Ιστορίες της αυλής

Βρισκόμαστε στην Κωνσταντινούπολη το 1875. Στις ημέρες του μεταρρυθμιστή σουλτάνου Αμπντουλαζίζ που επιχειρούσε να σώσει την αυτοκρατορία από την παρακμή και το επερχόμενο τέλος με εκσυγχρονιστικές μεταρρυθμίσεις, το περίφημο Τανζιμάτ. Και συναντούσε, εννοείται, τις σφοδρές αντιδράσεις των συντηρητικών κύκλων της αυλής.

Διάδοχος του θρόνου ήταν ο ανιψιός του, ο Μουράτ, ο επιλεγόμενος «τρελός», για τον οποίο είχαν μαρτυρήσει στον σουλτάνο ότι ζούσε βίο σπάταλο και έκλυτο. Για να τον συνετίσει, του έκοψε τα χρήματα και διέταξε να μην του δανείσει κανείς, επί ποινή θανάτου, ούτε γρόσι. Ο μόνος που παράκουσε τη διαταγή ήταν ένας παράτολμος αλιφιάς (δηλαδή γανωτής) που δούλευε στο παλάτι, ο Φώτης ο Αλιγιάννης από ένα χωριό της Ηπείρου, κοντά στους Φιλιάτες, το Βαβούρι. Ωσπου μια μέρα ήρθαν νέα από το χωριό πως κάποιος πολύ δικός του είχε πεθάνει και έπρεπε να γυρίσει. Πήγε λοιπόν στον Μουράτ και του ζήτησε πίσω τα δανεικά, για το ταξίδι. Ο Μουράτ φυσικά δεν είχε να τα επιστρέψει, ο γανωτής δεν μπορούσε να τον μαρτυρήσει και να διαμαρτυρηθεί, αφού αυτός πρώτος θα υφίστατο την σκληρή τιμωρία, κι έτσι έμεινε με την υπόσχεση του διαδόχου πως όταν έρθει η ώρα θα τον ανταμείψει γενναιόδωρα, και όχι μόνο με χρήματα.

Μόλις είχε ξεκινήσει το ταξίδι της επιστροφής στην Ηπειρο ο Φώτης όταν τον πρόλαβαν τα νέα ότι οι αυλικοί καθαίρεσαν τον Αμπντουλαζίζ, τον φυλάκισαν και τον δολοφόνησαν. Στον θρόνο ανέβηκε ο Μουράτ. Γυρίζει πίσω ο γανωτής και ζητά ακρόαση. Τον συλλαμβάνουν για το θράσος του, τον ρίχνουν στη φυλακή και κάθε φορά που τους παρακαλούσε να τον οδηγήσουν στον πολυχρονεμένο (που απεδείχθη ολιγοχρονεμένος, αφού έμεινε στον θρόνο μόνο 93 ημέρες και πέρασε το υπόλοιπο του βίου φυλακισμένος στο παλάτι – αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία), τον έδερναν αλύπητα. Κάποτε μαθαίνει τα νέα ο καινούργιος σουλτάνος και ζητά να του φέρουν τον Φώτη μπροστά του. Του μετρά τα δανεικά στο πενταπλάσιο, μα όταν ενθουσιασμένος ο Ηπειρώτης ετοιμάζεται να φύγει, τον σταματά: «Πού πας; Δεν σου είπα ότι θα σε ανταμείψω και με αξίωμα;». «Τι αξίωμα, χουνκιάρ;» λέει ο έχων αυτογνωσία Φώτης. «Εγώ είμαι αγράμματος, ούτε την υπογραφή μου δεν ξέρω να βάζω». «Δεν έχει σημασία» απάντησε ο σουλτάνος. «Σε θέλω εδώ, γιατί όλοι στην αυλή θέλουν να με φάνε όπως έκαναν με τον θείο μου κι εγώ μόνο σ’ εσένα έχω εμπιστοσύνη».

Τρεις μέρες έπλεναν και έτριβαν τον γανωτή για να φύγει η παιδιόθεν βρώμα κι ύστερα τον έντυσαν με τη μεγάλη στολή και τον ανακήρυξαν καϊμακάμη – δηλαδή νομάρχη, κυβερνήτη – της Πόλης. Λίγες ημέρες αργότερα πεθαίνει ο Μεγάλος Βεζίρης του Αμπντουλαζίζ (δολοφονημένος μάλλον και αυτός) και γίνεται με τιμές μεγάλες η κηδεία. Κατά το έθιμο οι οικείοι του νεκρού, αποχαιρετώντας τον, του ψιθυρίζουν στο αφτί κάτι που θα ήθελαν να μεταφέρει σε αγαπητά ή σεβάσμια πρόσωπα τα οποία θα συναντήσει στον άλλο κόσμο. Ενας αξιωματούχος όταν έρχεται η σειρά του σκύβει, λέει στο αφτί του νεκρού βεζίρη δυο οικογενειακά νέα που θα ήθελε να μεταφερθούν στον νεκρό πατέρα του και προσθέτει: «Κι αν σε ρωτήσει ο Μεγάλος μας Αφέντης πώς πάει το δοβλέτι, πες του πως καϊμακάμης στην Πόλη είναι ο Φώτης ο Αλιγιάννης, ο αλιφιάς από το Βαβούρι. Πες του το και θα καταλάβει αυτός».

n Υστερόγραφο: Τη μικρή αυτή θεσπρωτική ιστορία την είχα ακούσει πριν από κάμποσα χρόνια να την αφηγείται ένας αμετανόητος Ηπειρώτης, ο Αλέκος Παπαδόπουλος. Κάτι στην αναμνηστική φωτογραφία από τη σύσκεψη των αρχηγών στο Προεδρικό Μέγαρο, το περασμένο Σάββατο, μου τη θύμισε για κάποιον λόγο. Και όλες οι συζητήσεις που ακολούθησαν, από τα ραντεβού με υποψήφιους νέους κυβερνητικούς εταίρους, έως τις αραβικές παροιμίες για σκυλιά και καραβάνια που στόλισαν τον πολιτικό λόγο, με έκαναν να αναζητήσω τις λεπτομέρειές της και να τη μεταφέρω εδώ.