[Απλά μαθήματα αριθμητικής] Ο φαύλος κύκλος της φτώχειας

Μπορεί να λυθεί το Ασφαλιστικό σε μια χώρα όπως η Ελλάδα με 11 εκατομμύρια πολίτες, εκ των οποίων μόνο 3,5 εκατομμύρια είναι εργαζόμενοι και οι μισοί απ’ αυτούς δουλεύουν με καθεστώς ευέλικτης απασχόλησης; Δύσκολο λένε οι ειδικοί αναλυτές της αγοράς εργασίας και του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης.

Χαμηλό ποσοστό απασχόλησης σημαίνει χαμηλό επίπεδο εισφορών προς τα ασφαλιστικά ταμεία. Που είναι ακόμη χαμηλότερες όταν προέρχονται, κατά το ήμισυ, από απασχόληση 3-4 ημερών την εβδομάδα. Και οδηγούν αυτόματα σε χαμηλές συντάξεις.

Ποια είναι η προοπτική για τους εργαζομένους αυτούς και ποιο είναι το μέλλον τους ως συνταξιούχων; Μισθοί των 500-600 ευρώ σήμερα και σύνταξη των 400 ευρώ αύριο; Πώς μπορεί η ελληνική οικονομία να βγει από την παγίδα των συντάξεων φτώχειας που προδιαγράφεται απειλητικά μπροστά της;

Μαγικές λύσεις, ως γνωστόν, δεν υπάρχουν. Χωρίς ανάπτυξη, ώστε να τροφοδοτήσει με έσοδα τα ασφαλιστικά ταμεία, δεν υπάρχουν εύκολες ή έστω σχετικά ανώδυνες αποφάσεις για το Ασφαλιστικό. Οι επώδυνες περικοπές μοιάζουν αναπόφευκτες.

Στην προκειμένη περίπτωση, όμως, οι μεγάλες και μονομερείς μειώσεις που προβλέπει η πρόταση της κυβέρνησης για το Ασφαλιστικό για νέους συνταξιούχους – σε αντίθεση με τους σημερινούς – δημιουργούν συνταξιούχους δύο ταχυτήτων. Διαιωνίζουν στρεβλώσεις και αδικίες που μας έφεραν ώς εδώ, διαπιστώνουν παράγοντες της αγοράς εργασίας και του ασφαλιστικού συστήματος. Και το χειρότερο, αποδυναμώνουν το κίνητρο για τους σημερινούς εργαζομένους να δουλεύουν περισσότερο, να αμείβονται καλύτερα και να δηλώνουν περισσότερα για να πάρουν μια καλύτερη σύνταξη αύριο. Μια εξέλιξη που εκτιμάται ότι θα έχει πολλαπλές αρνητικές επιπτώσεις στη λειτουργία της οικονομίας: Θα ενισχύσει τη μαύρη, αδήλωτη εργασία αφού θα εκλείπει το κίνητρο μιας ικανοποιητικής σύνταξης. «Καλύτερα σήμερα και στην τσέπη παρά χαμένα ένσημα» θα είναι η πρακτική που θα κυριαρχήσει στην αγορά εργασίας. Αρα θα αυξηθούν και τα αδήλωτα εισοδήματα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται και για τα ταμεία του προϋπολογισμού που συνεισφέρει στην κάλυψη των ελλειμμάτων ασφαλιστικών ταμείων. Ενας τέλειος φαύλος κύκλος φτώχειας!

Η αλήθεια είναι ότι με το νέο Ασφαλιστικό, όπως και αν διευθετηθεί, ολοκληρώνεται η μεγάλη και βίαιη εσωτερική υποτίμηση που υπέστη η ελληνική οικονομία – και τα εισοδήματα των Ελλήνων – στην εποχή των Μνημονίων μετά τη χρεοκοπία της χώρας. Το ζήτημα είναι τώρα πόσος χρόνος θα χρειασθεί από δω και πέρα για να μάθει αυτή η οικονομία να λειτουργεί και – κυρίως – να αναπτύσσεται με όρους σύγχρονης οικονομίας της ευρωζώνης. Δυστυχώς, υπάρχουν αναλύσεις που μιλούν για μια δεκαετία (τουλάχιστον) ακόμη.