[Επιφυλλίδα] Παραπονεμένα λόγια

Θα τους νοσταλγήσουμε κάποτε τους κομμουνιστές. Αν δεν τους νοσταλγούμε ήδη. Αν μη τι άλλο γιατί η ιδεολογία τους δεν τους επέτρεπε να εκφράζονται χαζά, ανερμάτιστα και εμετικά. Οταν εκφράζεις τον εαυτό σου σε σχέση με τους άλλους (το λέει άλλωστε και η λέξη: commun ίσον κοινός), αποκλείεται να γίνεις τόσο γελοίος όπως ακριβώς γίνεσαι όταν προβάλλεις την ύπαρξή σου ως κάτι ξεχωριστό για το τίποτε.

Οπως ακριβώς έκανε η μικροαστή (μπότες, μαλλί στην τρίχα, νύχι μαύρο, εσπρέσο στο χέρι) μιλώντας στον άναυδο συνοικιακό ψιλικατζή: «Ζω κυριολεκτικά έναν χαμό. Ολη την εβδομάδα οι μικρές μου σχολείο, φροντιστήρια, αγγλικά, μπαλέτο. Το Σαββατοκύριακο τις τρέχω στα πάρτι που κάνουν οι συμμαθητές τους. Χαμός, σου λέω». Φαινόταν να απολαμβάνει τη λέξη «χαμός» αφού την τοποθετούσε μέσα σε έναν ρυθμό που τη μετέβαλλε σε άνθρωπο προνομιούχο – έστω κι αν τα ίδια ακριβώς κάνουν χιλιάδες άλλοι. Μπορούσε να αισθάνεται τόσο σπουδαία την προσωπικότητά της ώστε στη λέξη «χαμός», που για άλλους θα είχε σημάνει μια πραγματική καταστροφή, να δίνει την ακριβώς αντίθετη σημασία.

Ηξερε πολύ καλά τι εννοούσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής όταν έλεγε για τον μακρόκοσμο της πολιτικής πως «όσο υπήρχαν εκεί πάνω οι κομμουνιστές είχα το κεφάλι μου ήσυχο». Υπαινισσόταν σαφώς μια ισορροπία του τρόμου, μια ισορροπία όμως που καθιέρωνε στον μικρόκοσμο της καθημερινότητας ένα ηθικό μέτρο. Καθώς είναι βέβαιο πως όλα τα πολιτικά συστήματα αντανακλώνται και κρίνονται κυρίως με βάση τις συνέπειές τους όσον αφορά τη νοοτροπία και τη συμπεριφορά των ανθρώπων στις μεταξύ τους σχέσεις. Κακά τα ψέματα, μια ιδεολογία σε ακμή όπως η κομμουνιστική έδινε ένα πραγματικό κύρος σε καταγγελίες που τις υπαγόρευε μια ηθική ή πνευματική και καθόλου πολιτική αγανάκτηση.

Αν μιλήσεις σήμερα και πεις ότι είναι η έλλειψη μιας πολιτικής ιδεολογίας που κάνει τη μικροαστή που αναφέραμε να εξισώνει την παιδεία με τα πάρτι ή αποθεώνει την αηδία του «μίνιμαλ», του «ντιζάιν», το κουτούκι και την παρεούλα, θα κατηγορηθείς ότι δεν ζεις σύμφωνα με το πνεύμα της εποχής σου. Χωρίς οι άνθρωποι που σε κατηγορούν να γνωρίζουν τι σημαίνει ηθικά ή πολιτικά η λέξη «εποχή». Το πολύ πολύ να την εννοούν ως μια ταχύτητα, μια αλλαγή όπως αλλάζεις κανάλια κάνοντας ζάπινγκ, μια βεβαιότητα πως ό,τι αρπάξεις στο φτερό φτάνει και περισσεύει για να αισθάνεσαι βαθιά ενημερωμένος.

Μας ταράζει όλους η έννοια της συνωμοσίας, αλλά συνήθως μας διαφεύγει όταν οι διαστάσεις της οργανωμένες περισσότερο ασύνειδα παρά συνειδητά έχουν παγκόσμιο χαρακτήρα. Με αποτέλεσμα να μη γίνεται αντιληπτή όταν, με πρόθεση φαινομενικά σωτήρια, σκοπός της είναι ο καθησυχασμός των μικροαστών και των αστών, πως τάχα μου όλα μπορεί να εξελιχθούν καλά μέσα σε έναν ανισόρροπο κόσμο. Με την επιβολή αυτού του καθησυχασμού η πιο παρεξηγημένη έννοια προοδευτικότητας μπορεί να ηχεί ως πράξη ανατρεπτική. Οπως το ότι προσήλθε η αλήστου μνήμης Τίνα Μπιρμπίλη με το σακίδιο στο Προεδρικό Μέγαρο ή ότι ο Αλέξης Τσίπρας συνάντησε τον Πάπα Φραγκίσκο χωρίς να φοράει γραβάτα.

Πόσο μπορεί να ζήσει μια κοινωνία με αυτές τις αξίες; Την επανάπαυση μέσα στη δήθεν ανησυχία, τη γνώση ότι αν και πρόκειται για κάτι αποτρόπαιο οι άλλοι να υποφέρουν ενώ εμείς να απολαμβάνουμε, να μην κάνουμε ωστόσο το παραμικρό για να αλλάξουμε τα πράγματα.

Μήπως τελικά η κρίση παγκοσμίως, παρά τις αναμφισβήτητα συγκεκριμένες αιτίες που την προκαλούν, είναι μια θεία δίκη ώστε να καταλάβουμε πως μόνον αν ξεσηκωθούμε για λογαριασμό των ανθρώπων που είναι ανίσχυροι να το κάνουν, τελικά θα βοηθήσουμε καλύτερα και τους ίδιους μας τους εαυτούς;