Τα δάνεια βάφτηκαν κόκκινα

Ο Χοσέ Εντουάρντο ντος Σάντος δεν ήταν ποτέ πολύ σπάταλος, ούτε του άρεσε ο τζόγος. Γι’ αυτό την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου, στο Σάο Πάολο, βγήκε από τη Σεράζα, την υπηρεσία καταγραφής των κόκκινων δανείων, ανακουφισμένος. Το όνομα του 45χρονου κηπουρού ήταν πλέον καθαρό. Με άλλα λόγια, στην ταυτότητά του δεν υπήρχε πλέον η επισήμανση ότι ήταν κακοπληρωτής. Επειτα από χρόνια αναμονής, μπορούσε επιτέλους να ζητήσει ένα νέο δάνειο. Αυτή τη φορά όμως θα ήταν προσεκτικός.

Η ιστορία αυτού του ανθρώπου είναι συνηθισμένη στη Βραζιλία. Πριν από επτά χρόνια ο Σάντος αγόρασε χάρη σε ένα δάνειο τα υλικά για να χτίσει το σπίτι του. Πολύ σύντομα όμως βρέθηκε ακάλυπτος. Χρονιά με τη χρονιά οι τόκοι αυξάνονταν και το αρχικό δάνειο των 2.000 ρεάλ (495 ευρώ) μετατράπηκε σε μια ρουφήχτρα 15.000 ρεάλ. Του ήταν αδύνατο πλέον να το ξεπληρώσει, ενώ δεν μπορούσε να δανειστεί. Κατάφερε να βγει από αυτόν τον εφιάλτη χρησιμοποιώντας τις ταυτότητες των φίλων του κι αφού η τράπεζά του δέχθηκε να κουρέψει το χρέος του.

«Τον τελευταίο χρόνο γνωρίζουμε όλο και περισσότερες τέτοιες περιπτώσεις» σχολιάζει ο Βίτορ Ολιβέρ, υπάλληλος της Σεράζα στο Σάο Πάολο. Συνολικά 40% των δανειοληπτών χρωστούν μια ή και περισσότερες δόσεις. Δεν είναι ξεκάθαρο ποιοι από αυτούς βρίσκονται σε πραγματική αδυναμία και ποιοι από αυτούς απλώς καθυστερούν. Παραμένει γεγονός πάντως ότι η οικονομική κρίση, υλικά της οποίας είναι η ύφεση, η αύξηση της ανεργίας και η διολίσθηση του πληθωρισμού, είναι εν μέρει υπεύθυνη για την υπερχρέωση. Αλλά για να καταλάβει κανείς το φαινόμενό του στο σύνολό του, θα πρέπει να διαβάσει την ιστορία αγάπης ανάμεσα στους καταναλωτές και τα πιστωτικά ιδρύματα.

Στη διάρκεια των «τρελών χρόνων», στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η Βραζιλία έγινε ο αγαπημένος προορισμός των επενδυτών γνωρίζοντας ένα είδος πιστωτικής ευφορίας. Δεκάδες εκατομμύρια Βραζιλιάνοι που είχαν βγει από τη φτώχεια απέκτησαν ξαφνικά πρόσβαση σε έναν παράδεισο που έως τότε ήταν απαγορευμένος. Ψυγεία, τηλεοράσεις, αυτοκίνητα και πολλά ακόμη υλικά αγαθά ήταν πλέον στα χέρια τους. Οπως σε πολλές άλλες χώρες, οι κάνουλες είχαν ανοίξει. Από το 2006 έως το 2015 το ιδιωτικό χρέος πέρασε από το 20% στο 50% του ΑΕΠ. Οι Βραζιλιάνοι δεν ήταν προετοιμασμένοι γι’ αυτό. Ξαφνικά βρέθηκαν με πιστωτικές κάρτες και δάνεια χωρίς να σκέφτονται τι τους επιφυλάσσει το μέλλον.

«Δίνεις ένα πακέτο σοκολάτες σε ένα παιδί. Πιστεύεις ότι θα τρώει μία την ημέρα; Θα καταβροχθίσει όλο το πακέτο» εξηγεί ο Λισάντρο Μοράες, δικηγόρος και επικεφαλής της οργάνωσης SOS Καταναλωτές, η οποία παρέχει στήριξη σε πολλούς δανειολήπτες.