Ο Σίσυφος, ο Τσε και ο Μαρξ

Τα μυρμήγκια πριν πεθάνουν βγάζουν φτερά! Η σύντομη ζωή του πιο υβριδικού πολιτικού σχηματισμού των τελευταίων δεκαετιών, του ΣΥΡΙΖΑ, δεν θα αργήσει να αποτελέσει αντικείμενο ακαδημαϊκής έρευνας εντός και εκτός – κυρίως εκτός – ελληνικών συνόρων. Ηδη διάφοροι πανεπιστημιακοί κύκλοι βρίσκονται στις προκαταρκτικές συζητήσεις επί του θέματος.

Σίγουρα η συγκρότηση, η εξέλιξη και η ανάδειξη του ΣΥΡΙΖΑ σε κόμμα κυβερνητικής εξουσίας έχει ενδιαφέρον από πολλές απόψεις. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 – όταν φάνηκε να τελειώνει η περίοδος που εύλογα μπορεί να χαρακτηριστεί για όσους επέμειναν να διατηρούν την ταυτότητα του αριστερού και του κομμουνιστή, ως «το πέρασμα της ερήμου» – οι προσπάθειες για τη δημιουργία ενός πολυσυλλεκτικού αριστερού κόμματος εντατικοποιήθηκαν. Ο τότε Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου για πολλούς αριστερούς ήταν πολύ δεξιός. Πριν από λίγα χρόνια είχε ψηφίσει τη συμφωνία του Μάαστριχτ και ορισμένα βασικά του στελέχη δεν έλειψαν από τα επαίσχυντα εθνικιστικά συλλαλητήρια της «Ελληνικής Μακεδονίας».

Η δεκαετία του 1990 εκτός από την γκλαμουριά και τις προσπάθειες εκσυγχρονισμού του ελληνικού καπιταλισμού συνοδεύτηκε και από ένα ισχυρό κύμα συντηρητικοποίησης της ελληνικής κοινωνίας. Σχηματικά μπορούμε να πούμε ότι η δεκαετία του 1990 άνοιξε με τα εθνικιστικά συλλαλητήρια και έκλεισε με τις διαδηλώσεις για το θέμα των ταυτοτήτων. Σε αυτό το περιβάλλον όσοι από την Αριστερά και τις οργανώσεις της είχαν παραμείνει όρθιοι προσπαθούσαν να ανασυγκροτήσουν το κίνημα «των από κάτω», κοινωνικά και πολιτικά.

Το ενδιαφέρον στην προκειμένη περίπτωση είναι πως η ανασυγκρότησή του είχε εξαρχής ευρωπαϊκό ορίζοντα. Η πρώτη προσπάθεια έγινε τον Μάιο του 1997 με την πανευρωπαϊκή διαδήλωση του Αμστερνταμ. Τότε τέθηκαν και οι βάσεις της δημιουργίας των ευρωπορειών, που αργότερα ενσωματώθηκαν στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ. Ακολούθησαν η Κολωνία, το Σιάτλ, η Πράγα και το αποκορύφωμα ήταν η Γένοβα. Παράλληλα σε πολιτικό επίπεδο και με πρωτοβουλία του – ειρωνεία της ιστορίας! – Αριστερού Ρεύματος του Συνασπισμού συγκροτήθηκε ο Χώρος Διαλόγου και Κοινής Δράσης, που μετά την διαδήλωση της Γένοβας, τον Ιούλιο του 2001 συγχωνεύθηκε – επί της ουσίας – με το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ. Το ΕΚΦ μετά τη μεγάλη διαδήλωση το 2005 άρχισε να παίρνει πιο πολιτικά χαρακτηριστικά και το σύνολο των πολιτικών δυνάμεων που το αποτελούσαν – πλην Λακεδαιμονίων – συγκρότησαν τη «νέα ΕΔΑ» όπως την οραματίστηκε ο Αλέκος Αλαβάνος, χωρίς όμως να προλάβει να τη διαχειριστεί. Πρόλαβε και τον «σκότωσε» ο «μικρός» με τη βοήθεια των σημερινών πραιτωριανών του, εκμεταλλευόμενος τις προσωπικές αντιφάσεις του παλαιού στελέχους του ΚΚΕ.

Η συμμετοχή ενός τμήματος της Ακρας Αριστεράς στον ΣΥΡΙΖΑ – ο ΡΙΖΑ που λέγαμε τότε – δεν προσέδωσε μόνο ορισμένα σαφή πολιτικά χαρακτηριστικά, αλλά απενοχοποίησε και την παλιά γραφειοκρατική του ομάδα από την ψήφιση της συμφωνίας του Μάαστριχτ και τη συμμετοχή τμήματός της στο εθνικιστικό παραλήρημα. Παράλληλα πλασάρισε τον ΣΥΡΙΖΑ με έναν εξαιρετικό τρόπο στο κίνημα της κοινωνικής αγανάκτησης που αναπτύχθηκε μετά τις 23 Απριλίου 2010, με αφετηρία τη ματωμένη διαδήλωση της 5ης Μαΐου. Από εκεί και μετά τα πράγματα πήραν τη δική τους δυναμική. Και είναι χαρακτηριστικό πως στις παραμονές των εκλογών του Ιουνίου 2012 ορισμένοι από τους σημερινούς πραιτωριανούς του Μεγάρου Μαξίμου σχεδόν προβάριζαν υπουργικά κοστούμια.

Η Ιστορία κινήθηκε με τους δικούς της νόμους. Τα όρια ενός κινηματισμού, που η πολιτική του βάση δεν είναι παρά η αριστερή σοσιαλδημοκρατία – με την κλασική μαρξιστική έννοια και την ερμηνεία του Λένιν πως πρόκειται για αστική εργατική δύναμη – είναι προδιαγεγραμμένα. Το πρώτο σημείο τομής ήταν οι εκλογές της 25ης Ιανουαρίου, το δεύτερο ήταν η συμφωνία της 12ης Ιουλίου. Ο ΣΥΡΙΖΑ πλέον δεν είναι παρά το φάντασμα της ιστορίας του. Μπορεί ακαδημαϊκοί κύκλοι να τον συζητούν και να τον ερμηνεύουν, μπορεί αγωνιστές του που συμμετείχαν στα 16 χρόνια της διαδρομής του να αναπολούν τις περασμένες δόξες, αλλά ο ηγεμόνας και η ομάδα του έχουν ανοίξει πανιά για άλλους τόπους. Εχοντας μάλλον χάσει την κομματική εξουσία θα κάνει ό,τι περνά από το χέρι του για να μη χάσει και την κυβερνητική εξουσία. Τελικά, όσο η Αριστερά δεν αμφισβητεί τις σχέσεις παραγωγής αυτού του συστήματος, αλλά νοιάζεται για τη διαφάνεια και την κάθαρσή του, το έμβλημά της πρέπει να είναι ο Σίσυφος και όχι ο Τσε και ο Μαρξ…