[Γνώμη] Διπλωματία

Στη μνήμη του φίλου Νίκου Πάζιου,
ενός πραγματικού διπλωμάτη
με την ευγενή έννοια του όρου

Οι εποχές που για να είσαι καλός στη διπλωματία έπρεπε να είσαι Μέτερνιχ έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Σήμερα, σε έναν κόσμο πολυπολικό και πολυπρισματικό, με τις ιδιότητες του «συμμάχου» και του «αντιπάλου» να εναλλάσσονται με ταχύτητα, δεν υπάρχει δυνατότητα για καμία οντότητα – χώρα ή οργανισμό – να ασκήσει «ολοκληρωτική» διπλωματία και να πετύχει διαμιάς μη αναστρέψιμα αποτελέσματα.

Ο αγώνας είναι ειρηνικός αλλά αδυσώπητος, καθημερινός, απαιτεί πολιτικό αισθητήριο αλλά κυρίως τεχνική προετοιμασία, δεν γίνεται μπροστά στις κάμερες αλλά με διαρκή και αφανή οικοδόμηση θέσεων και σχέσεων. Απαιτεί συνέχεια, υπομονή, προσοχή στη λεπτομέρεια, γνώση και σεβασμό κανόνων, τόλμη όταν πρέπει και συμβιβασμούς μέσα από διεκδίκηση όλο τον υπόλοιπο καιρό. Η επιτυχία δεν μετριέται με τίτλους εφημερίδων, ούτε με προσθήκη εδαφών, αλλά με βήματα που στην κατάληξή τους μοιάζουν φυσικά όταν στην αφετηρία έμοιαζαν απίθανα (τρανό παράδειγμα η εισδοχή της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ενωση).

Με βάση όλα αυτά, δεν εκπλήσσει που η Ελλάδα έχει έξοχους, ως πρόσωπα, διπλωμάτες αλλά αναποτελεσματική, στο σύνολο της, διπλωματία. Και που χώρες σαν την Τουρκία έχουν ανώνυμους διπλωμάτες αλλά αποτελεσματικότατη διπλωματία. Το κλειδί είναι στη στόχευση – τι θέλει και τι μπορεί να πετύχει μια χώρα ενόψει των συσχετισμών δυνάμεων – και στη μεθόδευση – ποια είναι και πότε βγαίνουν στο τραπέζι τα βαριά όπλα.

Στο τεράστιο ζήτημα της εποχής, το Προσφυγικό, μια ψύχραιμη ανάλυση δείχνει ότι είχαμε αρκετά όπλα (ανθρωπιστικό χαρακτήρα κρίσης, στήριξη Γερμανίας και Κομισιόν, συσχετισμό με άλλα μεγάλα εν εξελίξει ζητήματα), αλλά τα χρησιμοποιήσαμε με τρόπο ώστε να βρεθούμε σε χειρότερη θέση από όταν ξεκινήσαμε: σήμερα είμαστε όχι μόνο με το πρόβλημα κάθε μέρα πιο πιεστικό, σχεδόν μοιρολατρικά άλυτο αλλά και με ενδυναμωμένους τους εκ των πραγμάτων «αντιπάλους» μας (χώρες του Βίσεγκραντ, Τουρκία, ΠΓΔΜ) και άφωνους τους δυνάμει «συμμάχους» μας (τι έγιναν άραγε η Γαλλία, η Ιταλία αλλά και οι ΗΠΑ;)

Θα είχε κανείς τον πειρασμό να σκεφτεί πώς έδρασε ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε πολύ δυσκολότερες – πολεμικές – συνθήκες. Ή πόσο βελτίωσε τη θέση της μέσα στην Ευρώπη η Ελλάδα στα τέλη του προηγούμενου αιώνα και στις αρχές του τρομερού 21ου. Πρέπει να αντισταθούμε στον πειρασμό, γιατί κάθε σύγκριση είναι όχι μόνο αντιεπιστημονική αλλά και επώδυνη. Αντί για κριτική, θα είχαν ίσως νόημα ορισμένες υπενθυμίσεις: δεν υπάρχει διπλωματία χωρίς η πολιτική ηγεσία να εμπιστεύεται τους επαγγελματίες διπλωματίες, χωρίς να έχει σταθερό και εφικτό στόχο και χωρίς να μπορεί να βρει ποτέ λόγια και επιχειρήματα που δεν είναι, ακόμα και σε παγκόσμια ζητήματα, αποκλειστικά για εσωτερική κατανάλωση.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος