[Κραυγές και ψίθυροι] Ας μιλήσουμε για γραβάτες

Ο Ωραίος Μπρούμελ, ενδυματολογικός σύμβουλος την περίοδο της αντιβασιλείας στην Αγγλία και θεμελιωτής του στυλ και του δανδισμού, έλεγε πως ένας σωστός άνδρας πρέπει να ξέρει να δένει τη γραβάτα του (ή, τέλος πάντων, το πρωτόλειό της το οποίο φορούσαν τότε) με εκατό τρόπους. Ενάμιση αιώνα μετά τον θάνατό του, τη δεκαετία του 1980, τα άτακτα κορίτσια έλεγαν ότι μια σωστή γυναίκα πρέπει να ξέρει να λύνει τη γραβάτα ενός άνδρα με εκατό τρόπους. Με εκατό ή με ενενήντα εννέα, η γραβάτα που κατά πάσα πιθανότητα διέδωσαν στην Ευρώπη τον 17ο αιώνα μονάδες του κροατικού στρατού, εξού και η ονομασία της, έγινε σύμβολο πριν καλά καλά καθιερωθεί ως αξεσουάρ. Συμβολίζοντας τι; Ο,τι γουστάρουν οι κατά περίπτωση συγκυρίες. Από τον συντηρητισμό μιας εποχής μέχρι την εξουσία μιας τάξης και από το κυνήγι της επιτυχίας με φόντο την Ελλάδα του 1960 στη «Δανεικιά γραβάτα» του Διονύση Χαριτόπουλου  μέχρι τον υπαινικτικό ερωτισμό στο εξώφυλλο του «Πενήντα αποχρώσεις του γκρι» της Ε.Λ. Τζέιμς.

Από τα παιδικά μου χρόνια θυμάμαι, σε γάμους και βαφτίσια, τους πιτσιρίκους συνομηλίκους μου να κορδώνονται με εκείνες τις έτοιμες παιδικές γραβατούλες που περνούσαν με λάστιχο στον λαιμό και που ήταν γι’ αυτούς κάτι σαν άτυπο welcome στον κόσμο των ανδρών. Αλλά και, στην ιδιαίτερη πατρίδα μου, κάποιους λιμενεργάτες, σωματώδεις σαν κύκλωπες, να ιδροκοπάνε μέσα στο «μόνον της ζωής τους κοστούμιον» που κάποια επίσημη περίσταση επέβαλε να φορέσουν και να προσπαθούν, με το χαρακτηριστικό τσίτωμα του λαιμού προς τα πλάγια, να χαλαρώσουν τη γραβάτα που λες και τους έσφιγγε σαν αγχόνη. Ηταν εκείνη την εποχή ένα είδος διαχωριστικής γραμμής ανάμεσα στην τάξη των εργατών και σε αυτήν των υπαλλήλων, που και οι δύο όμως είχαν κοινό οικονομικό παρονομαστή. Θυμάμαι και «θείους από το Σικάγο» που τους αναγνωρίζαμε από τις πλουμιστές γραβάτες τους πριν καν αρχίσουν να μιλάνε με τη σαν μάσημα τσίχλας προφορά τους.

Το καλοκαίρι της Μεταπολίτευσης, τότε που γεννήθηκε ο σημερινός Πρωθυπουργός, ο Ανδρέας Παπανδρέου επέστρεψε στην Ελλάδα και η περίφημη φωτογραφία με το λευκό ζιβάγκο καθώς κατεβαίνει από το αεροπλάνο (ίδιος ο Μισέλ Πικολί) αφενός «δονζουανοποίησε» τον ίδιο, αφετέρου έβαλε νέους όρους στο dress code των πολιτικών. Για να τα λέμε κι αυτά, τότε ήταν η «πρώτη φορά χωρίς γραβάτα». Η στυλιστική σημειολογία δεν κράτησε για πολύ. Μόνο τόσο όσο χρειαζόταν για να υποστηρίξει ενδυματολογικά τον τρίτο δρόμο προς τον σοσιαλισμό. Ετσι το ΠΑΣΟΚ φόρεσε γραβάτα πριν καν ενδυθεί το κουστούμι της εξουσίας. Δεν έγινε όμως το ίδιο, τόσες δεκαετίες μετά, με τον ΣΥΡΙΖΑ. Ο Αλέξης Τσίπρας και τα περισσότερα μέλη της κυβέρνησης φαίνεται να έχουν με τη γραβάτα την ίδια ιδεοληψία που είχαν παλαιότερα κάποιες γραφικές φεμινίστριες με τα σουτιέν τους. Ετσι, σε ένα ενσταντανέ ονειρικού ρεαλισμού, θα φανταζόμουν τον Πρωθυπουργό μαζί με υπουργούς του να καίνε τις γραβάτες τους στα πεζοδρόμια ως σύμβολα δεξιάς πολιτικής. Γραφικότητα που έχει ξεπεράσει ακόμη και το ΚΚΕ ύστερα από τη φωτογραφία του γραβατωμένου κυρίου Κουτσούμπα πλάι στον χωρίς γραβάτα κύριο Τσίπρα. Είναι, βλέπετε, που για την κυβέρνηση το «χωρίς γραβάτα» αποτελεί μάλλον το τελευταίο πρόσημο της αριστεροσύνης που υποσχέθηκε προεκλογικά.

Εναν χρόνο μετά τις εκλογές, ωστόσο, εξελίσσεται η ουσιαστική «επανάσταση της γραβάτας». Στην Αθήνα, μες στο κέντρο φύτρωσε καινούργιο δέντρο και δεν είναι παρά το «γραβατόδεντρο» απέναντι από τη Βουλή, όπου οι αγανακτισμένοι επιστήμονες κρέμασαν το βασικό αξεσουάρ του επαγγελματικού τους outfit σε ένδειξη διαμαρτυρίας για το νομοσχέδιο που τους εξοντώνει. Πρόκειται για την εκδίκηση ενός «αντισυμβόλου» που μοιάζει νομοτελειακή. Οταν η εξουσία δεν φορά γραβάτα, οι γραβάτες κατεβαίνουν στο πεζοδρόμιο.

Το λέει με έναν άλλο τρόπο ο κροάτης καθηγητής Μάριαν Μπούσιτς, φανατικός της γραβάτας, ιδρυτής και πρόεδρος της Academia Cravatica: «Μπορούμε να πούμε ότι η γραβάτα συμβολίζει την ισόρροπη σχέση ελευθερίας και υπευθυνότητας, που είναι το θεμέλιο του σύγχρονου πολιτισμού. Γιατί η ελευθερία που δεν εκφράζεται με μέτρο μπορεί να οδηγήσει στην αναρχία και η υπέρμετρη υπευθυνότητα στη δικτατορία».