[Νύγδην] Οι αμήχανοι και οι ανύποπτοι

Η πιο στενάχωρη ερώτηση που αντιμετωπίζει ένας συγγραφέας όταν δίνει συνέντευξη ή συνομιλεί ζωντανά με το κοινό του είναι «Τι καινούργιο ετοιμάζετε;». Αν απαντήσει ότι δεν ετοιμάζει τίποτα, θα δει την απογοήτευση ζωγραφισμένη στα πρόσωπα των απέναντί του και μπορεί μάλιστα να αρχίσει να αναρωτιέται αν αξίζει να λέγεται συγγραφέας. Αν πάλι προσπαθήσει να περιγράψει το θέμα του επόμενου βιβλίου του, θα αισθανθεί πως το προδίνει, απλουστεύοντας μέχρι παραμορφώσεως κάτι σύνθετο και πολύπλοκο (υπάρχουν βέβαια συγγραφείς που δεν έχουν τέτοιο πρόβλημα, γιατί η απλούστευση είναι σύμφυτη με τις ιδέες τους). Το δίλημμα δεν λύνεται ούτε με μια υπεκφυγή του τύπου «το κρατάω μυστικό», γιατί τότε ο συγγραφέας κινδυνεύει να θεωρηθεί σνομπ.

Μια παρόμοια δυσάρεστη κατάσταση προκύπτει όταν ο συγγραφέας προσκαλείται να μιλήσει σε ένα θεματικό συνέδριο και του ζητείται να δώσει από μήνες πριν τον τίτλο της ομιλίας του και μια περίληψη του περιεχομένου της. Πώς να συνοψίσεις κάτι που ακόμη δεν έχεις δουλέψει στο μυαλό σου και πιθανόν σου διαφεύγουν σημαντικές παράμετροί του, αθέατες σε μια πρώτη, γενική προσέγγιση; Δεν θα σε περιορίσει άραγε ασφυκτικά μια τέτοια άγουρη σύνοψη; Τάχα δεν ακυρώνεται έτσι η έμπνευση που έρχεται όταν έχεις «ζεσταθεί» χτίζοντας την ομιλία σου και που μπορεί να σε οδηγήσει κάπου αλλού από εκεί όπου σκόπευες να πας ή να σου αποκαλύψει μια πιο ενδιαφέρουσα διάσταση του θέματός σου; Και τέλος, ποιος ο λόγος να ανεβείς στο βήμα και να μιλήσεις για κάτι που το ρεζουμέ του είναι ήδη γνωστό στο ακροατήριο;

Υπάρχουν όμως και πολλοί συγγραφείς με μια ύποπτη βεβαιότητα γι’ αυτό που κάνουν ή πρόκειται να κάνουν. Αναρίθμητες φορές έχω ακούσει τον έναν ή τον άλλο συγγραφέα να δηλώνει «Γράφω τώρα ένα μυθιστόρημα για…». Αυτό το «για» ακολουθείται συνήθως από κάτι βαρύγδουπο, που η πείρα σού έχει μάθει να προβλέπεις ότι θα έχει ένα πολύ χλωμό αντίκρισμα στο τελικό προϊόν. Αλλά το χειρότερο σημάδι είναι η σιγουριά του συγγραφέα ότι αυτό που γράφει είναι μυθιστόρημα. Στην Ελλάδα, όπου ελάχιστοι άνθρωποι ξέρουν τι σημαίνει πραγματικά να γράφεις μυθιστόρημα (το πιστοποιούν τα αποτελέσματα), η συγκεκριμένη δήλωση σε οδηγεί στο αρκετά ασφαλές συμπέρασμα ότι ο αυτουργός της δεν ανήκει σε αυτή την κατηγορία.

Μερικοί άλλοι συγγραφείς, πιο πονηρεμένοι, λένε «Γράφω κάτι που δεν ξέρω αν θα μου βγει μυθιστόρημα». Στην πραγματικότητα η δήλωση αυτή είναι μια κομψότερη, ψευτομετριόφρων παραλλαγή της προηγούμενης, γιατί ο συγγραφέας που την κάνει δεν αμφιβάλλει μέσα του ότι αυτό θα του βγει και θέλει να δείξει πόσο τον παιδεύει το γραφτό του, έμμεσα δηλαδή πόσο σπουδαίο είναι. Πέρα από αυτό η δήλωση είναι και ανόητη, γιατί όταν δεν ξέρεις τι είναι αυτό που γράφεις, τότε μπορεί να είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από μυθιστόρημα. Το μυθιστόρημα είναι προπαντός δομή και ο συγγραφέας πρέπει να την έχει προσχεδιάσει, οσοδήποτε ρευστό και αν είναι το περιεχόμενο. Κι έτσι επανερχόμαστε στην άγνοια του τι σημαίνει να γράφεις μυθιστόρημα.

Μα τόση λοιπόν ανάγκη έχουν οι συγγραφείς να περιγράφουν αυτό που ετοιμάζουν, στερώντας ακόμη και από τον εαυτό τους το ξάφνιασμα μιας ανακάλυψης;