[Επιφυλλίδα] Εφημερίδα και Ιντερνετ

Δεν είμαστε ούτε μονομανείς ούτε παράλογοι. Ενα κείμενο ή μια φωτογραφία στην εφημερίδα «διαβάζονται», ακόμη και από τον πιο ανυποψίαστο, σχεδόν πάντα και σημειολογικά. Χωρίς να μπορεί να το εξηγήσει κανείς, τόσο το κείμενο, αν είναι καλογραμμένο, όσο και η φωτογραφία, αν είναι εκφραστική, σαν να υποβάλλουν ένα νόημα που υπάρχει κάτω από τις αράδες ή πίσω από τη φωτογραφία.

Αντίθετα, στο Ιντερνετ ακόμη και το πιο αιχμηρό κείμενο διαβάζεται ως προϋπόθεση ενός ακόμη πιο προκλητικού σχολίου που θα ακολουθήσει (πιο ξεδιάντροπου, για να λέμε την αλήθεια). Ενώ την κάθε φωτογραφία τη θωρείς σε σχέση με όσες θα ακολουθήσουν, άρα η πιο «επιδεινωμένη» σε περιεχόμενο δεν είναι παρά ένας αναβαθμός για κάτι πιο «αποκαλυπτικό», για κάτι δηλαδή που δεν έχει τέλος. Το Ιντερνετ εκ των πραγμάτων πριμοδοτεί το άμορφο, το χύμα, με αποτέλεσμα να μετεωρίζεσαι διαρκώς ανάμεσα στο ψέμα και σε κάτι που σε ξεγελά ως αλήθεια, αλλά συνήθως είναι ένα πιο σατανικά τεχνουργημένο ψέμα.

Η εφημερίδα αντίθετα, με συστατικό της στοιχείο το συμμάζεμα, δηλαδή τη μορφή, δεν αφήνει πολλά περιθώρια για να παραπλανηθείς. Σε βάζει σε έναν δρόμο που κι αν ακόμα διαφωνείς μαζί του, έχεις ως όργανο για να διαμαρτυρηθείς τον λόγο, τις λέξεις. Δεν σε ρίχνει μέσα σε ένα χάος που ακόμη και η πιο συναρθρωμένη ομιλία αδυνατεί να το χειραγωγήσει.

Τρία πρόχειρα παραδείγματα, που τα αντλούμε από τούτη εδώ την εφημερίδα με χρονολογική σειρά. Στις 19 του περασμένου Ιανουαρίου, δίπλα σε μια φωτογραφία του Ακη Τσοχατζόπουλου, διαβάζουμε πως «ο πάλαι ποτέ συνεργάτης του Γιάννης Σμπώκος είχε αποκομίσει από τις μίζες 500.000.000 έως 700.000.000 εκατομμύρια ευρώ σε χρυσό και τα είχε σε τράπεζες στην Ελβετία». Αν η ανατριχιαστική, κυριολεκτικά, αυτή είδηση συνδυάζεται μέσα μας με την κρίση και με τη μαύρη μας τη μοίρα, εγείροντας ταυτόχρονα κάποια ηθικά ανακλαστικά, έστω κι αν δεν πήραν τη μορφή μιας εξέγερσης, είναι γιατί δημοσιεύεται σε μια εφημερίδα. Στο Ιντερνετ, χωρίς βέβαια να περνά απαρατήρητη η είδηση, μοιάζει το μέσο να την απονευρώνει ηθικά. Ετσι όπως η έμφαση δίνεται αποκλειστικά σε μια κουτσομπολίστικα πολιτική διάσταση, που έχει πάντα ως συνέπεια ο άνθρωπος που την πληροφορείται με τον τρόπο αυτό να ανασηκώνει τους ώμους του λέγοντας «αυτά συνέβαιναν πάντα».

Δεύτερο περιστατικό, η δημοσίευση στο φύλλο της 3ης Φεβρουαρίου μιας φωτογραφίας του υπουργού Οικονομικών Γιάνη Βαρουφάκη με τον βρετανό ομόλογό του Τζορτζ Οσμπορν στο 11 της Ντάουνινγκ Στριτ. Ο έλληνας υπουργός, καθισμένος στην πολυθρόνα αραχτός, με το ένα πόδι πάνω στο άλλο, με τόσο προπετή τρόπο ώστε η άκρη του παπουτσιού του σχεδόν να αγγίζει την πολυθρόνα τού συνομιλητή του, ο βρετανός υπουργός να κάθεται κανονικά, με τα πόδια ελάχιστα ανοιγμένα, μόνο η κίνηση των χεριών του – η πολύ μετρημένη άλλωστε – αποτυπώνει το ενδιαφέρον που μπορεί να έχει η συζήτηση. Μόνο απομονωμένη, όπως δηλαδή «διαβάζεις» μια φωτογραφία στην εφημερίδα, μπορεί να σε κάνει να σκεφτείς ότι το να συμπεριφέρεται κανείς ως μάγκας, όσο δίκιο κι αν έχει σε ό,τι πρόκειται να αιτηθεί, τον κάνει αυτομάτως τόσο αντιπαθή ώστε σχεδόν απεχθές να ακούγεται και το αίτημά του.

Με τρίτο «περιστατικό» το δημοσιευμένο στη στήλη της «Γνώμης», τη Μεγάλη Τρίτη, κείμενο του φίλτατου Γρηγόρη Βαλλιανάτου με τον τίτλο «Φυγή προς τα εμπρός». Μόνο σε ένα μέσο όπως το Ιντερνετ, όπου τα μεγέθη ανακατεύονται, οι διαστάσεις τους συρρικνώνονται και οι αποχρώσεις εξαφανίζονται, δεν θα σε εντυπωσίαζε η ανακολουθία της φράσης «Φυγή προς τα εμπρός». Χρειάζεται να τη διαβάσεις σε μια εφημερίδα για να αντιληφθείς το παράδοξο να θέλεις να φύγεις προς τα εμπρός, όταν το εμπρός θα έρθει – ακόμη κι όταν το φοβάσαι – καταπάνω σου.