Μια στρεβλή αναλογική

Το εκλογικό σύστημα που εφαρμόζεται στην Ισπανία (σταθερό από τις πρώτες εκλογές το 1977) τυπικά κατατάσσεται στα αναλογικά συστήματα, αφού σε κάθε εκλογική περιφέρεια οι έδρες κατανέμονται με βάση την τοπική δύναμη των κομμάτων. Ομως η μέθοδος που ακολουθείται (αναλογική του ισχυρότερου μέσου όρου ή σύστημα d’ Hondt) ευνοεί εκ των πραγμάτων τα τοπικά ισχυρότερα κόμματα. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στις ολιγοεδρικές περιφέρειες, αφού οι φραγμοί εκπροσώπησης που (εμμέσως) καθιερώνονται είναι ιδιαίτερα υψηλοί, π.χ. σε περιφέρειες που εκλέγουν έως και 7 βουλευτές, για να κερδίσει ένα μικρότερο κόμμα έστω και μια έδρα, πρέπει τοπικά να ξεπεράσει αισθητά το 10% των ψήφων. Και στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι 39 από τις 52 εκλογικές περιφέρειες της Ισπανίας, από τις οποίες μάλιστα οι 20 εκλέγουν το πολύ έως 4 βουλευτές.

Στις 20 αυτές μικρές περιφέρειες το Λαϊκό Κόμμα (PP) κέρδισε τις μισές έδρες (32), παρόλο που το ποσοστό του μόνο σε 8 περιπτώσεις ξεπέρασε το 40%, ενώ στις υπόλοιπες ήταν αισθητά κατώτερο. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSOE) εξέλεξε 19 βουλευτές, ενώ οι κυρίως αδικημένοι ήταν το Podemos (6 έδρες) και οι Ciudadanos (μόλις 4 έδρες), παρόλο που και οι δύο κυμάνθηκαν περί το 15%, ποσοστό που αναλογικά θα έπρεπε να τους αποφέρει 9 έως 10 έδρες σε καθένα. Μόνο τα ισχυρά περιφερειακά κόμματα στην Καταλωνία και τη Χώρα των Βάσκων, δεν πλήττονται από την ιδιαίτερη λειτουργία του εκλογικού συστήματος.

Ο συνδυασμός της συγκεκριμένης αναλογικής μεθόδου με την κατάτμηση της χώρας σε πολλές εκλογικές περιφέρειες, κυρίως ολιγοεδρικές, είναι ο κρίσιμος μηχανισμός που προσδίδει σε ένα τυπικά αναλογικό σύστημα ισχυρή πλειοψηφική δυναμική, ενώ είναι ιδιαίτερα τιμωρητικός για κόμματα εθνικής απήχησης που συγκεντρώνουν σχετικώς χαμηλά ποσοστά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Ενωμένη Αριστερά (IU), η οποία με 3,7% σε εθνικό επίπεδο περιορίστηκε σε δύο μόνο έδρες στη Μαδρίτη. Ετσι, ο κάθε βουλευτής της IU αντιπροσωπεύει περίπου 461.000 ψηφοφόρους, ενώ για τα δύο παραδοσιακά κόμματα η αντίστοιχη αναλογία είναι 58 έως 65 χιλιάδες και για τα δύο νεότερα (Podemos και Ciudadanos) κυμαίνεται από 75 έως 80 χιλιάδες.