[Γνώμη] Πώς έχασε το FBI τον Ομάρ Ματίν;

Δύο θέματα κυριαρχούν στα social media κάθε φορά που γίνεται τρομοκρατική επίθεση στις ΗΠΑ. Το πρώτο το προωθούν όσοι πιστεύουν στις θεωρίες συνωμοσίας και υποστηρίζουν ότι το FBI κατασκευάζει εγκλήματα που έχουν σχέση με την τρομοκρατία προκειμένου να παγιδεύσει αθώους ανθρώπους – κυρίως νεαρούς μουσουλμάνους. Υποστηρίζουν ότι αυτά τα εγκλήματα δεν μπορούν να τα υλοποιήσουν από μόνοι τους οι επίδοξοι τρομοκράτες, χωρίς τη βοήθεια κάποιου μυστικού πράκτορα του FBI. Σε αυτά τα σενάρια, το FBI οδηγεί τον φτωχό, αθώο τρομοκράτη μέσα στα διάφορα στάδια του σχεδιασμού, της απόκτησης όπλων μαζικής καταστροφής και τελικά στο στάδιο της εκτέλεσης. Οταν πια συλλαμβάνεται, κάποιες ομάδες από το κοινό και τον Τύπο κατηγορούν το FBI για κατάχρηση εξουσίας.

Το δεύτερο θέμα που κυριαρχεί αφορά το εξής θέμα: «Εάν γνωρίζατε για τον τρομοκράτη και τον ερευνούσατε, γιατί δεν τον συλλάβατε προκειμένου να εμποδίσετε την επίθεση;». Αυτό το ερώτημα τέθηκε ξανά και ξανά κατά την έρευνα για τη βομβιστική επίθεση στον Μαραθώνιο της Βοστώνης όταν αποκαλύφθηκε ότι η ρωσική αστυνομία είχε ζητήσει πληροφορίες από το FBI για τις δραστηριότητες του Ταμερλάν Τσαρνάεφ στις ΗΠΑ. Πολλοί σκέφτηκαν ότι το FBI θα έπρεπε να συνεχίσει να ερευνά τον Τσαρνάεφ ώστε να αποκαλυφθούν τα σχέδιά του για τη Βοστώνη.

Τα ίδια επιχειρήματα εμφανίζονται και πάλι μετά την αποκάλυψη ότι το FBI έκανε έρευνες για τον δράστη του Ορλάντο, Ομάρ Ματίν – όχι μία, αλλά δύο φορές – τα τελευταία χρόνια για δραστηριότητες σχετικές με τρομοκρατία. Οπως και με τον Τσαρνάεφ, ο Ματίν δεν συνελήφθη ενώ και οι δύο υποθέσεις έκλεισαν λόγω έλλειψης στοιχείων.

Αυτό συνέβη επειδή το FBI δεν τα καταφέρνει στις έρευνες; Ή μήπως επειδή – εάν το FBI δεν είναι εκείνο που κατευθύνει τους υπόπτους (συμφωνα με τη θεωρία συνωμοσίας – μάλλον δεν τα καταφέρνει να βρίσκει τα στοιχεία που χρειάζονται ώστε να ερευνήσει έναν πιθανό τρομοκράτη; Ως πρώην επικεφαλής της αντιτρομοκρατικής μονάδας στο Σιάτλ, γνωρίζω από πρώτο χέρι πως καμμία από τις δύο αυτές υποθέσεις δεν είναι ορθή.

Κυριολεκτικά εκατοντάδες εκτιμήσεις, προκαταρκτικές έρευνες και πλήρεις έρευνες ανοίγονται κάθε χρόνο από το FBI με στόχο την πρόληψη μιας τρομοκρατικής επίθεσης. Ομως, πολλές άλλες υποθέσεις δεν ερευνώνται επειδή βάσει του νόμου και του καταστατικού τού FBI δεν υπάρχει βάσιμη υπόνοια ώστε να συνεχιστούν. Η αλήθεια είναι πως η ικανότητα του FBI να ερευνήσει μια υπόθεση περιορίζεται από την απαίτηση να υπάρχει βάσιμη υπόνοια ώστε να ξεκινήσει πλήρη έρευνα, η οποία βασίζεται στο 4ο άρθρο του Συντάγματος. Η βάσιμη υπόνοια ορίζεται από γεγονότα που οδηγούν ένα λογικό άτομο να πιστέψει ότι κάποιος έχει διαπράξει ή σκοπεύει να διαπράξει έγκλημα. Χωρίς αυτό δεν γίνεται τίποτα. Και οι δύο έρευνες για τον Ματίν έκλεισαν όταν το FBI κατέληξε πως δεν είχε διαπράξει κάποιο έγκλημα, ούτε είχε απτές αποδείξεις ότι σκοπευε να κάνει στο μέλλον.

Η έλλειψη βάσιμης υπόνοιας αποτελεί σημαντικό παράγοντα. Ηταν ένα από τα βασικά στοιχεία που εμπόδισε το FBI να εντοπίσει το σχέδιο για τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.

Οι μελλοντικές έρευνες θα αποκαλύψουν εάν ο Ματίν χρησιμοποιούσε κωδικοποιημένα μηνύματα για να επικοινωνεί με τζιχαντιστές. Πιστεύω ότι χρειάζεται να ενισχύσουμε την ικανότητα των Αρχών να παρακολουθούν τους υπόπτους για τρομοκρατία, ταυτόχρονα όμως να σεβόμαστε τα δικαιώματα της κοινωνίας των νομοταγών πολιτών.

Ο Ντέιβιντ Γκόμεζ ήταν στέλεχος της αντιτρομοκρατικής μονάδας του FBI και σήμερα μέλος του Κέντρου Εσωτερικής Ασφάλειας του Πανεπιστημίου Τζορτζ Ουάσιγκτον