[Πίσω από τη βιτρίνα] Η μοναξιά του βασιλιά

Η πολιτική απομόνωση του Γιάνη Βαρουφάκη στη Ρίγα είχε διαφανεί μία μέρα πριν από την επεισοδιακή συνεδρίαση του Eurogroup την Παρασκευή, στο άτυπο δείπνο που διοργάνωσε το EUROFI, ένα think tank που παρακολουθεί στενά τον χρηματοπιστωτικό τομέα της Ευρώπης. Κανείς δεν μίλησε στον υπουργό Οικονομικών εκείνο το βράδυ, δείγμα του τι θα ακολουθούσε την επομένη. Το κλίμα δεν ζέστανε ούτε η θερμή υποδοχή που επεφύλαξαν μέλη του Eurogroup στον Γιάννη Στουρνάρα – εκεί μάλλον αποτυπώθηκε η διαφορά της μεθοδολογικής προσέγγισης του προκατόχου με τον νυν ένοικο της οδού Νίκης.

Ηταν η έμπρακτη επιβεβαίωση των κοινοτικών πηγών που επέμεναν πως η αποτυχία της μεθόδου Βαρουφάκη δεν εντοπίζεται στις αφ’ υψηλού ακαδημαϊκές του διαλέξεις ούτε στην προσήλωσή του στο «παιχνίδι του δειλού». Αυτό που δηλητηρίασε τις σχέσεις με τους δανειστές ήταν η τεχνική που επέλεξε η Αθήνα τους τελευταίους τρεις μήνες: υποτίμησε τις τεχνικές διαπραγματεύσεις, καλλιεργώντας προσδοκίες πολιτικών αποφάσεων. Οδήγησε έτσι τη διαδικασία σε έναν φαύλο κύκλο ατέρμονων συζητήσεων που οι μεν παρέπεμπαν στους δε. Η μέρα της διαπραγματευτικής μαρμότας.

Με την απομάκρυνση Βαρουφάκη από το κάδρο της διαπραγμάτευσης ο Αλέξης Τσίπρας πέτυχε – με σκακιστικούς όρους – ένα ροκέ. Μια αμυντική κίνηση προφύλαξης του βασιλιά, μια διπλή εναλλαγή ρόλων και θέσεων, μια αλλαγή στρατηγικής σε μια παρτίδα που είχε αρχίσει τον Ιανουάριο με σαφώς καλύτερους οιωνούς. Ο Τσίπρας έπαιζε με τα λευκά. Είχε καταφέρει στις πρώτες του περιοδείες στο εξωτερικό να χτίσει ένα κεφάλαιο κατανόησης στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για την ανάγκη χαλάρωσης της λιτότητας. Είχε λοιπόν την πρώτη κίνηση επάνω στη σκακιέρα.

Ακολούθησε όμως ένα μπαράζ επικοινωνιακών υπερβολών, μια οξεία αντιευρωπαϊκή ρητορική που εκνεύρισε τους δανειστές και μια συνολική απαξία στη σημασία των αριθμών. Κάποιοι υπουργοί της κυβέρνησης θύμιζαν τη διαγώνια πορεία των αξιωματικών επάνω στα ασπρόμαυρα κουτάκια χωρίς ξεκάθαρη στόχευση και οργανωμένο σχέδιο επίθεσης. Απειλές για αποστολή τζιχαντιστών, υπόθεση Ξηρού, κατηγορίες για τραπεζικά πραξικοπήματα, πιστωτική ασφυξία. Το μομέντουμ χάθηκε. Κάπως έτσι φτάσαμε στη Ρίγα.

Η κυβέρνηση τρέχει τώρα να κλείσει τη συμφωνία μέσα στην επόμενη εβδομάδα καθώς ο χρόνος τελειώνει. Ο κυοφορούμενος έντιμος συμβιβασμός αντιστοιχεί με μια παρτίδα σκάκι που λήγει ισόπαλη. Για να δώσεις όμως στον αντίπαλο το χέρι και να λήξει ο αγώνας χωρίς νικητή οφείλεις να τον εγκλωβίσεις σε μια κατάσταση όπου και ο ίδιος δεν θα έχει άλλα περιθώρια κινήσεων ή απειλών. Μέχρι τότε, ίσως χρειαστεί να θυσιάσεις πολιτικά και μερικά πιόνια ή, ακόμη πιο μακιαβελικά, την αριστερή σου πλευρά. Ετσι κι αλλιώς, στο σκάκι, όπως και στην πολιτική, ο βασιλιάς δεν έχει μεγάλα περιθώρια τακτικών κινήσεων. Είναι όμως το πιόνι που πρέπει να μείνει όρθιο μέχρι τέλους ώστε να κερδίσει ή να σώσει την παρτίδα.