[Πίσω από τη βιτρίνα] Ο λογαριασμός του δημοψηφίσματος

Η φράση είναι γνωστή, αποδίδεται στον Φρανσουά Μιτεράν και αξίζει να την επαναλάβουμε: «Οταν θέτεις ένα δίλημμα σε ένα δημοψήφισμα ο κόσμος δεν απαντά στο ερώτημα αλλά σε εσένα». Είναι άγνωστο εάν το είχε σκεφτεί έτσι ο Αλέξης Τσίπρας πριν υποβάλει το ερώτημα. Είναι ακόμη πιο αβέβαιο εάν είχε μετρήσει το πολιτικό και οικονομικό κόστος του εγχειρήματος.

Ο Πρωθυπουργός όμως βγήκε πολλαπλά ενισχυμένος από το αποτέλεσμα της Κυριακής. Κι απέδειξε στα δύο ακροατήρια – εσωτερικό και εξωτερικό – ότι παραμένει ο κυρίαρχος παίκτης στο εγχώριο πολιτικό σκηνικό. Κυβερνητικός βουλευτής σχολίαζε στα μέσα της εβδομάδας ότι εάν ο Αλέξης Τσίπρας είχε καλέσει τον λαό να ψηφίσει θετικά στην πρόταση Γιούνκερ, το ποσοστό του Ναι θα εκτοξευόταν. Αλλωστε η πρόταση που κατέθεσε χθες η κυβέρνηση στους θεσμούς ελάχιστα διαφέρει από το πακέτο που απέρριψαν την Κυριακή οι ψηφοφόροι, έστω και αν κυβερνητικοί παράγοντες επιμένουν ότι η νέα ελληνική πρόταση απλώνεται σε διάρκεια τριετίας. Δήλωση προθέσεων για το χρέος και αναπτυξιακό πακέτο περιλαμβάνονταν άλλωστε και στην προηγούμενη φάση της διαπραγμάτευσης.

Η Ευρώπη βέβαια παραμένει διστακτική απέναντι στην ελληνική κυβέρνηση, αφού ερμήνευσε το δημοψήφισμα ως έναν πολιτικό τακτικισμό του Τσίπρα στην προσπάθειά του να ισχυροποιήσει τη θέση του στο εσωτερικό, υπονομεύοντας όμως ταυτόχρονα την αξιοπιστία του στο εξωτερικό. Κοινοτικοί παράγοντες που παρακολουθούν από κοντά το ελληνικό ζήτημα επιμένουν να επαναλαμβάνουν την έντονη δυσπιστία στη διάθεση του κυβερνητικού σχήματος για μεταρρυθμίσεις. Αλλωστε το νέο πρόγραμμα – εάν τελικά εγκριθεί – θα συνοδεύεται και αυτό από αυστηρά χρονοδιαγράμματα, ενώ πέρα από τα δημοσιονομικά, ιδιαίτερη σημασία δίνουν οι Βρυξέλλες στα διαρθρωτικά και τις αποκρατικοποιήσεις. Παραμένει άγνωστο, λένε κοινοτικές πηγές, το πώς θα καλυφθούν οι διαχρονικές αδυναμίες των ελληνικών κυβερνήσεων στα θέματα αυτά, όπως και στην τεχνική βοήθεια αλλά και στην παρακολούθηση εφαρμογής και απόδοσης των μέτρων.

Η δυσπιστία αφορά κυρίως την πολιτική απροθυμία του κυβερνητικού σχήματος να εφαρμόσει ένα δύσκολο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα σε συνθήκες δημοσιονομικής λιτότητας – ένα στοίχημα που έχασαν όλες οι προηγούμενες ελληνικές κυβερνήσεις. Η δυσανεξία των κυβερνητικών στο κυρίαρχο νεοφιλελεύθερο δόγμα ενισχύει τις αμφιβολίες, αν και οι παρατηρητές των ελληνικών εξελίξεων σχολιάζουν ότι η ψήφιση κάθε δανειακής σύμβασης διαμόρφωνε με νέους όρους το πολιτικό περιβάλλον. Το εάν η συμφωνία θα επιφέρει αλλαγές στους πολιτικούς συσχετισμούς παραμένει προς το παρόν άγνωστο.

Ο Αλέξης Τσίπρας ήταν ο θριαμβευτής του δημοψηφίσματος. Ομως τα πολιτικά κέρδη που πιστώθηκε ο ίδιος, χρεώθηκαν στην οικονομία. Σε αυτό τον ιδιόμορφο πολιτικό ισολογισμό η οικονομία χρεώθηκε την ύφεση, την έλλειψη εμπιστοσύνης στο τραπεζικό σύστημα μετά τα capital controls και την αβεβαιότητα για το αναπτυξιακό περιβάλλον που διαμορφώνεται το επόμενο διάστημα. Το στοίχημα πλέον για τον Πρωθυπουργό είναι να επιστρέψει άμεσα τη χώρα στην κανονικότητα. Εάν η ύφεση τσακίσει την οικονομική δραστηριότητα, είναι πιθανό στο βάθος του χρόνου να εξανεμίσει τα πολιτικά του κέρδη. Το ταμείο άλλωστε γίνεται στο τέλος και ο λογαριασμός αφορά τελικά τον ίδιο.