Μεγάλη ανακάλυψη, μικρό καλάθι

^«Εάν κέρδιζα ένα δολάριο κάθε φορά που έγραφα ότι βρέθηκε νερό στον Αρη…». Το παράπονο εκφράστηκε με ένα tweet και ανήκει στην Αλεξάντρα Ουάιτζ, συντάκτρια της επιστημονικής επιθεώρησης «Nature». Και ανακεφαλαιώνει την αμφιθυμία που προκαλεί η επικοινωνιακή πολιτική της NASA για τον Κόκκινο Πλανήτη. Το μήνυμα αναρτήθηκε στο twitter προχθές κι ενώ την ίδια ώρα η αμερικανική υπηρεσία αεροναυπηγικής και διαστήματος παραχωρούσε συνέντευξη Τύπου όπου παρουσίασε ενδείξεις περί της ύπαρξης αλμυρού νερού σε υγρή μορφή στις αρειανές πλαγιές. Η ανακάλυψη χαρακτηρίστηκε «μεγάλη».

Ηταν άραγε το tweet της αμερικανίδας δημοσιογράφου ένα μήνυμα απογοήτευσης από κάποιον στον οποίο υπόσχονται συχνά «μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις»; Η Αλεξάντρα Ουάιτζ, όπως και ο υπόλοιπος Τύπος, υποδέχθηκε αυτήν την πληροφορία με κάποια επιφύλαξη. Πρόκειται για μια αδιαμφισβήτητη πρόοδο, ένα συμπληρωματικό βήμα, αλλά όχι για επανάσταση, έγραψε η μπλόγκερ του Planetary Society Εμιλι Λακνταβάγια. Ο λόγος είναι ότι στο παρελθόν η NASA έχει ανακοινώσει διάφορα «εντυπωσιακά ευρήματα» που στην πορεία αποδείχθηκαν φούσκες.

Μια τέτοια περίπτωση ήταν ο αρειανός μετεωρίτης ALH84001, για τον οποίο λέχθηκε το 1996 ότι έφερε ίχνη μικροβιακής ζωής από τον Κόκκινο Πλανήτη. Η ανακάλυψη εκείνη είχε επιτρέψει στην αμερικανική διαστημική υπηρεσία να εξασφαλίσει κονδύλια για τις διαστημικές της έρευνες. Αλλά σήμερα δεν υπάρχουν πολλοί που να υποστηρίζουν ότι ο μετεωρίτης μετέφερε απολιθωμένη μικροβιακή ζωή στη Γη. Αργότερα, ήρθε η σειρά ενός βακτηρίου, το οποίο υποτίθεται ότι περιείχε αρσενικό στη δομή του γονιδιώματός του. Η ανακάλυψη αυτή θεωρήθηκε σταθμός στην εξωβιολογία – την επιστήμη που μελετά την εξωγήινη ζωή. Τελικά αποδείχθηκε πως το βακτήριο που είχε αλιευθεί σε μια λίμνη της Καλιφόρνιας ήταν πιο γήινο απ’ ό,τι είχε υποθέσει η NASA στην αρχή.

Αυτά τα επεισόδια έκαναν τη NASA λίγο πιο συγκρατημένη στην επικοινωνιακή της πολιτική – χωρίς πάντως να λείψουν οι ανακοινώσεις περί της πιθανής ύπαρξης νερού σε διάφορες μορφές, παγωμένο ή υγρό. Πράγματι, το νερό στη Γη είναι απαραίτητο συστατικό για τη ζωή, ενώ υποθέτουμε ότι είναι απαραίτητο για την ύπαρξη ζωής και σε άλλους πλανήτες. Ο Αρης είναι ο πιο προσιτός υποψήφιος. «Follow the water» – «Ακολουθήστε το νερό» ήταν το σύνθημα του αμερικανικού προγράμματος για την εξερεύνηση του Κόκκινου Πλανήτη που εγκαινιάστηκε στην αλλαγή του αιώνα. Πλέον έχει αντικατασταθεί από τη φιλοδοξία της «αναζήτησης ενδείξεων ζωής». Από τότε δεν έχει γίνει καμία αναζήτηση – κυρίως επειδή τα εργαλεία που έχουν χρησιμοποιηθεί δεν έχουν σχεδιαστεί γι’ αυτόν τον σκοπό.

Ο εντοπισμός επομένως νερού σε υγρή μορφή παραμένει ένας ελκυστικός στόχος. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα έπρεπε να πιστέψει κανείς πως στον Κόκκινο Πλανήτη θα βρεθεί νερό για να ξεδιψάσουν οι επίδοξοι επισκέπτες του. Κι όμως το πιστεύουν αυτοί που είναι υπεύθυνοι για τη χρηματοδότηση της NASA. «Το νερό είναι ένας από τους πιο πολύτιμους και απαραίτητους πόρους για μια επανδρωμένη αποστολή στον Κόκκινο Πλανήτη» δήλωσε στο Ασοσιέιτεντ Πρες ο Λέιμαρ Σμιθ, πρόεδρος στο Κογκρέσο της Επιτροπής Επιστημών, Διαστήματος και Τεχνολογίας. «Οσο περισσότερες αποδείξεις βρίσκουμε για την ύπαρξή του τόσο περισσότερο ενθαρρύνομαι να υποστηρίξω μελλοντικές αποστολές στον Αρη» είπε ο ίδιος.

Γήινες συμπτώσεις
Οι πιο κακές γλώσσες λένε ότι δεν είναι τυχαία η σύμπτωση της ανακάλυψης με την έξοδο στις κινηματογραφικές αίθουσες των ΗΠΑ της ταινίας του Ρίντλεϊ Σκοτ «Η διάσωση» (στην Ελλάδα θα παίζεται από αύριο), η οποία βασίζεται στο βιβλίο του Αντι Γουίαρ «Ανθρωπος στον Αρη» και περιγράφει την προσπάθεια επιβίωσης ενός αστροναύτη τον οποίο υποδύεται ο Ματ Ντέιμον. Η NASA, πάντως, παρείχε συμβουλές σε τεχνικά θέματα.