[Γνώμη] Η ουσία των θεσμών

Η προαναγγελία «ολοκληρωμένης» πρότασης συνταγματικής μεταρρύθμισης από το κυβερνών κόμμα (ολοκληρωμένης άραγε σαν την κυβερνητική διαπραγμάτευση με τους θεσμούς;) και η δημοσίευση σχεδίου «καινοτόμου» Συντάγματος από έξι έγκριτους συμπολίτες μας (καινοτόμου σε βαθμό που θυμίζει συνταγματική παλιγγενεσία) ξαναφέρνουν στο προσκήνιο, εκούσης της κοινωνίας, το ζήτημα των θεσμικών τομών στην Ελλάδα της κρίσης. Επ’ αυτού, ας μου επιτραπούν ορισμένες πολιτικού και όχι τεχνικού χαρακτήρα παρατηρήσεις:

n Το γεγονός ότι οι πολιτειακοί θεσμοί, όπως ιδίως εκφράζονται μέσα από το ισχύον Σύνταγμα, είναι σε αρκετά σημεία τους ελλειμματικοί και φθαρμένοι, ουδόλως σημαίνει ότι το μείζον πρόβλημα της χώρας μας είναι θεσμικό. Το πρόβλημα είναι πολιτικό και έχει όνομα που ταυτίζεται με το κυβερνών κόμμα. Δεν φταίει το Σύνταγμα που ξαφνικά στην Ελλάδα δοκιμάζεται η ελευθερία του λόγου και του Τύπου, ούτε που γίνονται τέτοιες συστηματικές παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη, ούτε που διαλύονται ή υπονομεύονται οι Ανεξάρτητες Αρχές, ούτε που καταρρέουν το κράτος δικαίου και το κράτος πρόνοιας. Ολες αυτές οι αναμφισβήτητες εξελίξεις οφείλονται σε ενσυνείδητες πολιτικές επιλογές, που υπηρετούν έναν σαφή πολιτικό στόχο: την οικοδόμηση, εις βάρος της ουσιαστικής δημοκρατίας, ενός κομματικού κράτους με επίπλαστα ταξικά χαρακτηριστικά. Αυτό πιστεύω πρέπει να αναδείξουν, με παραδείγματα αλλά και με τη φλόγα της πολιτικής διαπάλης, οι δυνάμεις της δημοκρατίας και της λογικής, ιδίως εκείνες που συγκροτούν τον χώρο της δημοκρατικής Αριστεράς.

n Είναι προφανές ότι το κυβερνών κόμμα ετοιμάζεται να χρησιμοποιήσει τη συζήτηση περί θεσμών, και ιδίως την απέραντη εκ φύσεως συνταγματική ενδοσκόπηση, ως πρόσχημα για να μετατοπίσει τη συζήτηση και την προσοχή από τα κυβερνητικά πεπραγμένα του. Οι δυνάμεις της δημοκρατικής λογικής δεν πρέπει να πέσουν σε αυτή την παγίδα. Το άνοιγμα όλων των κεφαλαίων και όλων των άρθρων του Συντάγματος δεν έχει νόημα τη στιγμή κατά την οποία το Σύνταγμα και οι θεσμοί υποφέρουν τόσο από την κυβερνητική πρακτική. Τι νόημα έχει, για παράδειγμα, η συζήτηση για ένα «νέο ραδιοτηλεοπτικό τοπίο», όταν η κυβέρνηση το έχει νομοθετήσει ήδη κατά προφανή παραβίαση του ισχύοντος συνταγματικού πλαισίου; Ή η εξέταση και μόνο παγίωσης ενός εκλογικού συστήματος μέσα στο ίδιο το Σύνταγμα, όταν είναι τόσο προφανές ότι το μόνο που ενδιαφέρει την κυβέρνηση είναι πώς να απαλύνει εκλογικά την κοινωνική της κατάρρευση;    

n Η αλλαγή Συντάγματος είναι βαθιά πολιτική διαδικασία και όχι άσκηση επί χάρτου. Γι’ αυτό πιστεύω ότι σήμερα ο χώρος της δημοκρατικής λογικής έχει μόνο δύο πράγματα να κάνει. Να ανακοινώσει, πριν από την κυβερνητική πρόταση, τις τρεις – τέσσερις απαραίτητες αλλαγές που χρειάζεται η χώρα σήμερα και που έχουν βγει ήδη μέσα από τον εσωτερικό μας διάλογο: τέλος της ταύτισης Κράτους – Εκκλησίας, αποσύνδεση της εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας από εκλογές, ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου, άρση ειδικών προνομίων υπουργών, βουλευτών, δικαστών. Και, μόλις η κυβέρνηση επιχειρήσει να ανοίξει το συνταγματικό παλίμψηστο, να απαντήσει: αυτή η συζήτηση μπορεί να γίνει μόνο από μια εξουσία που θα σέβεται τους θεσμούς.  

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος