[ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ] Μνήμη φίλου

Φαίνεται πως ζούμε όλοι μας έξω από την πραγματική ζωή. Διαφορετικά δεν θα μας φαινόταν απίστευτο και σχεδόν προσβλητικό να μπορούμε να μιλάμε ένα εικοσιτετράωρο και ένα σαρανταοκτάωρο σε χρόνο παρατατικό για τον Μένη Κουμανταρέα. Πολύ περισσότερο όταν με τα γραπτά του ή με τις κουβέντες του «προειδοποιούσε» πάντα πως κάτι θα μπορούσε να συμβεί. Κάτι που χωρίς να το προετοιμάζει ή να το θέλει διαισθανόταν πως θα μπορούσε να συμβεί, ενώ όπως συνήθως συμβαίνει και ο ίδιος και όλοι οι άλλοι σε κάτι άλλο αποδίδαμε τις αστραπές της βαρυθυμίας και της μελαγχολίας του.

Γιατί άραγε χρειάζεται να φύγει ένας άνθρωπος για να σκεφτούμε ως «σημάδια» τον τρόπο που ζητούσε να πληρώσει τον λογαριασμό στην ταβέρνα ή την επιμονή του το ταξί – χωρίς να βρέχει ή να κάνει κρύο – να μη σταματήσει παρά στο απολύτως καθορισμένο από τον ίδιο σημείο, διαφορετικά θα αντιδρούσε εντελώς «απρόβλεπτα» και βίαια; Πώς ήταν δυνατόν να μη σκεφτόμαστε ότι ένας άνθρωπος που η καθημερινότητα τον έκανε να εκρήγνυται ενώ τα εξαιρετικά περιστατικά που είχαν συμβεί στη ζωή του τα αντιμετώπιζε ως την πιο φυσική συνθήκη θα ήταν δυνατόν να έχει ένα «τέλος» διαφορετικό;

Πολύ περισσότερο όταν τα εξαιρετικά αυτά περιστατικά έκανε ό,τι ήταν δυνατόν για να τα προκαλέσει, αφού την περιγραφή τους τη συνόδευε αργότερα μαζί με μια ανύπαρκτη σχεδόν αγανάκτηση, με ένα πονηρό γελάκι, σαν παιδάκι που είχε ατακτήσει και το είχαν πιάσει στα πράσα. Συλλογίζομαι – ο Θεός να με συγχωρέσει – ότι η συχνή του μελαγχολία δεν αποκλείεται να οφειλόταν στο γεγονός ότι τη συνάντησή του με το κορυφαίο γεγονός του τέλους του δεν θα μπορούσε να μας την περιγράψει, αφού στα επιμέρους εξαιρετικά γινόταν τόσο μαγευτικός σαν να έγραφε μια από τις ωραιότερες σελίδες του.

Επιπλέον χωρίς βιασύνη, χωρίς να σε προετοιμάζει ότι θα σου αφηγηθεί κάτι τρομακτικό – όπως ακριβώς συμβαίνει και στα βιβλία του -, αντίθετα με μια ησυχία συγκλονιστική. Σαν να ήταν ο τρόπος για να ξορκίσει ταυτόχρονα το μεγάλο κακό, αφού αν ήταν κάτι τρομερό αυτό που είχε ζήσει και αφηγούνταν δεν θα μπορούσε να διατηρεί την ψυχραιμία που επεδείκνυε τελικά. Στη λογοτεχνία του μάλιστα σαν να μην καταδεχόταν να κλιμακώσει μια ένταση εξωτερική για τα ανείπωτα που αφηγούνταν, διαφορετικά θα φαινόταν να βγάζει τους ήρωές του από την καθημερινότητα που την ήθελε να κυριαρχεί ακόμη και για το πιο σκανδαλώδες ρηξικέλευθο και αποτρόπαιο γεγονός.

Να μη διαφέρει από τον τρόπο που ήθελε να ζει τις γιορτές – τα Χριστούγεννα και το Πάσχα – όπως ένας μικροαστός, οικογενειακά, ή από τον τρόπο που μιλούσε, καθόλου λογοτεχνικά, αντίθετα σάμπως οι κοινοί τόποι να ήταν ό,τι πιο εκφραστικό διέθετε. Πράγμα – αυτό το είχαμε καταλάβει – που ήταν η προστασία του και η άμυνά του στα τρομακτικά που συνέβαιναν μέσα του. Οσο κι αν δεν το έδειχνε, ο θάνατος της γυναίκας του Λιλής και του φίλου του Λευτέρη Βογιατζή σήμαναν την αντίστροφη μέτρηση. Προσπάθησε να ισορροπήσει τον θάνατο της Λιλής με το μυθιστόρημά του «Ο θησαυρός του χρόνου» που είχε αρχίσει να το γράφει ενώ ήταν ακόμη άρρωστη η ίδια και τον θάνατο του Βογιατζή λέγοντας σε όλους τους τόνους ότι ανήκει στην Ιστορία.

Ηταν πολύ ευφυής ώστε να γνωρίζει ότι την πραγματική ζωή είναι η απώλεια που τη σφραγίζει και όχι η αποκατάστασή της με τις λέξεις. Οπως ακριβώς αισθανόμαστε και εμείς τώρα. Σίγουρα θα το περίμενε το κείμενο αυτό και θα το ήθελε, αφού το συζητούσαμε έστω και ως αστείο. Η ζωή όμως επιβάλλεται πάντοτε ως δράμα. Και το δράμα οι λέξεις το συσκοτίζουν. Ευτυχώς, ίσως. Αφού όσα και να ακούσουμε να λένε για τον φίλο μας τον Μένη, εμείς απαραχάρακτη θα διατηρούμε μέσα μας τη μορφή του, το πρόσωπό του.