[Νύγδην] Ενα παράδοξο και μια υπόθεση

Η τηλεόραση στην Ελλάδα ξεκίνησε πολύ αργά (τις περιπέτειες της συνεχώς αναβαλλόμενης γέννησης και των πρώτων βημάτων της εξιστορεί θαυμάσια ο Παύλος Τσίμας στο βιβλίο του «Ο φερετζές και το πηλήκιο»). Αλλά, από τεχνική άποψη, έγινε πολύ γρήγορα μια από τις καλύτερες του κόσμου. Η εξήγηση αυτού του παράδοξου βρίσκεται στην καθίζηση του ελληνικού κινηματογράφου την ίδια εποχή: η αναδουλειά υποχρέωσε πλήθος έμπειρους ανθρώπους της 7ης τέχνης, από σκηνοθέτες μέχρι ηχολήπτες, να στραφούν στο καινούργιο, ραγδαία ανερχόμενο μέσο, προικίζοντάς το με τις ικανότητές τους.

  

Αναρωτιέμαι μήπως συμβαίνει κάτι ανάλογο στη σχέση της λογοτεχνίας με τη δημοσιογραφία και το Διαδίκτυο. Καθώς, δηλαδή, η καλή ελληνική λογοτεχνία χάνει συνεχώς έδαφος στον ανταγωνισμό με τα ροζ μυθιστορήματα και τα βιομηχανοποιημένα μπεστ σέλερ για μια θέση στους πάγκους των βιβλιοπωλείων και από εκεί στις τσάντες των αγοραστών, ίσως πολλοί δόκιμοι και ακόμη περισσότεροι επίδοξοι συγγραφείς, αποθαρρυμένοι, διοχετεύουν το ταλέντο τους σε άρθρα για εφημερίδες ή ιστότοπους. Αυτό, με την ελπίδα ότι θα έχουν έτσι μεγαλύτερη απήχηση και, τουλάχιστον στην πρώτη περίπτωση, θα μπορέσουν να ζήσουν από την πένα τους. Οπωσδήποτε παρατηρώ ότι όσο πέφτει το επίπεδο της εμπορικής λογοτεχνίας (και, εν μέρει, της «απαιτητικής») τόσο καλύτερη ποιότητα γραφής συναντά κανείς σε δημοσιογραφικά και διαδικτυακά κείμενα.

Νομίζω ότι η υπόθεσή μου ενισχύεται από τον πίνακα των εμπορικότερων βιβλίων του 2014, όπως παρουσιάστηκε στο «Βιβλιοδρόμιο» της 13/14 Δεκεμβρίου. Ανάμεσα στα δεκαπέντε βιβλία του πίνακα, η καλή ελληνική λογοτεχνία αντιπροσωπεύεται με μόνο ένα έργο, στη δωδέκατη θέση. Δεν θυμάμαι τόσο ισχνή παρουσία τα πολλά προηγούμενα χρόνια, αν και έβλεπα ότι η τάση ήταν καθοδική.

Το βιβλίο αυτό είναι το μυθιστόρημα «Νίκη» του Χρήστου Χωμενίδη. Η γνωστή αγάπη αυτού του συγγραφέα για την παρωδία και το γκροτέσκο δεν αποφεύγει πάντα την ελαφρότητα, αλλά εδώ, που πρόκειται για τη μητέρα του (κόρη του ιστορικού στελέχους της Αριστεράς Βασίλη Νεφελούδη), συμμαχεί ευδόκιμα με την αισθαντικότητα. Ανθρώπινες και πολιτικές αντιφάσεις, ανταγωνιστικά σκιρτήματα της ψυχής, διεκδικήσεις της ατομικότητας απέναντι σε μια άτεγκτη συλλογικότητα προβάλλονται εδώ στον καμβά των ιστορικών εμπειριών της ελληνικής Αριστεράς, χωρίς διδακτικά σχόλια, με τη μυθοπλασία να χρησιμεύει στο να δώσει ανάγλυφη μορφή στην παραδοξότητα αληθινών γεγονότων. Υπάρχουν σε αυτό το μυθιστόρημα αξέχαστες σκηνές. Οπως ο χορός των δωσιλόγων σε ένα κουτούκι της Αθήνας, λίγο πριν συνοδεύσουν τους Γερμανούς στην υποχώρησή τους. Ή η κωμικοτραγική, αν και προσχεδιασμένη, παράδοση του κρυπτόμενου Αντώνη Αρμάου (Βασίλη Νεφελούδη) σε έναν αστυνόμο κατά τη διάρκεια ενός γαμήλιου γλεντιού.