Ο νόμος της αγάπης και το μετέωρο βήμα του συμφώνου συμβίωσης

«Νόμος είναι η αγάπη». Με αυτό το σύνθημα εκπρόσωποι των κοινοτήτων ομόφυλων ζευγαριών ετοιμάζονται να συγκεντρωθούν την ημέρα ψήφισης του νομοσχεδίου για το σύμφωνο συμβίωσης έξω από τη Βουλή.

«Είμαστε παιδιά, θείες, συγγενείς, συνάδελφοι, συμμαθητές, εργάτριες, γονείς. Λεσβίες, γκέι, τρανς, αμφιφυλόφιλες/οι. Πληρώνουμε φόρους, αντιμετωπίζουμε την κρίση και τις δυσκολίες όπως όλα τα άτομα. Οπως όλες και όλοι έχουμε ανάγκη από σχέσεις και οικογένειες βασισμένες στην επιθυμία, τον έρωτα, τη συντροφικότητα, τη συμβίωση και την αγάπη» είναι το μήνυμα που στέλνουν ενόψει της αναγνώρισης, για πρώτη φορά, του δικαιώματος υπογραφής συμφώνου συμβίωσης και από ομόφυλα ζευγάρια.

Και όλοι όσους αφορά η νέα νομοθετική παρέμβαση μιλούν για ένα πολύ θετικό πρώτο βήμα για την αναγνώρισή τους, αν και καθυστερημένο, δεδομένου ότι ήδη η Ελλάδα έχει καταδικαστεί από το 2013 στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για τον αποκλεισμό των ομόφυλων ζευγαριών από το σύμφωνο συμβίωσης.

«Πρόκειται για ιστορικό βήμα γιατί για πρώτη φορά τα ομόφυλα ζευγάρια αποκτούν νομική υπόσταση και βγαίνουν από το σκοτάδι στο οποίο υπάρχουν» τονίζει στα «ΝΕΑ» ο Θάνος Βλαχογιάννης, μέλος της Ομοφυλοφιλικής Λεσβιακής Κοινότητας Ελλάδας (ΟΛΚΕ) και εκπρόσωπος του Thessaloniki Pride.

«Τα δικαιώματα τα θέλουμε εν ζωή. Και τα θέλουμε και οι δύο» προσθέτει, με αφορμή και την πρόσφατη ιστορία του Γιάννη Φαλελάκη, ο οποίος ύστερα από 25ετή συμβίωση δεν είχε το δικαίωμα να παραλάβει τη σορό του συντρόφου του, ηθοποιού Μηνά Χατζησάββα. «Τώρα με την προστασία του κράτους θα μπορέσει και το συντηρητικό κομμάτι να αποδεχθεί τη συμβίωση» λέει ο Θάνος Βλαχογιάννης.

«Θα μπορέσουν τα ομόφυλα ζευγάρια να εξωτερικεύσουν τη σχέση τους. Και έτσι θα γίνουν και πιο σταθερές οι εσωτερικές ισορροπίες του ζευγαριού» υποστηρίζει. «Είμαστε ικανοποιημένοι ότι θα γίνει το πρώτο βήμα» σημειώνει και η γενική γραμματέας της οργάνωσης ILGA Ευρώπης Κωνσταντίνα Κοσμίδου. «Επεται και συνέχεια» αναφέρει.

Ανάλογη άποψη έχει και η εκπρόσωπος της Νεολαίας Colour Youth Πηνελόπη Καούνη, που σε λίγες ημέρες ενδέχεται να εγκαταλείψει τα καθήκοντά της (αρχές Ιανουαρίου θα γίνουν οι νέες αρχαιρεσίες). «Επιδέχεται βελτιώσεις, αλλά είναι σημαντικό γιατί είναι η πρώτη φορά που αναγνωρίζεται το δικαίωμα σε ομόφυλα ζευγάρια» δηλώνει.

Στο στόμα όλων είναι η ανάγκη υπερψήφισης με ευρεία συναίνεση, παρότι οι πρώτοι τριγμοί για τη συγκυβέρνηση έκαναν την εμφάνισή τους με αφορμή ακριβώς το σύμφωνο συμβίωσης για ομόφυλα ζευγάρια – το συγκυβερνών κόμμα των ΑΝΕΛ δεν δείχνει μέχρι στιγμής διατεθειμένο να δώσει την ψήφο του.

«Φυσικά ελπίζω ότι θα υπερψηφιστεί. Και θα είναι μια καλή απάντηση για όσους το καταψηφίσουν» υποστηρίζει ο Θάνος Βλαχογιάννης. Αναφέρει πως ο – έστω και προσωρινός – πρόεδρος της ΝΔ Γιάννης Πλακιωτάκης εμφανίστηκε θετικός. «Αν πιστεύεις στον ευρωπαϊκό προσανατολισμό του κόμματός σου, πρέπει να πρεσβεύεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα» σχολιάζει.

Ενώ και η Κωνσταντίνα Κοσμίδου παραπέμπει στο πρόσφατο συνέδριο της ILGA, κατά το οποίο όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα υπέγραψαν ότι θα ψηφίσουν όταν έρθει το νομοσχέδιο περί του συμφώνου συμβίωσης στη Βουλή. Ολα; Από όσα προέκυψαν, δεν είχαν κληθεί και σε κάθε περίπτωση δεν συμμετείχαν οι ΑΝΕΛ και η Χρυσή Αυγή.

Η γκρίζα ζώνη της υιοθεσίας

Ωστόσο, δεν λείπουν και οι γκρίζες ζώνες στο νέο νομοθέτημα, που φέρνουν τη χώρα να υστερεί σε σύγκριση με άλλες στην ουσιαστική αποδοχή του διαφορετικού σεξουαλικού προσανατολισμού. Το δικαίωμα στη γονική μέριμνα αλλά και εν γένει τα ζητήματα υιοθεσίας παιδιών από ομόφυλα ζευγάρια, όχι μόνο δεν θίγονται, αλλά για την ακρίβεια αποτέλεσαν και πεδίο αντιπαραθέσεων στις κοινοβουλευτικές Επιτροπές. Μέχρι του σημείου ο αρμόδιος υπουργός Δικαιοσύνης Νίκος Παρασκευόπουλος να αναγκαστεί να δηλώσει πως θα δοθούν διευκρινίσεις για το θέμα την ερχόμενη εβδομάδα. Αλλη μία φορά, πάντως, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικά να προβλεφθεί ρύθμιση.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στις ΗΠΑ, περίπου τρία εκατ. Αμερικανοί – λεσβίες, ομοφυλόφιλοι, αμφισεξουαλικοί και τρανσέξουαλ – έχουν κάνει χρήση του δικαιώματος να αποκτήσουν παιδί και έξι εκατ. παιδιά και ενήλικοι έχουν γονέα που ανήκει σε αυτές τις κατηγορίες.

Είναι επίσης ενδεικτικό ότι σε απόφασή του ήδη από το 2008 το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κατά της Γαλλίας ανέφερε πως οι σεξουαλικές προτιμήσεις των ατόμων ή η συμβίωση μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου δεν πρέπει να αποτελούν εμπόδιο στην υιοθεσία τέκνων.

«Πιέζουμε προς αυτή την κατεύθυνση. Η κυβέρνηση προχωράει με αργά και σταθερά βήματα. Επρεπε να είναι πιο τολμηρή» σχολιάζει ο Βλαχογιάννης για το θέμα της υιοθεσίας και ανατροφής παιδιών από ομόφυλα ζευγάρια. Παραπέμπει μάλιστα σε παραδείγματα άλλων συντηρητικών χωρών όπως η Ιρλανδία, όπου πρώτα πέρασε νομοθεσία για την υιοθεσία παιδιών από ομοφύλους και μετά διενήργησε και δημοψήφισμα για τον γάμο μεταξύ ατόμων του ιδίου φύλου. Ή η Πορτογαλία όπου ομόφυλα ζευγάρια μπορούσαν να παντρευτούν και να υιοθετήσει ο ένας το παιδί του άλλου, αλλά δεν προβλεπόταν η από κοινού υιοθεσία. Αυτό άλλαξε τον περασμένο Νοέμβριο. Επίσης στη Μάλτα θεσπίστηκε το σύμφωνο συμβίωσης που παρέχει τα ίδια δικαιώματα με τον πολιτικό γάμο.

Αναφορά στην περίπτωση της Μάλτας κάνει και η Κωνσταντίνα Κοσμίδου. «Δεν είναι ότι η κοινωνία δεν είναι έτοιμη, δεν θα είναι ποτέ. Δεν είναι έτοιμοι και οι ίδιοι οι βουλευτές» σχολιάζει η γενική γραμματέας της ILGA. «Υπάρχουν δύο επιλογές να νομοθετήσεις κάτι. Είτε από κάτω προς τα πάνω, να το ζητάει δηλαδή η κοινωνία, είτε  από πάνω προς τα κάτω, οπότε ο νομοθέτης αποφασίζει και εφαρμόζει» λέει.

Αυτό συνέβη – όπως επισημαίνει – στη Μάλτα, όπου τα ομόφυλα ζευγάρια απέκτησαν πλήρη δικαιώματα, αλλά και στην Ισπανία του Θαπατέρο όταν εν μιά νυκτί πέρασε τα πάντα σε ό,τι αφορά τα δικαιώματά τους.

Η νέα φάση της οικογένειας

«Το πρόβλημα δεν είναι πως τα παιδιά έχουν γονείς του ιδίου φύλου. Είναι θέμα στερεοτύπων και ο τρόπος που έχουμε μεγαλώσει με το πρότυπο της πυρηνικής οικογένειας» σημειώνει η Κωνσταντίνα Κοσμίδου. «Με τη λογική αυτή, το κράτος δεν θα έπρεπε να επιτρέπει και τα διαζύγια γιατί από τις μονογονεϊκές οικογένειες λείπει το πρότυπο του πατέρα» προσθέτει.

«Τίθενται πολλά ζητήματα βιοηθικής. Με τη βιολογική μητέρα, την παρένθετη. Με τη βιολογική πατρότητα. Είναι αρκετά πολύπλοκο» δηλώνει στα «ΝΕΑ» η ψυχολόγος Λάουρα Μαράτου – Αλιμπράντη.

«Ερχόμαστε σε μια νέα φάση της μεταοικογένειας, όπου ούτε οι βιολογικοί γονείς – μητέρα ή πατέρας – θα αποτελούν προϋπόθεση για τη δημιουργία οικογένειας» επισημαίνει και εμφανίζεται επιφυλακτική για τον αντίκτυπο που μπορεί να έχουν στα παιδιά οι υιοθεσίες από ομόφυλα ζευγάρια.

«Η διγονεϊκή οικογένεια είναι το κυρίαρχο μοντέλο. Η υιοθεσία σε μια οικογένεια όπου θα υπάρχουν δύο μπαμπάδες ή δύο μαμάδες, θα έχει αρνητικές επιπτώσεις για τα παιδιά» λέει.

Οπως υποστηρίζει, η ανατροφή σε ένα εντελώς διαφορετικό και στην αρχή περιθωριακό μοντέλο θα προκαλέσει προβλήματα στο σχολείο και αλλού. «Τα παιδιά θα στιγματίζονται γιατί δεν υπάρχει αποδοχή» αναφέρει.

Βέβαια, παραδέχεται πως σταδιακά θα ωριμάσει και αυτό το μοντέλο. «Πάμε σε νέα σχήματα τα οποία σταδιακά θα τα αντιμετωπίσει και η χώρα μας» τονίζει και υπενθυμίζει χαρακτηριστικά πως κάποτε δεν ήταν αποδεκτό να συμβιώνουν κάποιοι και να μην έχουν παντρευτεί, ενώ συμμαθήτριές της δεν έλεγαν στην τάξη πως οι γονείς τους είναι χωρισμένοι. «Και οι ανύπαντρες μητέρες θεωρούνται ακόμη κάτι αρκετά περιθωριακό» συμπληρώνει.

Ευτυχισμένα παιδιά

Δεκάδες μελέτες δείχνουν ωστόσο πως τα παιδιά ομόφυλων ζευγαριών όχι μόνο δεν αντιμετωπίζουν πρόβλημα, αλλά συχνά ευημερούν σε σχέση με εκείνα των «κανονικών οικογενειών».

Σύμφωνα με δημοσίευμα της «Ουάσιγκτον Ποστ», σε έρευνα του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης παιδιά ομόφυλων ζευγαριών είχαν καλύτερους δείκτες όσον αφορά τη γενική υγεία και την οικογενειακή συνοχή, ενώ δεν εμφάνισαν διαφορά από τα παιδιά των ετερόφυλων ζευγαριών ως προς τη συναισθηματική τους συμπεριφορά.

Ανάλογη έρευνα της Αμερικανικής Παιδιατρικής Ακαδημίας απέδειξε πως τα παιδιά επηρεάζονται περισσότερο από τις σχέσεις με τους γονείς τους, το αίσθημα ασφάλειας και οικονομικής σταθερότητας της οικογένειας, παρά από το φύλο και τον σεξουαλικό προσανατολισμό των γονέων τους.

«Οι ομογονεϊκές οικογένειες το σκέφτονται πολύ σοβαρά να αποκτήσουν παιδί και όταν το κάνουν είναι πολύ συνειδητοποιημένες» λέει ο Βλαχογιάννης και επισημαίνει πως σε πολλές περιπτώσεις τα παιδιά αυτά είναι καλύτερα προετοιμασμένα να αντιμετωπίσουν προκλήσεις.

Την ανάγκη τουλάχιστον να υπάρξει πρόβλεψη ως προς την επιμέλεια των παιδιών μέχρι να προχωρήσει η – αναγκαία όπως αναφέρει – πρωτοβουλία για υιοθεσία, υπογράμμισε πάντως ο Συνήγορος του Πολίτη κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης του νομοσχεδίου για το σύμφωνο συμβίωσης.

Ενα βήμα μπροστά προχωράει η Πηνελόπη Καούνη. «Δεν θα ήθελα να μιλάμε για το σύμφωνο συμβίωσης» λέει και επαναλαμβάνει πως πρόκειται για κάτι σημαντικό που θα έπρεπε να έχει θεσμοθετηθεί εδώ και χρόνια ώστε στο πλαίσιο της δημοκρατίας να υπάρχει ισονομία.

Ωστόσο, για εκείνη το μείζον ζήτημα είναι να θεσπιστεί το δικαίωμα σε πολιτικό γάμο για τα ομόφυλα ζευγάρια. «Συνεπάγεται δικαιώματα που έχουν και τα ετερόφυλα ζευγάρια. Θα έπρεπε να τα έχουν όλοι» υποστηρίζει και συμπληρώνει πως με το σύμφωνο συμβίωσης τα ομόφυλα ζευγάρια δεν μπορούν να ανοίξουν κοινή οικογενειακή μερίδα, ενώ παραμένει σε εκκρεμότητα και το εύρος της ασφαλιστικής κάλυψης του ή της συντρόφου.