Ο τερματισμός σβήνει τον πόνο!

Η ολοκλήρωση  ενός Μαραθωνίου μπορεί να είναι συναρπαστική αλλά και ιδιαίτερα επίπονη. Οι μηροί σφίγγουν. Οι γάμπες παθαίνουν κράμπες. Η μέση πονά. Τα δάχτυλα των ποδιών μελανιάζουν και ματώνουν. Το στομάχι ανακατεύεται. Σε πολλές περιπτώσεις, μετά τον αγώνα, οι μύες των ποδιών σφίγγουν και πονούν τόσο πολύ ώστε οι μαραθωνοδρόμοι χρειάζονται βοήθεια ακόμη και για να σηκωθούν από την τουαλέτα!

Παρ’ όλα αυτά τα… βασανιστήρια όμως, πολλοί από εμάς που έχουμε ολοκληρώσει έναν Μαραθώνιο σύντομα θα δηλώσουμε συμμετοχή σε έναν άλλον αφήνοντας ενδεχομένως εμβρόντητους φίλους και γνωστούς που μας έχουν δει να υποφέρουμε μετά τον πρώτο αγώνα.

Μια νέα έρευνα ψυχολόγων προσπαθεί να δώσει μια εξήγηση για ποιον λόγο συμβαίνει αυτό. Οι μελετητές βρήκαν πως κάποιοι μαραθωνοδρόμοι δείχνουν να αναπτύσσουν επιλεκτική αμνησία, ξεχνώντας με την πάροδο του χρόνου πόσο πόνεσαν. Αλλά η έκταση αυτής της αμνησίας ίσως εξαρτάται από το πόσο απόλαυσαν τον αγώνα.

Οι περισσότεροι από εμάς ενστικτωδώς γνωρίζουμε πως ο πόνος είναι, σε κάποιον βαθμό, υποκειμενικός. Αν κόψεις το χέρι σου ή αν κοπανήσεις τα πόδια σου στην άσφαλτο για 42.195 μ. τότε, αντικειμενικά, θα αισθανθείς δυσφορία. Ομως η επιστήμη της ψυχολογίας έχει διαπιστώσει ότι τα συναισθήματα κάποιου κατά τη στιγμή που κάνει την εμφάνισή του ένας τραυματισμός ή πόνος – το συναισθηματικό, δηλαδή, πλαίσιο του πόνου – μπορεί να επηρεάσει δραστικά τον τρόπο με τον οποίο αισθάνεται τον πόνο. Σε γενικές γραμμές, ο πόνος που σχετίζεται με μια θετική εμπειρία τείνει να γίνεται αντιληπτός ως λιγότερο βασανιστικός από τον πόνο που προκύπτει από κάτι πολύ άσχημο.

Με παρόμοιο τρόπο και οι αναμνήσεις του πόνου εξαρτώνται από το πλαίσιό του. Σε μια άλλη έρευνα που προκάλεσε πρόσφατα πολύ θόρυβο, πολωνοί ερευνητές πήραν συνεντεύξεις από γυναίκες που μόλις είχαν υποβληθεί σε γυναικολογικές επεμβάσεις ή που μόλις είχαν γεννήσει. Τους ζήτησαν να βαθμολογήσουν το μέγεθος του πόνου τους.  

Μήνες αργότερα, οι ερευνητές ξαναζήτησαν από τις γυναίκες να θυμηθούν το μέγεθος του πόνου τους. Οσες είχαν περάσει από το χειρουργείο υπερτίμησαν τόσο τη διάρκεια όσο και την ένταση του πόνου τους μετά την επέμβαση. Εκείνες που είχαν γεννήσει, ειδικά εκείνες που έκαναν φυσιολογικό τοκετό, υποτίμησαν το μέγεθος των πόνων της γέννας.

Τα συμπεράσματα

Οι αναμνήσεις μας, λοιπόν, που έχουν να κάνουν με τον πόνο επηρεάζονται από τον λόγο του πόνου, κατέληξαν οι επιστήμονες. Το χειρουργείο, ένα δυσάρεστο γεγονός, έκανε τις γυναίκες να πιστέψουν ότι ο πόνος τους ήταν μεγαλύτερος, ενώ ο τοκετός, δεδομένου ότι συνεπάγεται ευτυχία, τις έκανε να ξεχάσουν βολικά πολλούς από τους πόνους της γέννας.

Ωστόσο, το αν ο πόνος από την άσκηση συγκρατείται στη μνήμη με παρόμοια ανακρίβεια ουδέποτε είχε εξεταστεί.  

Για τη νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στην επιθεώρηση «Μνήμη», ο δρ Ψέμισλαβ Μπάμπελ, καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κρακοβίας και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης για τη μνήμη και τον τοκετό, στράφηκε στους μαραθωνοδρόμους. Επικέντρωσε την έρευνά του στον Μαραθώνιο ακριβώς επειδή ο τερματισμός ενός τέτοιου αγώνα είναι αναμφισβήτητα επίπονος, μα συνάμα και συναρπαστικός. Η εμπειρία συνδυάζει πόνο και υποκειμενικά συναισθήματα. Η μέθοδος που ακολούθησε ήταν απλή: στον τερματισμό του Μαραθωνίου της Κρακοβίας του 2012 ρώτησε 62 άρτι τερματίσαντες να βαθμολογήσουν την ένταση και τη δυσφορία του πόνου που ένιωθαν εκείνη τη στιγμή, καθώς και τη γενικότερη συναισθηματική τους κατάσταση.

Οι απαντήσεις

Οι συγκεκριμένοι δρομείς εκείνη τη στιγμή μίλησαν σε γενικές γραμμές για μέτριας έντασης και δυσφορίας πόνο: κατά μέσον όρο, σε μια κλίμακα 1-10 βαθμολόγησαν τον πόνο τους στο 5,5. Τρεις – έξι μήνες μετά, οι ίδιοι δρομείς ξαναρωτήθηκαν πόσο πόνεσαν μετά την κούρσα. Η ανάμνηση του πόνου τους αποδείχτηκε πολύ διαφορετική από την αίσθηση της στιγμής που τον ένιωθαν. Οι περισσότεροι θυμούνταν τον αγώνα πολύ λιγότερο επίπονο από όσο τους είχε φανεί αρχικά: στην κλίμακα 1-10 βαθμολόγησαν τη δυσφορία τους με 3!

Περιέργως, οι δρομείς που αμέσως μετά τον τερματισμό είχαν αναφέρει ότι ήταν λιγότερο χαρούμενοι σε γενικές γραμμές αργότερα θυμούνταν τον πόνο τους με μεγαλύτερη ακρίβεια από όσους τερμάτισαν ενθουσιασμένοι, παρότι ο πόνος που είχαν νιώσει και οι μεν και οι δε ήταν παρόμοιας έντασης.

Φυσικά, η έρευνα αυτή ήταν πολύ περιορισμένη: περιέλαβε μόνο μαραθωνοδρόμους και δεν ελέγχθηκαν άλλοι παράγοντες όπως η ηλικία, η εμπειρία, η γενικότερη υγεία, η προσωπικότητα του ερωτώμενου. Αλλά τα ευρήματα πράγματι «βοηθούν στο να κατανοήσει κανείς για ποιον λόγο οι μαραθωνοδρόμοι τρέχουν Μαραθωνίους ξανά και ξανά παρά τον πόνο που τους προκαλεί αυτή η εμπειρία» σχολιάζει ο δρ Μπάμπελ.

Η μελέτη προτείνει πως το να μη διασκεδάζει κανείς μπορεί να κάνει την ανάμνηση του πόνου πολύ πιο έντονη. Γεγονός που δεν δίνει ιδιαίτερο κίνητρο για προσπάθεια. Οπότε, αν επιθυμείτε να ακολουθήσετε ένα δυνατό, ανταγωνιστικό πρόγραμμα προπόνησης και ταυτόχρονα να αμβλύνεται τις άσχημες αναμνήσεις του πόνου που αυτό το πρόγραμμα συνεπάγεται, ακολουθήστε δραστηριότητες και προπονήσεις που πραγματικά σας διασκεδάζουν.

Η επιλεκτική αμνησία που σχετίζεται με τον Μαραθώνιο θα μπορούσε να έχει εξελικτική βάση λέει ο δρ Ψέμισλαβ Μπάμπελ. Αλλωστε οι πρώιμοι άνθρωποι έτρεχαν μεγάλες αποστάσεις για να επιβιώσουν. Ενδεχομένως, λοιπόν, να χρειάζονταν να μάθουν να αγνοούν ορισμένες από τις δυσφορίες που τους προκαλούσε το τρέξιμο.