Η νέα ιδιωτική ζωή δεν είναι τόσο ιδιωτική

Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ ανακοίνωσε ότι κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου της θητείας του θα επισπεύσει τις σχετικές διαδικασίες για την ολοκλήρωση της εναρμόνισης του θεσμικού πλαισίου σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Γεγονός είναι ότι στις μέρες της «ψηφιακής οικειότητας», η ιδιωτικότητα βρίσκεται σε μια συνεχή διαδικασία επαναπροσδιορισμού, καθώς διαφαίνεται ότι αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο τα άτομα ιεραρχούν τη σημασία των προσωπικών τους δεδομένων. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι τόσο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσο και η νέα αντίληψη περί ιδιωτικότητας καθώς και της ορατότητας των χρηστών τους.

Βέβαια το να παρέχει κανείς πληροφορίες για τον εαυτό του δεν είναι κάτι καινούργιο. Το έχει κάνει ήδη στις τράπεζες και στις εφορίες. Ομως στην ψηφιακή κοινωνικότητα θα πρέπει να «εγκαταλείψει» κάποια στοιχεία από την ιδιωτική του ζωή, έτσι ώστε να έχει κάποιες κοινές αναφορές με τους άλλους χρήστες. Στην περίπτωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τα πράγματα γίνονται πιο σύνθετα. Για παράδειγμα, το facebook ή το twitter και μία σειρά από άλλες μεγάλες επιχειρήσεις, π.χ. το Amazon, που δραστηριοποιούνται στη σημερινή ψηφιακή οικονομία έχουν έναν κοινό προσανατολισμό με στόχο το κέρδος: τη συλλογή και πώληση προσωπικών δεδομένων. Ορισμένα από αυτά τα προσφέρουμε εντελώς δωρεάν. Περισσότεροι από 1,3 δισ. άνθρωποι έχουν «δωρίσει» κάποια από τα πιο πολύτιμα προσωπικά τους στοιχεία στο facebook. Με αντάλλαγμα ένα like κάνουν «κοινοποίηση» από προσωπικές στιγμές έως τις φωτογραφίες των κατοικίδιων τους. Το twitter ξέρει τι σκέφτεστε και πότε το σκέφτεστε. Η Amazon και άλλες συναφείς επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο ηλεκτρονικό εμπόριο γνωρίζουν τις επιλογές των πελατών τους. Το ίδιο άλλωστε κάνουν και οι μηχανές αναζήτησης με τα cookies. Επιπλέον, καθώς η ζωή μας τείνει να γίνεται αντιληπτή όλο και περισσότερο σε απευθείας διαδικτυακή σύνδεση, ο όγκος των δεδομένων που έχουμε παραγάγει, εμπρόθετα ή όχι, τείνει να εκραγεί. Επιχειρήσεις όπως το facebook επωφελούνται ήδη αδρά από το γεγονός ότι οι χρήστες του αποτελούν το προϊόν τους, καθώς βασίζεται στην «εκμετάλλευση» της «δωρεάν εργασίας» των χρηστών και των παραγωγών, και στην πώληση των προφίλ και των προσωπικών πληροφοριών στους  διαφημιστές.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενθαρρύνουν την «αυτοέκθεση» και παρέχουν τη δυνατότητα σε άτομα που ίσως δεν είναι στο άμεσο περιβάλλον του χρήστη να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες, τις οποίες αν δεν ήταν συνδεδεμένοι με αυτούς δεν θα μάθαιναν ποτέ. Οπως καταδεικνύει έρευνα που διενεργήσαμε πρόσφατα (www. medianalysis.net), οι έλληνες χρήστες παρά τις ανησυχίες που εκδηλώνουν για τον τρόπο που το facebook διαχειρίζεται τα προσωπικά τους δεδομένα, θεωρούν ότι διατηρούν κατ’ αρχήν τον έλεγχο αυτών μέσα από την αξιοποίηση των «ρυθμίσεων απορρήτου» και παράλληλα γιατί οι ίδιοι αισθάνονται ότι ελέγχουν ταυτόχρονα και το περιεχόμενο που δημοσιεύουν. Υπό αυτή την έννοια, παρότι οι ίδιοι αναγνωρίζουν ότι δημοσιεύουν προσωπικά τους δεδομένα, αυτό δεν φαίνεται να τους προσφέρει κάποια ιδιαίτερη ανασφάλεια. Αυτό ίσως συμβαίνει γιατί αισθάνονται ότι δραστηριοποιούνται σε ένα – θεωρητικά ελεγχόμενο από αυτούς – οικείο περιβάλλον ή γιατί έχουν εμπιστοσύνη στην ικανότητά τους να διαχειριστούν οι ίδιοι τα προσωπικά τους δεδομένα.

Τελικά οι χρήστες του Διαδικτύου έχουν πάψει να ενδιαφέρονται για την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων; Το γεγονός της αλληλοδιείσδυσης δημόσιου – ιδιωτικού δεν συνεπάγεται ούτε την ακύρωση της σημασίας της προστασίας της ιδιωτικής σφαίρας ούτε ότι δεν υφίσταται ανάγκη προστασίας της. Ομως, οι τάσεις για το μέλλον, όπως αποκαλύπτουν πρόσφατες μελέτες, είναι ανησυχητικές καθώς προβλέπεται ότι οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να δίνουν όλο και περισσότερα προσωπικά τους στοιχεία και δεδομένα είτε για να έχουν ευκολότερες συναλλαγές είτε για να έχουν περισσότερους φίλους στην εικονική ζωή.