[Κραυγές και ψίθυροι] Το έγκλημα και η εξιλέωση

Στο πρόγραμμα της παράστασης «Το έγκλημα και η τιμωρία» του Ντοστογέφσκι που στην «ευαγγελική» μετάφραση του Παπαδιαμάντη και σε σκηνοθεσία Σωτήρη Χατζάκη παίζεται στο Εθνικό Θέατρο, αναφέρεται ένα κείμενο, υποτίθεται, του Ρασκόλνικοφ, του κεντρικού ήρωα. Που λέει ότι οι άνθρωποι διαιρούνται σε κοινούς, δηλαδή σε συνηθισμένους και υποταγμένους στις συμβατικότητες, και σε εξαιρετικούς. Οι πρώτοι χρησιμεύουν για να συντηρούν τον κόσμο, να τον αυξάνουν αριθμητικά. Οι δεύτεροι είναι απαραίτητοι για να κινούν τον κόσμο, να τον σπρώχνουν προς έναν σκοπό. Αν σε κάποιον από τους εξαιρετικούς που ζητούν το γκρέμισμα του παλιού στο όνομα του καινούργιου «ζητηθεί για την ιδέα που κομίζει να περάσει ακόμα και πάνω από ένα πτώμα, πάνω από αίμα, ο ξεχωριστός άνθρωπος μπορεί να δώσει στη συνείδησή του δικαίωμα να το κάνει».

Ετσι σκεφτόμουν ότι αυτό το κορυφαίο έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας είναι, εκτός των άλλων, και μια ανατομία της γενεσιουργού αιτίας του δογματισμού.

Το δόγμα. Κοινό σε θρησκευτικές και πολιτικές θρησκείες. Που χωρίζει τους ανθρώπους σε πεφωτισμένους αμνούς και συμβατικά ερίφια. Και που στα καθ’ ημάς αποτυπώνεται ιδεοληπτικά στη ρητορική της κυβερνώσας Αριστεράς.

Ο συστηματικός διαχωρισμός σε φοροφυγάδες και φοροσυνεπείς αγρότες, «μεγάλους» και «μικρούς» δικηγόρους, «καλούς» και «κακούς» επαγγελματίες, διαπλεκόμενους και αδέσμευτους δημοσιογράφους, «μένουμε Ευρώπη» και «φεύγουμε Ευρώπη» ψηφοφόρους, απωλέσαντες και διατηρούντες την ταξική συνείδηση εργάτες, ημέτερους και αλλότριους πολίτες δεν είναι μόνο λυπηρός και βαθιά μελαγχολικός. Είναι πρωτίστως επικίνδυνος σε μια κοινωνία όπως, αυτήν την εποχή, η ελληνική που έχει επιτακτική ανάγκη για μια γερή συγκολλητική ουσία.

Δεν αναφέρομαι στα προσκοπικά «όλοι μαζί», ούτε στα συνθηματικά «αγάπη ρε» κινήματα. Αλλά σε αυτό που αναδεικνύεται στα λόγια, από τα χρόνια του Εμφυλίου, του καθηγητή της Χειρουργικής και ιστορικού στελέχους της Αριστεράς Πέτρου Κόκκαλη: «Ταξικό μίσος δεν θα πει η μία τάξη να μισεί την άλλη για να την καβαλήσει και να την υποδουλώσει. Αυτή είναι χυδαία αντίληψη (δυστυχώς αρκετά διαδεδομένη) σε καθυστερημένα – τεχνητά φανατισμένα ή και φύσει εγκληματικά – στρώματα. Στην καλύτερη περίπτωση είναι σεχταρισμός της κακιάς ώρας, σεχταρισμός συντρόφων που νομίζουν ότι ο αγώνας για την απελευθέρωση και τον σοσιαλισμό είναι υπόθεση ορισμένης κλίκας με κοινή προϊστορία φυλακής και εξουσίας. (…) Οταν εμείς θα επιβληθούμε σαν καθεστώς δεν θα θελήσουμε να παίξουμε τον ρόλο νικητών απέναντι νικημένων. Η αποστολή θα είναι να συνεχίσουμε την πάλη ώστε οι νικημένοι να γίνουν κι αυτοί νικητές». Σιωπή. Ακριβώς όπως όταν ο Ντοστογέφσκι κάνει την τιμωρία εξιλέωση.