Η ώρα της αλήθειας για τον Κάμερον

Λιγότερο από έναν χρόνο μετά την απροσδόκητη εκλογική νίκη του ο βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον βρίσκεται αντιμέτωπος με μία ακόμα μεγαλύτερη πρόκληση. Ποντάροντας το μέλλον του στην έκβαση, διοργανώνει ένα δημοψήφισμα στις 23 Ιουνίου με το ερώτημα της παραμονής ή μη της Βρετανίας στην ΕΕ.

Λέγεται πως ο Κάμερον είναι τυχερός πολιτικός, καλός στις κρίσεις. Μήπως όμως αυτό είναι ένα στοίχημα που δεν θα έπρεπε να είχε βάλει;

Είναι η πρώτη φορά από το 1975 που οι βρετανοί ψηφοφόροι αποκτούν λόγο όσον αφορά τη συμμετοχή της χώρας τους στην Ενωση, η οποία έχει υποστεί μείζονα μετασχηματισμό στο ενδιάμεσο: από σύμφωνο ελεύθερου εμπορίου έχει εξελιχθεί σε ολοκληρωμένη πολιτική και οικονομική συμμαχία με πολλά από τα χαρακτηριστικά ενός υπερκράτους. Οσοι τάσσονται υπέρ του Brexit υποστηρίζουν πως έχουν εκχωρηθεί υπερβολικές εξουσίες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες και στο Δικαστήριο της ΕΕ στο Λουξεμβούργο.

Οπως η πλειονότητα των Συντηρητικών της γενιάς του, ο Κάμερον είναι ευρωσκεπτικιστής, εχθρός της ευρωπαϊκής ομοσπονδιοποίησης. Παράλληλα όμως πιστεύει ακράδαντα πως η Βρετανία μπορεί να έχει «το καλύτερο από τους δύο κόσμους» και θα υπέφερε οικονομικά, διπλωματικά και στρατηγικά εκτός της Ενωσης.

Ως απόδειξη της αποφασιστικότητάς του να πετύχει τη σωστή ισορροπία, ο βρετανός πρωθυπουργός υποσχέθηκε να αναδιαπραγματευτεί τη σχέση της χώρας με την ΕΕ προτού θέσει το θέμα στην κρίση του εκλογικού σώματος. Η συμφωνία αυτή που επιτεύχθηκε στις Βρυξέλλες στις 19 Φεβρουαρίου έπειτα από 30 και πλέον ώρες διαπραγματεύσεων, είναι σημαντικά καλύτερη από ό,τι είναι πρόθυμοι να αναγνωρίσουν οι επικριτές της. Σε μία σειρά από ζητήματα – την εξαίρεση της Βρετανίας από τον στόχο της «διαρκώς στενότερης ένωσης», τα επιδόματα που πρέπει να καταβάλει στους μετανάστες από το εσωτερικό της ΕΕ, τη θέση του Σίτι, τη δυνατότητα των εθνικών κοινοβουλίων να αντιστέκονται στους ευρωπαϊκούς κανονισμούς – ο Κάμερον εξασφάλισε σημαντικές παραχωρήσεις.

Το στρατόπεδο που τάσσεται υπέρ του Brexit υποστηρίζει πως αυτό το επονομαζόμενο ειδικό καθεστώς είναι σαθρό και δεν θα αποκτήσει ισχύ νόμου, παρά μόνον όταν αναγνωριστεί από μια ευρωπαϊκή συνθήκη. Οπως όμως παραδέχονται όσοι βρίσκονται πέριξ του Κάμερον, τα ψιλά γράμματα της συμφωνίας ποτέ δεν επρόκειτο να παίξουν καθοριστικό ρόλο στο δημοψήφισμα.

Οι δημοσκοπήσεις, όσο μπορεί να τις εμπιστεύεται κανείς, δείχνουν πως 15%-20% των ψηφοφόρων παραμένουν αναποφάσιστοι. Τη δική τους στήριξη πρέπει τώρα να κυνηγήσουν και τα δύο στρατόπεδα. Και η μάχη έγινε ακόμα πιο δραματική όταν ο Μπόρις Τζόνσον, ο χαρισματικός συντηρητικός δήμαρχος του Λονδίνου, τάχθηκε δημόσια υπέρ του Brexit.

Είναι τόσο πολλά τα διακυβεύματα σε αυτό το δημοψήφισμα. Μπορεί η συμμετοχή στην ΕΕ να μην αποτελεί την ουσία του βρετανικού έθνους, προσδίδει όμως στη Βρετανία παγκόσμια βαρύτητα και διασφαλίζει την οικονομική της ευημερία. Αν οι Βρετανοί ψηφίσουν υπέρ του Brexit, ουσιαστικά θα ψηφίσουν και υπέρ της εξόδου του Κάμερον από τη Ντάουνινγκ Στριτ, το σπίτι του τα τελευταία έξι χρόνια. Μετά τον αντιπερισπασμό της μακράς εκστρατείας για το δημοψήφισμα, το Συντηρητικό Κόμμα θα βρεθεί στη δίνη μιας πολύμηνης μάχης για την ηγεσία. Η μάχη αυτή πιθανώς να περιλαμβάνει μια τελική αναμέτρηση ανάμεσα στον Τζορτζ Οζμπορν, τον υπουργό Οικονομικών, και στον Μπόρις Τζόνσον, με τις προοπτικές του τελευταίου ενισχυμένες λόγω της στήριξής του στην πλευρά που κέρδισε το δημοψήφισμα.

Αυτή θα ήταν όμως απλώς η τοπική συνέπεια. Επισημοποιώντας την αποχώρησή της, η Βρετανία θα έβλεπε το στάτους της στον κόσμο να πέφτει σαν κακή μετοχή. Η «ειδική σχέση» της με τις ΗΠΑ αναμφισβήτητα θα άντεχε όσον αφορά τη ρητορική και το συναίσθημα. Αλλά η Αμερική θα χρειαζόταν έναν νέο καλύτερο φίλο για τις διαπραγματεύσεις της με το ευρωπαϊκό μπλοκ.

Εντός των συνόρων της Βρετανίας, οι περισσότεροι σκοτσέζοι ψηφοφόροι θα θλίβονταν πολύ με την έξοδο από την ΕΕ. Ενα από τα πρώτα δύσκολα πράγματα που θα καλούνταν ενδεχομένως να κάνει ο νέος πρωθυπουργός, θα ήταν να παραχωρήσει ακόμη ένα δημοψήφισμα όσον αφορά την ένωση της Αγγλίας και της Σκωτίας. Το τελευταίο αντίστοιχο δημοψήφισμα, τον Σεπτέμβριο του 2014, κατέληξε σε ήττα για το στρατόπεδο που τάσσεται υπέρ της ανεξαρτητοποίησης της Σκωτίας (με 55%-45%), αλλά το Σκωτικό Εθνικό Κόμμα έχει ενισχυθεί έκτοτε. Ενα Brexit θα μπορούσε λοιπόν να αποδειχθεί αρκετό ώστε να απομακρύνει τη Σκωτία από την Αγγλία – έστω και μόνο για να επιτρέψει στους Σκωτσέζους να διαπραγματευτούν τη συνέχιση της συμμετοχής τους ως ξεχωριστού έθνους.

Μια κρίση ηγεσίας, η διάσπαση της Βρετανίας και η συρρίκνωση του ρόλου της στην παγκόσμια σκηνή ως εμπορικής, διπλωματικής και στρατηγικής δύναμης: το διακύβευμα δύσκολα θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερο. Πέρυσι όταν ο Ντέιβιντ Κάμερον κέρδισε τις εκλογές μίλησε για την «πιο γλυκιά νίκη». Και αναμφίβολα ήταν. Το να χάσει όμως στο δημοψήφισμα θα ήταν η πιο πικρή ήττα.

Ο Μάθιου ντ’ Ανκόνα είναι αρθρογράφος της «Guardian»
και της «Evening Standard»