Η εξαφάνιση του Σόιμπλε και το Grexit

Οι προειδοποιήσεις δεν λείπουν. Αυτή τη φορά από τον πρόεδρο της Κεντρικής Τράπεζας της Γερμανίας Γενς Βάιντμαν. «Αν ένα κράτος-μέλος της Νομισματικής Ενωσης αποφασίσει να μην εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του έναντι των πιστωτών του, τότε δεν μπορεί πράγματι να αποκλειστεί και η άτακτη πτώχευση» λέει ο πρόεδρος της Μπούντεσμπανκ στο εβδομαδιαίο περιοδικό «Φόκους». Η προειδοποίηση Βάιντμαν δένει με το σενάρια του «ατυχήματος» για έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ που ξεκίνησαν από τη δημόσια προειδοποίηση του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, την οποία στο μεταξύ συμμερίζεται και ο κοινοβουλευτικός ηγέτης του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Τόμας Οπερμαν.

Η δήλωση του Σόιμπλε στις 13 Μαρτίου στην αυστριακή τηλεόραση ήταν και η τελευταία βολή του υπουργού Οικονομικών. Η ελληνική κρίση πήρε επικίνδυνη τροπή με πλήρες αδιέξοδο συνεννόησης μεταξύ των υπουργών Οικονομικών Σόιμπλε – Βαρουφάκη. Ηταν η στιγμή που η Μέρκελ πήρε το παιχνίδι πάνω της. Απέφυγε επιμελώς να ταυτιστεί με τη σεναριολογία περί Grexit. Και υποδεχόμενη τον Πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, τον οποίο προσκάλεσε στην καγκελαρία, μίλησε για την αναγκαιότητα «να είναι εντάξει» τα στοιχεία για την ελληνική οικονομία, αλλά και για τον στόχο «να είναι ισχυρή η Ελλάδα οικονομικά, να έχει ανάπτυξη, πάνω απ’ όλα να ξεπεραστεί η ανεργία των νέων».

Οι τοποθετήσεις της Μέρκελ ήταν πολύ γενικές, έως και φιλικές, συγκρινόμενες με τις δηλώσεις Σόιμπλε. Αναμφίβολα οι προειδοποιήσεις Σόιμπλε – εκτός από τη ρεαλιστική προσέγγιση για τα άδεια ταμεία – στόχευαν στη διαμόρφωση ενός σκηνικού απειλής για την ελληνική κυβέρνηση στη διαπραγμάτευση με τους εταίρους. Αλλά η διαφορά στον τόνο, το ύφος και το περιεχόμενο των δηλώσεων σχετίζεται και με τις διαφορετικές προσεγγίσεις που επιβάλλουν οι ρόλοι τους στον χειρισμό της ελληνικής κρίσης.

Ο Σόιμπλε είναι ο τελευταίος πεπεισμένος ευρωπαϊστής «παλαιάς κοπής», αλλά ως υπουργός Οικονομικών πρέπει να φροντίζει για τα νούμερα, να μη χρεωθεί ο γερμανός φορολογούμενος ζημιά από την ελληνική κρίση.

Η Ανγκελα Μέρκελ, αντίθετα, έχει το βάρος της ευθύνης όχι μόνο για τη Γερμανία αλλά και για το εγχείρημα της ΕΕ. Το «κορίτσι του Κολ», όπως την αποκαλούσαν στα πρώτα βήματα της πολιτικής της σταδιοδρομίας, δεν μπορεί να ταυτίσει τη θητεία της στην καγκελαρία με την έξοδο μιας χώρας-μέλους από το κοινό νόμισμα. Ο τίτλος του περιοδικού «Σπίγκελ» με το φωτομοντάζ της Μέρκελ ανάμεσα σε αξιωματικούς της Βέρμαχτ με φόντο τον Παρθενώνα, όχι μόνο δεν κολάκευσε την καγκελάριο αλλά ήταν ένα καμπανάκι για το τι θα ακούσει αν φορτωθεί την ευθύνη διαλυτικών διεργασιών στην ΕΕ.

Σε αντίθεση με το πρόσφατο παρελθόν, πάντως, τα μόνα σενάρια περί Grexit που συζητιούνται ακόμα είναι η «θεωρία του βάρους» (να απαλλαγεί η ευρωζώνη από το βάρος της Ελλάδας) και η «θεωρία του υποδείγματος» (έξοδος της Ελλάδας για παραδειγματισμό των λοιπών). Η καγκελάριος θεωρεί ότι «αυτή η θεωρία είναι οικονομικά ριψοκίνδυνη και άκρως α-πολιτική» έγραψε σε ανάλυσή του ο Μαγίτ Σατάρ στη «Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε Τσάιτουνγκ». Πέρα από τα μοντέλα και τους υπολογισμούς, η πτώχευση μιας χώρας του ευρώ είναι άνευ προηγουμένου και κανείς δεν γνωρίζει τις συνέπειες υπό πραγματικές συνθήκες.

Παράλληλα η καγκελάριος είναι υποχρεωμένη να λάβει υπόψη και τα γεωστρατηγικά δεδομένα της ελληνικής κρίσης, τα οποία άλλαξαν επίσης σημαντικά τα τελευταία τρία χρόνια με αιχμή την Κριμαία και την ουκρανική κρίση. «Κανείς από μας δεν έχει συμφέρον να τρίβει ο Πούτιν τα χέρια του για τη διάλυση της Ευρώπης» είπε στη Βουλή ο Φόλκερ Κάουντερ, δεξί χέρι της Μέρκελ.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η καγκελάριος θα πάψει να ενδιαφέρεται για τους αριθμούς. Οπως όμως έγραψε η «Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε Τσάιτουνγκ», «η Μέρκελ πρέπει να βρει έναν τρόπο να πείσει τον Τσίπρα ότι υπάρχουν ορισμένοι κανόνες, τους οποίους ο καθένας πρέπει να τηρεί». Και ο πρόεδρος της Μπούντεσμπανκ Βάιντμαν εκτιμά ότι «προφανώς η πολιτική ηγεσία, οι λοιπές κυβερνήσεις θεωρούν ότι μπορεί ακόμη να βρεθεί μια λύση, για αυτό και συνεχίζουν τις συνομιλίες (με την Αθήνα). Πλέον όμως δεν έχουμε πολύ χρόνο. Τα όρια στενεύουν».

«Σωτήρας του ευρώ»
Η Μέρκελ θέλει να περάσει στην ιστορία ως «σωτήρας του ευρώ». «Αποτυγχάνει το ευρώ, αποτυγχάνει η Ευρώπη» είχε πει το 2012 όταν έκανε τη στροφή και δεσμεύθηκε για την παραμονή της Ελλάδας στο κοινό νόμισμα. Αυτή τη φράση επανέλαβε στη γερμανική Βουλή και την προηγούμενη εβδομάδα πριν από τη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ. 
Το 2012 ο μεγαλύτερος συστημικός κίνδυνος από την Ελλάδα ήταν το σενάριο ντόμινο: την έξοδο της Ελλάδας θα ακολουθούσαν άλλες χώρες. Το σενάριο αυτό δεν συζητά πλέον κανείς, η ευρωζώνη θωρακίστηκε σημαντικά με μηχανισμούς διάσωσης – EFSF, ESM, Τραπεζική Ενωση – και οι άλλες χώρες της κρίσης εμφανίζουν ήδη σημάδια ανάκαμψης.