Ο μονόδρομος της Μέρκελ

Ανθοδέσμες, αυτή τη φορά, δεν υπήρχαν. Μετά το εκλογικό σοκ την περασμένη «μαύρη Κυριακή» η Ανγκελα Μέρκελ υποδέχτηκε στο Βερολίνο τους τρεις επικεφαλής του κόμματoς στις περιφερειακές εκλογές, Γκίντο Βολφ στη Βάδη-Βυρτεμβέργη, Γιούλια Κλέκνερ στη Ρηνανία-Παλατινάτο και Ράινερ Χάζελχοφ στη Σαξονία-Ανχαλτ για να εξηγήσουν μια μεγάλη ήττα. Γιατί δεν πέτυχαν κανέναν από τους στόχους, πλην της παραμονής του Χάζελχοφ ως πρωθυπουργού στο Μαγδεμβούργο, όπου το ξενοφοβικό, ευρωσκεπτικιστικό, ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) εκ του μηδενός ήρθε δεύτερο με 24,4%.

Ο βασικός λόγος ήταν το Μεταναστευτικό. Και οι δημοσιογράφοι που είχαν κατακλύσει μέχρι τις σκάλες την αίθουσα της συνέντευξης Τύπου στο μοντέρνο, περιστοιχισμένο με γυαλί Κόνραντ-Αντενάουερ-Χάους», τα κεντρικά του CDU, περίμεναν από τη Μέρκελ να ακούσουν πού πάει το καράβι. Κυρίως, αν ο καπετάνιος του θα αλλάξει ρότα.

Οι αντίπαλοί της και πρώτοι απ’ όλους οι Χριστιανοκοινωνιστές της Βαυαρίας, καθώς και πολλοί σχολιαστές προεξοφλούσαν ότι η Μέρκελ θα αλλάξει γραμμή, ανοιχτό ήταν μόνο το πότε. Ωστόσο, όσο έντονα ήταν τα σημάδια που είχε αφήσει το εκλογικό στραπάτσο στο πρόσωπο της Μέρκελ άλλο τόσο αταλάντευτη ήταν η επιμονή της στη γραμμή που ακολουθεί από τον περασμένο Αύγουστο: ευρωπαϊκή λύση στην προσφυγική κρίση.

Είναι η πρώτη φορά στην 11ετή κυβερνητική θητεία της που η Μέρκελ ακολουθεί με απόλυτη προσήλωση μια στρατηγική επιλογή της: να παίξει αποκλειστικά το ευρωπαϊκό χαρτί στο Προσφυγικό. Δεν το κάνει μόνο από προτεσταντική αντίληψη καθήκοντος, αλλά επειδή είναι απόλυτα πεπεισμένη για την ορθότητα της επιλογής της. Αυτή η κρίση «δεν ήρθε ως φυσική καταστροφή», αλλά «ξεπερνά τις δυνατότητες του καθένα χωριστά να την αντιμετωπίσει» έλεγε στην πρώτη μεγάλη συνέντευξη Τύπου μετά τις θερινές διακοπές στις 31 Αυγούστου στο Βερολίνο.

Είχε πάρει ήδη την απόφαση να ανοίξει τα γερμανικά σύνορα στους χιλιάδες πρόσφυγες που είχαν συγκεντρωθεί στην Ουγγαρία και ήθελαν να γλιτώσουν από την αστυνομία του Ορμπαν. Για τους επικριτές της εντός και κυρίως εκτός Γερμανίας η απόφαση εκείνη ήταν το προπατορικό αμάρτημα που έβαλε τέλος στον ευρωπαϊκό παράδεισο. Και η απάντηση της Μέρκελ; «Το λέω ευθέως: αν πρέπει να απολογηθούμε επειδή σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης δείξαμε ανθρώπινο πρόσωπο, τότε αυτή δεν είναι η χώρα μου» είπε η Μέρκελ στη συνέντευξη Τύπου στις 15 Αυγούστου στην καγκελαρία με τον αυστριακό ομόλογό της Βέρνερ Φάιμαν. Αυτός ήταν τότε ακόμα σύμμαχός της, από τους ελάχιστους σε αυτή την κρίση. Και ευχαριστούσε από καρδιάς τη γερμανίδα καγκελάριο που δεν κράτησε κλειστά τα σύνορα με την Αυστρία λέγοντας: «Είμαι ευγνώμων που δεν καθυστέρησες την απόφαση».

Σε εκείνη τη φάση, το μέγεθος του προβλήματος τους βρήκε απροετοίμαστους, παραδέχονται στενοί συνεργάτες της Μέρκελ. Η Ευρώπη ασχολούνταν όλο το καλοκαίρι με τον Βαρουφάκη και τον Τσίπρα που έπαιζαν στα ζάρια το ευρώ.
«Να τελειώνουμε με τη συμφωνία με την Ελλάδα διότι η Ευρώπη έχει μπροστά της μια πολύ σοβαρότερη κρίση» έλεγε το δεξί χέρι της Μέρκελ, Φόλκερ Κάουντερ, στις 19 Αυγούστου στη γερμανική Βουλή για να πείσει τους δυστροπούντες Χριστιανοδημοκράτες βουλευτές να ψηφίσουν ένα ακόμα Μνημόνιο, το τρίτο, για την Ελλάδα. «Ο Τσίπρας με είχε προειδοποιήσει από την άνοιξη για τις ροές των προσφύγων» αποκάλυψε η Μέρκελ τον Οκτώβριο στην εκπομπή της Ανλε Βιλ στο ARD.

Ως απειλή ή φιλική προειδοποίηση, δεν το διευκρίνισε. Αλλά δεν χρειαζόταν. Ηξερε την απειλή του υπουργού Αμυνας Πάνου Καμμένου από τον Μάρτιο ότι αν οι Ευρωπαίοι συνεχίσουν το «μπούλινγκ» στην Ελλάδα θα στείλει τους τζιχαντιστές στο Βερολίνο. Ηξερε επίσης πολύ καλά ότι στα θαλάσσια σύνορα στο Αιγαίο δεν υπάρχει κανένας έλεγχος. «Δεν γίνεται στα σύνορα δύο χωρών-μελών του ΝΑΤΟ να αλωνίζουν τα εγκληματικά κυκλώματα των διακινητών» ήταν από τον Αύγουστο και μετά η μόνιμη  επωδός των δηλώσεών της. Και επειδή η Ελλάδα δεν τα διασφάλιζε, επιστρατεύτηκε το ΝΑΤΟ για την αποστολή στο Αιγαίο υπό γερμανική, αρχικά, διοίκηση. «Τα θαλάσσια σύνορα στο Αιγαίο είναι τα δικά μας ευρωπαϊκά σύνορα» είπε και στη γερμανική Βουλή την περασμένη Τετάρτη πριν αναχωρήσει για τη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες.

Η Ελλάδα και ακόμα περισσότερο η Τουρκία είναι οι χώρες-κλειδιά στη στρατηγική της Μέρκελ. Αν μία από τις δύο δεν συνδράμει καταρρέει και ο σχεδιασμός της Μέρκελ για να διασωθεί η Σένγκεν. Αυτό την καθιστά εξαρτημένη από τον Τσίπρα και τον Ερντογάν. Αλλά για να πετύχει το μείζον δεν δίστασε να επισκεφθεί δύο φορές μέσα σε ένα εξάμηνο την Τουρκία, μία στις 18 Οκτωβρίου εν μέσω του προεκλογικού αγώνα του Ερντογάν και μία στις 8 Φεβρουαρίου. Παρακάμπτοντας όλους τους άλλους διαπραγματεύτηκε μόνη της με τον Νταβούτογλου και τον προεδρεύοντα του Συμβουλίου, Ολλανδό Μαρκ Ρούτε, τις νέες απαιτήσεις του τούρκου πρωθυπουργού την παραμονή της ευρωτουρκικής Συνόδου στις 7 Μαρτίου. «Δεν διαπραγματεύτηκε, απλώς ενημερώθηκε μερικές ώρες νωρίτερα για τις τουρκικές προτάσεις» είπε εκ των υστέρων στενός σύμβουλός της απαντώντας στην γκρίνια των λοιπών ηγετών.

Η Μέρκελ έχει «κατανόηση» για τον ανεβασμένο λογαριασμό που παρουσίασε ο Νταβούτογλου, αρκεί να διασφαλιστεί ότι τα λεφτά θα πάνε στους πρόσφυγες.

«Μόνο το 2016 το Προσφυγικό θα μας κοστίσει 10 δισ.» έλεγε τον Σεπτέμβριο στα «ΝΕΑ» στέλεχος του υπουργείου Οικονομικών. «Είναι προτιμότερο να τα επενδύσουμε στη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ». Τα σύνορα αυτά θα είναι αυτονόητα σε μερικά χρόνια. Και αυτό είναι «η καλύτερη ασφάλεια ζωής» για την Ελλάδα, έλεγε ο ίδιος παράγων.

Μέχρι τότε όμως πρέπει να λυθούν άμεσα προβλήματα με τους πρόσφυγες που μπλοκάρονται στην Ελλάδα όσο η τρύπα στο Αιγαίο θα μένει ανοιχτή και τα βόρεια σύνορα κλειστά. Και επειδή η Μέρκελ χρειάζεται και την Ελλάδα, περιορίζεται σε έμμεση κριτική στις καθυστερήσεις της ελληνικής κυβέρνησης. «Να υπενθυμίσω μόνο ότι από το φθινόπωρο του προηγούμενου έτους, τον Οκτώβριο στη διάσκεψη με τις βαλκανικές χώρες και την Ελλάδα, συμφωνήθηκε ότι η καθεμιά από αυτές τις χώρες θα δημιουργήσει επαρκή καταλύματα» είπε η Μέρκελ την Τετάρτη στη γερμανική Βουλή. Και ακόμα μία μπηχτή: η Ελλάδα ως χώρα της Σένγκεν πρέπει να φυλάξει τα σύνορα με τη «Μακεδονία» και όχι η «Μακεδονία» τα σύνορα της Σένγκεν.

Πόσο απαραίτητο ήταν να υπάρχουν οι υποδομές, φαίνεται στην Ειδομένη. Τώρα η Μέρκελ ξεκαθάρισε ότι δεν θα πάρει απευθείας πρόσφυγες από την Ελλάδα, «οι συνθήκες είναι εντελώς διαφορετικές από ό,τι το καλοκαίρι στην Ουγγαρία» λέει. Και από την ημέρα που θα μπει σε λειτουργία η συμφωνία ΕΕ – Τουρκίας, οι νέοι πρόσφυγες που θα φτάνουν στην Ελλάδα θα έχουν μόνο δύο επιλογές: ή να ζητήσουν άσυλο στην Ελλάδα ή να επαναπροωθηθούν στην Τουρκία και να μοιραστούν από εκεί στις «πρόθυμες» χώρες της ΕΕ.

Η Τουρκία και δευτερευόντως η Ελλάδα θα είναι το ανάχωμα για το φρούριο της Ευρώπης. Η ανομολόγητη ελπίδα είναι ότι οι πρόσφυγες, που έχουν συνεχώς ένα κινητό στο χέρι, θα μάθουν γρήγορα ότι το φρούριο είναι απόρθητο και δεν θα ξεκινήσουν καν το ταξίδι.  

Τίποτα δεν προεξοφλεί ότι το σχέδιο της Μέρκελ θα πετύχει.

Υπάρχει όμως άλλη επιλογή που να οδηγεί στην αποκατάσταση της Σένγκεν; Σίγουρα όχι το κλείσιμο των συνόρων και η λογική του Ορμπαν. Αυτό το ξέρει και ο Ολάντ που όχι μόνο δεν ακολούθησε τη Μέρκελ στο Προσφυγικό, αλλά έβαλε τον πρωθυπουργό του Εμανουέλ Βαλς τον Φεβρουάριο να ξεκαθαρίσει ότι η Γαλλία δεν θα πάρει ούτε έναν πρόσφυγα παραπάνω από τις συμφωνημένες 30.000, την ώρα που η Γερμανία δέχτηκε σε έξι μήνες πάνω από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες.

Το κλείσιμο των συνόρων ντε φάκτο τη βοηθάει. Αλλά τώρα η Μέρκελ έχει μόνο μία επιλογή: να συνεχίσει τη γραμμή της μέχρι τέλους. Αν αλλάξει τώρα, θα χάσει κάθε αξιοπιστία. Αλλωστε, η «μαύρη Κυριακή» είχε για αυτήν και μια θετική, παράπλευρη συνέπεια. Την απάλλαξε από την εκκολαπτόμενη ανταγωνίστρια Γιούλια Κλέκνερ. Με την εκλογική ήττα κόπηκαν και τα φτερά της για μεγαλύτερα αξιώματα, π.χ. την καγκελαρία.