Ο λαβύρινθος της σιωπής μας

Το γερμανικό φιλμ  «Ο Λαβύρινθος της Σιωπής» βασίζεται σε μια αληθινή ιστορία. Είναι, επί της ουσίας, ένα wanna be “Z” του Γαβρά, μια που η συγκεκριμένη ταινία αποτέλεσε το πρότυπο του γερμανού σκηνοθέτη. Το πλησίασε αλλά δεν το έφτασε. Το συγκλονιστικό θέμα, η στρωτή αφήγηση κι η εμμονή στη λεπτομέρεια συντελέσανε σε μια πραγματικά καλή ταινία. Οχι μεγάλη, όχι σπουδαία. Αλλά καλή. Πολύ καλή.

Δεκατρία ολόκληρα χρόνια μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι «Καλοί Γερμανοί» δεν γνωρίζουν – ή κάνουν πως δεν γνωρίζουν – τις θηριωδίες στο Αουσβιτς. Ηρεμα και μεθοδικά πάνω στα ερείπια της μεταπολεμικής Γερμανίας χτίζουν το νέο οικονομικό θαύμα, με τις παρωπίδες σφιχτά δεμένες στο πρόσωπο. Οι πρώην Ναζί είναι οι νυν άνθρωποι της διπλανής πόρτας. Ο μειλίχιος δάσκαλος, ο γελαστός φούρναρης, ο ταχυδρόμος, ο δικηγόρος, ο γιατρός, ο πατέρας, ο αδελφός, ο σύζυγος.

Ενας Εβραίος γνωρίζει στο πρόσωπο του δασκάλου της γειτονιάς τον βασανιστή του στο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Αυτό το τυχαίο περιστατικό φέρνει έναν νεαρό εισαγγελέα αντιμέτωπο με τον Λαβύρινθο της σιωπής. Χωρίς τον μίτο καμιάς Αριάδνης αγωνίζεται να βρει την έξοδο και να φέρει στο φως τα εγκλήματα των Ναζί στο Αουσβιτς.

Θα το κατορθώσει μετά από χρόνια. Οταν γίνει η πρώτη δίκη εγκληματιών πόλεμου σε γερμανικό έδαφος, ο άνθρωπος αυτός θα φέρει έναν ολόκληρο λαό αντιμέτωπο με τις ευθύνες του. Γιατί οι θηριωδίες γίνανε μπροστά στα μάτια των ευυπόληπτων πολιτών: Εκείνων που απλά έστρεφαν το βλέμμα μακριά.

«Είσαι κι εσύ Ναζί;» ρωτάει ο νεαρός εισαγγελέας. Εννοώντας «είσαι κι εσύ συνεργός στα εγκλήματα με τη σιωπή σου;».

Ο όρος «Καλός Γερμανός» παραπέμπει στον πολίτη της ναζιστικής Γερμανίας που είτε συμμετείχε είτε παρέβλεπε τα εγκλήματα, αρνούμενος έτσι το δικό του μερίδιο ευθύνης. Με την ίδια λογική, υπάρχει ο «Καλός Αμερικάνος» της δουλείας και της γενοκτονίας των Ινδιάνων, ο «Καλός Νοτιοαφρικάνος» του Απαρτχάιντ, ο «Καλός Τούρκος» των Ποντίων, ο «Καλός Γάλλος» των αποικιών, ο «Καλός Αγγλος» των Ινδιών και πάει λέγοντας…

Και φυσικά κι ο «Καλός Ελληνας». Που όταν τα σαπιοκάραβα ξεβράζανε την προσφυγιά στα λιμάνια, ο «Καλός Ελληνας» έβριζε τον «τουρκόσπορο». Που από τον Εμφύλιο μέχρι τη Μεταπολίτευση – στην πλειοψηφία του, χόρευε ασπρόμαυρο χάλι γκάλι πάνω στα πτώματα των έγκλειστων και των «αντιφρονούντων».

Ο «Καλός Ελληνας» μέσα στη χούντα κοίταγε τη δουλίτσα του. Το σπιτάκι του, τη γυναικούλα του, τα παιδάκια του – όλα αυτά τα υποκοριστικούλια που έκαναν τη ζωούλα του ασφαλή.

Δεν ήξερε, δεν έβλεπε, δεν άκουγε: Δεν ήξερε γιατί εξαφανίστηκε νύχτα ο γείτονας. Δεν έβλεπε τους ένστολους να ζώνουν το σπίτι, δεν άκουγε το όπλο να σπάει την πόρτα. Δεν γνώριζε για ξερονήσια και φυλακές, δεν είχε ιδέα για μαρτύρια κι εξορίες…

Ο «Καλός Ελληνας» αργότερα – πολύ αργότερα – ύψωσε φωνή και γροθιά μες στην ασφάλεια της Μεταπολίτευσης. Μέχρι σήμερα. Εφτά χρόνια επί χούντας τη λέξη «απεργία» δεν την ήξερε. Πού να τολμήσει; Πώς να υψώσει ανάστημα; Πώς να μπλέξει ο νοικοκύρης ο άνθρωπος; Καλύτερα να κατακάτσει ο κουρνιαχτός κι ύστερα ο «Καλός Ελληνας» να διατρανώσει τα δημοκρατικά του φρονήματα.

Στον «Λαβύρινθο της Σιωπής» ένας «Καλός Γερμανός» ρωτάει τον νεαρό εισαγγελέα:

«Ναι, αυτό ακριβώς θέλω!» απαντάει εκείνος.

Το ίδιο ισχύει και για μας. Οσο διαστρεβλώνουμε την Ιστορία μας, όσο παραποιούμε τις αλήθειες μας – τόσο πιο βαθιά θα βουλιάζουμε στο προσκέφαλο των αρχαίων ημών προγόνων. Στο κάτω κάτω της γραφής, υπάρχει πάντα Λεωνίδας και 300 να βγάζουν το φίδι από την τρύπα…

Κι εμείς μεγαλώνουμε τα παιδιά μας με… αξιακά συστήματα τύπου «μην μπλέξεις, μην σκαλίσεις, μην ψάξεις, πίστευε και μη ερεύνα»… Κι από γενιά σε γενιά, διαιωνίζουμε τον Λαβύρινθο της δικής μας σιωπής.