[Επιφυλλίδες] Το λυκόφως των διαχειριστών

Βρισκόμαστε σε μια από εκείνες τις μπερδεμένες συγκυρίες όπου όλα τα εμπλεκόμενα μέρη σκέφτονται με τον τρόπο του χθες, αλλά η σύνθεση των ενεργειών τους παράγει παρ’ όλα αυτά κάτι καινούργιο. Ανάλογα με την εξέλιξή τους, τέτοιες συγκυρίες ονομάζονται εκ των υστέρων ιστορικές καμπές, ιστορικές τομές ή απλώς χαμένες ευκαιρίες.

Η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ενωση πορεύονται από καιρό σε έναν δρόμο σαν εκείνους τους υλοτομικούς στα δάση, που καταλήγουν στο πουθενά. Αυτό το έχουν αντιληφθεί οι περισσότεροι και το υποψιάζονται οι υπόλοιποι. Αλλά τα δελεαστικά, φαινομενικά βατά μονοπάτια δεξιά και αριστερά του αδιέξοδου δρόμου μπορεί να οδηγήσουν την πομπή πάλι σε αδιέξοδο ή τέλος πάντων σε ένα ανεπιθύμητο τέρμα. Χρειάζεται τώρα μια διαφορετική λογική για να αποφασιστεί πώς θα συνεχιστεί η πορεία.

Η εποχή της διαχειριστικής λογικής έχει τελειώσει για την ελληνική και την ευρωπαϊκή πολιτική. Και έχει τελειώσει άσχημα. Το καινούργιο έθεσε, με τους τρόπους και τη γλώσσα του χθες, το ζήτημα της αλλαγής στρατηγικής. Δεν έχει από μόνο του τη σωστή απάντηση, έδειξε όμως καθαρά την ανάγκη μιας στρατηγικής που θα ανοίγει δρόμους αντί να ακολουθεί αυτούς που βλέπει έτοιμους μπροστά της. Με άλλα λόγια, έκανε πάλι επίκαιρη και επιτακτική την ανάγκη ενός πολιτικού οράματος. Οχι μόνο έξοδος από την κρίση αλλά και ρεαλιστικά σχεδιασμένος βηματισμός προς έναν ορίζοντα που να εμπνέει τις ψυχές. Ανάκτηση όχι μόνο της εθνικής αξιοπρέπειας αλλά και της ευρωπαϊκής αξιοπρέπειας. Επανεφεύρεση όχι μόνο της εθνικής ταυτότητας αλλά και της ευρωπαϊκής ταυτότητας.

Μένει να φανεί αν η πολιτική της κυβέρνησης Τσίπρα θα κάνει την Ελλάδα καταλύτη σημαντικών ευρωπαϊκών εξελίξεων. Το ευχόμαστε, άλλωστε κολακεύει την εθνική φιλαρέσκειά μας. Ακόμη και αν συμβεί αυτό, όμως, δεν θα αρκέσουν οι τεχνοκρατικές λύσεις ούτε, πολύ περισσότερο, οι φουριόζικες υπουργικές υπογραφές για τον μεγάλο μετασχηματισμό που ευαγγελίζεται ο ΣΥΡΙΖΑ (αν κάνουμε προς στιγμήν την τολμηρή παραδοχή ότι είναι ένα ιδεολογικά ομοιογενές κόμμα). Θα χρειαστεί μια εντελώς νέα πολιτική σύλληψη, που μπορεί τελικά και να υπερβαίνει τη δική του σημερινή φυσιογνωμία.

Στην ιστορία του ελληνικού κράτους τρεις ήταν οι πρωθυπουργοί που, παρότι πατούσαν με το ένα πόδι στο παρελθόν, άλλαξαν μόνιμα τις τύχες της Ελλάδας προσανατολίζοντάς την προς το μέλλον. Και οι τρεις ακολούθησαν μια πολιτική βασισμένη σε ένα δίπτυχο προτεραιοτήτων, που το ένα σκέλος του παράλλαζε από περίπτωση σε περίπτωση, αλλά ο συνδυασμός είχε πάντοτε την ίδια φορά. Για τον Χαρίλαο Τρικούπη το δίπτυχο ήταν εκσυγχρονισμός – κοινοβουλευτισμός. Για τον Ελευθέριο Βενιζέλο, εκσυγχρονισμός – αλυτρωτικός επεκτατισμός. Για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, εκσυγχρονισμός – ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Οι τρεις τους δεν θα μπορούσαν να διαφέρουν περισσότερο στον χαρακτήρα και στο στυλ διακυβέρνησης. Είχαν όμως κάτι κοινό: έβλεπαν μακριά – και έβλεπαν σοφά. Είχαν πολιτικό όραμα, αλλά και «σέλωναν τα όνειρά τους πριν τα καβαλικέψουν», σύμφωνα με τη ρήση της αγγλίδας συγγραφέως Μαίρης Ουέμπ.

Η σέλα στην προκειμένη περίπτωση ήταν η αξιοπιστία και η καλλιέργεια κλίματος εμπιστοσύνης, μέσα και έξω. Αυτό είναι το μάθημα που καλείται να εμπεδώσει ο ΣΥΡΙΖΑ και στο οποίο απέτυχαν παταγωδώς οι ηττημένοι των εκλογών. Αν τα Μνημόνια καταρράκωσαν την εθνική αξιοπρέπεια είναι κυρίως επειδή τα χειρίστηκε με τόση αναξιοπιστία και κουτοπόνηρη υστεροβουλία η ίδια η πολιτική ελίτ που οδήγησε σε αυτά.

Για τον συνεταιρικά κυβερνώντα ΣΥΡΙΖΑ υπάρχει βέβαια ένα πρόσθετο ζητηματάκι: έχει να σελώσει όχι ένα αλλά δύο ονειροάτια, και το ένα από αυτά ανήκει σε όνειρο ασύμβατο με το δικό του.