκανε, τον Νοέμβριο του 2015, το ακριβώς αντίθετο από αυτό που είχε κάνει η ελληνική Αριστερά λίγο νωρίτερα, τον Ιανουάριο του 2015.

Πρώτον, δεν βίασε τις εκλογές. Οι εκλογές έγιναν αφού πρώτα η προηγούμενη κεντροδεξιά κυβέρνηση ολοκλήρωσε επιτυχώς την τελευταία αξιολόγηση του Μνημονίου.

Δεύτερον, ενώ μιλούσε για ανατροπή της λιτότητας, δεν υιοθέτησε επιθετική, βαρουφάκειο στάση. Υποσχέθηκε ότι θα τηρήσει όλες τις μεταμνημονιακές δεσμεύσεις της χώρας και ότι θα πιάσει τους συμφωνημένους δημοσιονομικούς στόχους. Δεν ζήτησε καμιά αναδιαπραγμάτευση, δεν έθεσε καν θέμα ελάφρυνσης χρέους, δεν έστησε επικοινωνιακά καβγαδάκια με τις Βρυξέλλες. Απέκλεισε εξαρχής, όσο πιο κατηγορηματικά γίνεται, κάθε σκέψη εξόδου από το ευρώ.

Και τρίτον, αφού είχε εξασφαλίσει πράσινο φως από θεσμούς και αγορές, αποκατέστησε τις συντάξεις στα προ Μνημονίου επίπεδά τους και έσπρωξε τις αμοιβές των εργαζομένων προς τα πάνω, δίνοντας μια κεϊνσιανή ώθηση στην εσωτερική ζήτηση μιας οικονομίας που είχε ήδη επιτύχει, στα χρόνια του Μνημονίου, μια σημαντική αύξηση των εξαγωγών της.

Αποτέλεσμα: Η Πορτογαλία πέτυχε ρυθμό ανάπτυξης 2%, το 2016, που αναμένεται να φθάσει το 2,5% φέτος, το έλλειμμα του προϋπολογισμού έπεσε στο 2,1%, κάτω από το ευρωπαϊκό όριο, η ανεργία μειώθηκε στο 9,4%, οι νέοι που μετανάστευσαν στα χρόνια της κρίσης αρχίζουν να επιστρέφουν. Η δημοτικότητα του πρωθυπουργού Κόστα μετρήθηκε στο 66%. Και ο υπουργός Οικονομικών, ο αριστερός Μάριο Σεντένο – τον οποίο ο Σόιμπλε είχε υποδεχθεί με ξινές προειδοποιήσεις και αρνητικά σχόλια – επαινέθηκε από τον φαρμακομύτη Γερμανό ως ο «Κριστιάνο Ρονάλντο του Eurogroup» και φήμες τον ήθελαν υποψήφιο να διαδεχθεί τον Ντεϊσελμπλούμ. Και να σκεφτεί κανείς ότι η Πορτογαλία κυβερνιέται από κυβέρνηση μειοψηφίας των Σοσιαλιστών, που υποστηρίζεται στηνΒουλή από τα δύο κόμμματα της Αριστεράς, το Κομμουνιστικό Κόμμα και το ριζοσπαστικό Μπλόκο.

Σκέφτομαι πολές φορές ότι η ατυχία της Ελλάδας ήταν η τύχη της Πορτογαλίας. Μας ακολούθησε με μικρή χρονική υστέρηση, αλλά με αρκετή σοφία, ώστε να συνειδητοποιήσει ποια ήταν τα μοιραία λάθη μας (τα Ζάππεια του Σαμαρά, ο ναρκισισμός της «ρήξης» του Βαρουφάκη) και να τα αποφύγει.

n Οταν, τον Μάιο του 2011, έναν χρόνο μετά το ελληνικό Μνημόνιο, η Πορτογαλία υποχρεώθηκε να προσφύγει και εκείνη στον βαρύ Πολ Τόμσεν και τα δάνεια της τρόικας, είχε ήδη διαβάσει σωστά τα συμπεράσματα από την ελληνική τραγωδία. Τα τρία μεγάλα κόμματα, οι Σοσιαλιστές και οι δύο σχηματισμοί της Κεντροδεξιάς, διαπραγματεύθηκαν από κοινού το Μνημόνιο, δεσμεύτηκαν ότι θα το τηρήσουν όποιος κι αν κυβερνήσει και αμέσως μετά έκαναν εκλογές για να νομιμοποιήσουν δημοκρατικά τις υποχρεώσεις που είχαν αναλάβει. Ποτέ κανείς δεν είπε ότι θα καταργήσει τη συμφωνία με τους δανειστές.

n Στην τριετία του Μνημονίου, οι αξιολογήσεις ήταν πάντοτε έγκαιρες, δίχως δράματα, η κυβέρνηση αναλάμβανε την ευθύνη των μέτρων και δεν τα φόρτωνε στους «ξένους», οι συνδικαλιστικές αντιστάσεις ήταν μικρές και η αντιπολίτευση συνετή. Το πορτογαλικό Μνημόνιο, παρότι λίγο διέφερε στη λογική του από το δικό μας, είχε ένα ασύγκριτα μικρότερο κοινωνικό κόστος, μετρημένο σε μείωση του ΑΕΠ, σε αύξηση ανεργίας και φτώχειας.

n Και τέλος όταν, με το πέρας του πρώτου (και μόνου) Μνημονίου της η Πορτογαλία ήταν έτοιμη να επιστρέψει στις αγορές, η Αριστερά, διδαγμένη από τα δικά μας λάθη, απέφυγε τη σύγκρουση με την Ευρώπη και την αμφισβήτηση των δεσμεύσεων της χώρας. «Εμείς δεν είμαστε ΣΥΡΙΖΑ» είχε πει όσο πιο ευγενικά μπορούσε ο Κόστα πριν από τις εκλογές. Και το επιβεβαίωσε. Απέδειξε, στην πράξη, ότι η Αριστερά δεν δικαιώνεται όταν κυνηγά ανεμόμυλους, όταν φαντασιώνεται ρήξεις και μετέρχεται περονικά πρότυπα λαϊκισμού, μα όταν πολιτεύεται με ρεαλισμό, σωστά υπολογίζει τους συσχετισμούς και αποσπά ό,τι περισσότερο μπορεί υπέρ εκείνων που, κοινωνικά, εκπροσωπεί.

Η Πορτογαλία δεν κολυμπά σε πελάγη ευτυχίας. Δεν έχει αποφύγει οριστικά τους κινδύνους. Το χρέος της παραμένει υψηλό. Μα, τουλάχιστον, απέφυγε την κοινωνική και οικονομική άβυσσο στην οποία εμείς κυλήσαμε. Και κατάφερε, τόσο στην αρχή όσο και στον επίλογο της περιπέτειάς της, τόσο το 2011 όσο και το 2015, να μάθει από τα ελληνικά παθήματα και να μην επαναλάβει τα δικά μας λάθη.

Είναι μια παρηγοριά πως διδάξαμε άλλους. Μακάρι κάποτε να αρχίσουμε να διδασκόμαστε και οι ίδιοι από τις πολιτικάντικες ανοησίες μας.