[Αγιογραφίες] Μεταμόρφωση

Η ιστορία είναι γνωστή. Ξυπνώντας ένα πρωί από ανήσυχα όνειρα ο Γκρέγκορ Σάμσα είδε τον εαυτό του στο κρεβάτι μεταμορφωμένο σε μια τεράστια κατσαρίδα. Ο Βαγγέλης Βενιζέλος φαίνεται σαν να ζει τη μεταμόρφωση του καφκικού ήρωα από την ανάποδη. Ξύπνησε από τον εφιάλτη της μνημονιακής διακυβέρνησης για να βρει τον εαυτό του ξαφνικά χειροκροτούμενο.

Εντάξει, η δημοτικότητα του απερχόμενου προέδρου του ΠΑΣΟΚ δεν δικαιολογεί ακόμη τον χαρακτηρισμό «δημοφιλής». Ομως, για έναν πολιτικό που είχε σταθερά τα τελευταία χρόνια τα χαμηλότερα ποσοστά αποδοχής, οι εκδηλώσεις και τα σχόλια αναγνώρισης έχουν διαστάσεις θετικού σοκ.

Τι έχει συμβεί; Εγινε ξαφνικά η κατσαρίδα πεταλούδα; Μεταμορφώθηκε ο Βενιζέλος, ή μήπως άλλαξαν τόσο ραγδαία οι συνθήκες; Εχουν μάλλον συμβεί και τα δύο.

Αυτό που έχει αλλάξει στις συνθήκες είναι το γήπεδο. Τους πρώτους μήνες μετά τις εκλογές η αντιπολίτευση παρακολουθούσε την κυβέρνηση κεραυνοβολημένη από το αποτέλεσμα και εξαναγκασμένη από το αφήγημα του ΣΥΡΙΖΑ σε ένοχη αφωνία. Οχι όμως ο Βενιζέλος.
Εκείνος σφυροκοπούσε την κυβέρνηση όχι μόνο με τον αναμενόμενο σταλεγακισμό – «σας τα λέγαμε, τώρα θα δείτε τι σας περιμένει» – αλλά και με την πολιτική και αισθητική αποδόμηση του φαινομένου ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ.

Αυτό που έχει αλλάξει στον ίδιο είναι η σκοπιμότητα. Αντικειμενικά, δεν έχει πια την ανάγκη ούτε να διαφυλάξει τη θέση του στον θίασο της εξουσίας ούτε να κρατήσει ένα κόμμα διαχρονικά καχύποπτο απέναντί του. Τα έχει χάσει όλα εκτός από την υστεροφημία του.

Στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του, ο απερχόμενος πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ είπε ότι το κόμμα του έπασχε από «διαρθρωτική αμφιθυμία» απέναντι στην πολιτική που κλήθηκε να εφαρμόσει μετά το κραχ του 2009. Φορέας αυτής της αμφιθυμίας ήταν κατ’ εξοχήν ο ίδιος – δεν χρειάζεται κανείς να θυμηθεί ότι η πρώτη πράξη της θητείας του στο υπουργείο Οικονομικών ήταν να στήσει ένα σκηνικό ρήξης με την τρόικα.

Αυτό είναι και το δεύτερο στοιχείο του μετεκλογικού Βενιζέλου. Πείθει απερχόμενος για μια ιστορική επιλογή που, κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, δεν μπόρεσε να στηρίξει πειστικά – και εκλογικά – όσο ήταν στα πράγματα.

Αλήθεια, όμως, θα ήταν σήμερα διαφορετική η μοίρα του ΠΑΣΟΚ αν είχε υπερασπιστεί τις επιλογές του με την όψιμη αποφασιστικότητα του Βενιζέλου; Μάλλον όχι. Θα ήταν σαν να λέγαμε ότι το κόμμα και ο ίδιος επωμίστηκαν το πολιτικό κόστος επειδή δεν ήταν αρκετά μνημονιακοί.

Μένοντας τώρα στην πολιτική, ο Βενιζέλος θα λειτουργεί ως μέτρο έναντι της νέας πανίδας που φιλοδοξεί να αντικαταστήσει την παλαιά πολιτική τάξη. Και αντιστρόφως: ως επιζών ενός συστήματος που όταν κατάλαβε ότι έπρεπε να αλλάξει ήταν ήδη τελειωμένο.