Η ευεργεσία της αναπηρίας

Στον γιατρό Θεόδωρο Παπαπολυχρονίου

Στην Εντατική γνωστού δημόσιου νοσοκομείου, με τα λίγα κρεβάτια και το ολιγόλεπτο – πολύ σωστά – επισκεπτήριο δεν μπορείς να μη σκεφθείς πόσο ο χρόνος, όταν τον χρειάζεσαι ατέρμονα, περιορίζεται ασφυκτικά. Και ενώ προσπαθείς τη σύντομη διάρκεια να την κάνεις ανυπολόγιστη, είτε καταλαβαίνει είτε δεν καταλαβαίνει ο άρρωστος, ταυτόχρονα ρουφάς το τι συμβαίνει γύρω σου. Στα διπλανά κρεβάτια ή ακόμα και σε εκείνα που εκ των πραγμάτων τούς έχεις γυρισμένη την πλάτη.

Οι σχέσεις μας με τους άλλους θα μας γίνονταν διαρκώς αποκαλυπτικές μόνο αν είχαμε την αίσθηση ότι ζούμε συνεχώς σε μια Εντατική. Χώρια που η παρατηρητικότητά μας θα οξυνόταν τόσο πολύ, ώστε θα μπορούσε να θεωρηθεί ως χώρος άσκησής της όλη η ανθρωπότητα. Εκτός κι αν η ανθρωπότητα σε μια συγκλονιστική της εκδοχή ερχόταν η ίδια μέσα στην Εντατική.

Ενας νέος άνδρας που ίσως να μην είναι καν 20 χρονών, τετραπληγικός. Σαν να μην του έφθανε όμως η αναπηρία του τον βρήκε ακόμα μία συμφορά. Με οξύ πνευμονολογικό πρόβλημα φαίνεται να ταλαιπωρείται φοβερά, έστω και αν οι αισθήσεις του αδρανούν.

Τι αφοσίωση όμως είναι αυτή που του προσφέρεται! Ενας εξίσου νέος άνδρας – αδελφός, ξάδελφος, απλώς φίλος; – σκύβει από πάνω του, τον αγκαλιάζει, τον φιλάει, του χαϊδεύει τα πόδια, οροί και μάσκες σαν να ελευθερώνουν, αντί να εμποδίζουν, την πρόσβαση στον άρρωστο ώστε ακέραιες να συνειδητοποιεί τη φροντίδα και την αγάπη. Τα μέλη τα ταλαιπωρημένα από την αναπηρία σαν να έχουν αστράψει κάποτε από υγεία και πρέπει να την επαναποκτήσουν, αν θα ήταν δυνατόν αμέσως, φαίνεται να είναι η μόνη σκέψη που κυριαρχεί στο μυαλό του συγγενούς – αδελφού, ξαδέλφου ή απλώς φίλου.

Με τη συμπεριφορά του ο άνθρωπος αυτός διατρανώνει πως η αποκατάσταση της υγείας, όταν έχει απειληθεί, αφορά τόσο τους άλλοτε υγιείς όσο και τους μόνιμα αρρώστους. Η εικόνα του σε σχέση με τον ανάπηρο ίσως να μην είναι τελικά παρά η σχέση με ένα εύθραυστο πολύτιμο αντικείμενο, καθώς μιλάει για κάτι καθολικότερο, οικουμενικό. Αναπηρίες σωματικές, ψυχικές και ηθικές έχουν υπάρξει προϋπόθεση ώστε ο κόσμος να προικοδοτηθεί με έργα τέχνης που παρηγόρησαν την ανθρωπότητα – επομένως και τους υγιείς – σε δραματικές τους στιγμές, ώστε η υγεία να φαντάζει ως κάτι συμπτωματικό, αμελητέο.

Οσο κι αν είναι – η υγεία – το υπ’ αριθμόν ένα ζητούμενο, με το να μη χρειάζεται για να υπάρξει καμιά πνευματική διεργασία, αντίθετα με την αρρώστια και πολύ περισσότερο με την αναπηρία που χωρίς διεργασία βαθιά – έστω κι αν κατορθώνεται συνειδητά ή ασυνείδητα – δεν μπορεί να εννοηθούν, αυτομάτως νιώθεις να αλλάζουν τα μέτρα και τα σταθμά. Και έννοιες ή μάλλον πραγματικότητες ριζικά διάφορες μεταξύ τους, όπως η υγεία και η αρρώστια, χωρίς να απεύχεσαι την πρώτη και να εύχεσαι τη δεύτερη, να αισθάνεσαι πως μόνο αν τις δεις να εισχωρούν η μία βαθιά μέσα στην άλλη και σχεδόν να ταυτίζονται, τότε μόνο η ζωή μπορεί να σου αποκαλύψει τους θησαυρούς της.

Ο νεαρός άνδρας στην Εντατική που περιποιούνταν τον ασθενή του, τον καταδικασμένο σε μια ισόβια δραματική συνθήκη, ακόμα κι αν συνερχόταν, με όση αισιοδοξία επιτρέπει μια πρόσκαιρη περιπέτεια, υπογράμμιζε μια σπουδαία αλήθεια: ότι η ζωή, ακόμα κι όταν σκάζει από υγεία, μόνο ως καίρια πληγωμένη μπορεί να υπάρξει. Αφού η συμπτωματική αρρώστια της πνευμονίας που μπορούσε να του στερήσει τον άνθρωπό του βάραινε για τη συνείδησή του πολύ περισσότερο απ’ ό,τι μια αμετάκλητα δραματική καταδίκη.