Προβλέψιμο αλλά και ενημερωτικό

Οι τηλεμαχίες ανάμεσα στους πολιτικούς αρχηγούς πάντα προκαλούσαν το ζωηρό ενδιαφέρον των μέσων ενημέρωσης, την έριδα των πολιτικών κομμάτων και τελικά το χαμηλό ενδιαφέρον των τηλεθεατών εάν εξετάσει κανείς τα διαχρονικά στοιχεία της τηλεθέασής τους. Παρά τον ντόρο που προκαλούν μέχρι να πραγματοποιηθούν, η τηλεοπτική απόδοσή τους είναι τόσο χαμηλή όσο υψηλός ο νυσταγμός που προκαλούν στον μέσο τηλεθεατή.

Στην πράξη δεν γνωρίζουμε τον αντίκτυπό τους στους πολίτες και όποιος διατείνεται το αντίθετο λέει απλώς ανοησίες. Κατά καιρούς έχει θεωρηθεί ότι η «απόδοση» του κάθε αρχηγού κρίνεται από το παρουσιαστικό του, τα πιθανά εκφραστικά λάθη του, το στήσιμο του σώματός του, την ευφράδεια και τις κινήσεις του. Ομως, είναι αμφίβολο εάν οι ψηφοφόροι θυμούνται αυτά που ειπώθηκαν στη διάρκεια των αναμετρήσεων καθώς και τις προτάσεις των υποψηφίων σε διάφορα θέματα.

Την τελευταία εβδομάδα τα ΜΜΕ αναφέρθηκαν στις διαπραγματεύσεις των κομμάτων σχετικά με τους όρους διεξαγωγής τής τηλεμαχίας. Οι περισσότεροι αρχηγοί, φεύγοντας από το στούντιο, θεώρησαν το πρωτόκολλο ασφυκτικό και ότι πρέπει να αλλάξει, αλλά θα υιοθετήσουν ακριβώς το ίδιο στην επόμενη αναμέτρηση γιατί πολύ απλά τους προσφέρει ασφάλεια («ελεγχόμενη επικοινωνία»). Στην πράξη, το αφήγημα των ντιμπέιτ οργανώνεται σε τρία στάδια: το πρώτο αφορά το αν θα γίνει και με ποιους όρους. Το δεύτερο εστιάζεται στη διαμόρφωση των προσδοκιών και κριτηρίων αξιολόγησης καθώς και τη διερεύνηση των πιθανών στρατηγικών που θα ακολουθήσουν οι αρχηγοί. Τέλος, στο στάδιο που έπεται της τηλεμαχίας η εστίαση στρέφεται στην ανάδειξη του νικητή.

Οι τηλεμαχίες των αρχηγών θεωρήθηκαν ότι συνεισφέρουν περισσότερο από άλλες μορφές πολιτικής επικοινωνίας στη διαμόρφωση μιας καλά ενημερωμένης κοινής γνώμης και είναι πιο συμβατές με τις απαιτήσεις που θέτει η δημοκρατία. Κάποια ευρήματα που σταχυολογούμε είναι:  

– Ο πολιτικός αφιερώνει μεγαλύτερο ποσοστό του χρόνου στο να παρουσιάζει με λογικά επιχειρήματα τις θέσεις του.

– Ο πολιτικός λόγος υπολείπεται σε μεγαλοστομία και υπερβολή από άλλες μορφές προεκλογικής επικοινωνίας (π.χ. πολιτική διαφήμιση, δημόσιες ομιλίες).

– Αν και πρόκειται για ασύμμετρη μορφή επικοινωνίας, όπου ο δημοσιογράφος έχει τον έλεγχο αφού θέτει τις ερωτήσεις, πολύ συχνά οι πολιτικοί αρχηγοί αλλάζουν το ερμηνευτικό πλαίσιο απαντώντας σε μια ερώτηση που αφορά ζητήματα χαρακτήρα ή προσωπικής συμπεριφοράς με μια απάντηση που εστιάζεται σε θέματα πολιτικής.

Παρά τις επικρίσεις οφείλουμε να αποδεχτούμε ότι αυτό που αποτελεί «βαρετή τηλεόραση» («ελληνικό ντιμπέιτ») μπορεί να αποτελέσει καλή δημοκρατία. Μπορεί η έλλειψη δυναμικής αντιπαράθεσης να το καθιστά κουραστικό λόγω των αυστηρών πρωτοκόλλων (η παρασκηνιακή κοκορομαχία ήταν ενδεικτική στο πρόσφατο), αλλά προσφέρεται, έστω και σε «παράλληλη συνέντευξη Τύπου», η δυνατότητα νηφάλιας παράθεσης επιχειρημάτων. Αν αυτό μας κουράζει είναι επειδή μάθαμε να αντιμετωπίζουμε την πολιτική με όρους θεάματος και αρνούμαστε να καταβάλουμε τον απαραίτητο κόπο ώστε να μετατραπούμε σε σωστά ενημερωμένους πολίτες κι όχι μικροσχολιαστές και να μπορούμε να ψηφίσουμε συνειδητά (απαραίτητη προϋπόθεση για να έχει νόημα η δημοκρατία).