[Επισκέπτης] Η δημοκρατία σε κλοιό

Ας κοιτάξουμε γύρω μας και ας σκεφθούμε. Μια Ευρώπη που μοιάζει δομικά αδύναμη να ξεκολλήσει από την ύφεση και την αίσθηση ματαιότητας, με πρόσφατη νέα «κυβέρνηση», την Επιτροπή, να βρίσκεται σε κλοιό καχυποψίας και αμφιβολιών, πώς θα μπορέσει να παίξει τον αναγκαίο δημοκρατικό ρόλο του αντίβαρου στη μόνη χώρα που μετράει αυτή τη στιγμή στην ήπειρό μας;

Oι μεγάλες χώρες της Ενωσης των Φώτων βρίσκονται σε ανήκεστο μαρασμό: μια Γαλλία ταμπουρωμένη στη χαμένη δόξα της, μια Βρετανία που προσέδεσε αμετάκλητα την ταυτότητα και τον πολιτισμό της στο «αγγλοσαξονικό μοντέλο», δηλαδή στο χρήμα και στις ΗΠΑ, μια Ιταλία που μάλλον αντάλλαξε έναν μπουφόνο με έναν θεατρίνο. Και πιο πέρα, μια Αμερική η οικονομία της οποίας μοιάζει να αναπτύσσεται – μοιάζει μόνο, καθώς κάτω από την επιφάνεια ξεχειλίζουν οι ανισότητες – αλλά και της οποίας το πολιτικό σύστημα γυρνάει στο κενό, μπλοκάρει την κοινωνική πρόοδο και απαγορεύει στον ηγέτη που ξεχωρίζει σαν τη μύγα μέσα στην παγκόσμια μετριότητα να πραγματοποιήσει έστω το ελάχιστο από όσα θα μπορούσε. Μια Κίνα – υπερδύναμη που διάλεξε τον δρόμο της μη δημοκρατίας. Μια Ρωσία που γύρισε – γιατί ο μεγάλος λαός της επέτρεψε να γυρίσει – στον τσαρισμό και που ωθεί την ανθρωπότητα σε έναν δεύτερο Ψυχρό Πόλεμο. Και «ημιδημοκρατίες» ή «αυταρχικές δημοκρατίες», τύπου Ρωσίας ή Τουρκίας, που όλο και πληθαίνουν, ακόμη και εντός ΕΕ, όπως η Ουγγαρία, πιθανότατα και η Βουλγαρία, μεθαύριο ίσως και η ίδια η Γαλλία, αν δεν βάλει γρήγορα τέλος στην πολιτική και ψυχική κατηφόρα της.

Σε αυτήν τη σκοτεινή εικόνα ξεχωρίζουν τρεις οριζόντιες απειλητικές σκιές: παραίτηση, αυταρχισμός, εκπεσμός. Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα της ανεκτικής σύγκρουσης, των ειρηνικών αλλαγών, της σύνθεσης επί αρχών. Δεν αναπνέει, δεν είναι καν δημοκρατία, αν μένει στάσιμη, μοιρολατρική, χωρίς λόγο και Λόγο. Μια Ευρώπη που δεν διαφεντεύει και δεν θέλει να διαφεντέψει το «πρότυπό» της μάς απομακρύνει σχεδόν το ίδιο από την ουσία της δημοκρατίας από όλες εκείνες τις χώρες που την πολεμούν ή την παραμερίζουν ανοικτά. Μια Αμερική οικονομίστικη και περίκλειστη είναι σχεδόν ανάλογα επικίνδυνη με μια ρωσική αρκούδα με γυμνωμένα δόντια. Χώρες που κάνουν εκλογές και εκλέγουν δικτάτορες ή αφήνονται να κυβερνηθούν αυταρχικά είναι ακόμη περισσότερο υπεύθυνες για τη μοίρα τους από εκείνες στις οποίες η τυπική δημοκρατία δυσκολεύεται να ριζώσει. Και ο τρόπος – τα λόγια, οι πράξεις, οι συμβολικές κινήσεις – μέσα από τον οποίο φανερώνουν, σε κάθε γωνιά του κόσμου, τον σεβασμό ή την απαξία τους στη δημοκρατία τους λαοί και κυβερνήτες έχει σχεδόν το ίδιο βάρος με τις αποφάσεις και των μεν και των δε.  

Σε αυτό το τελευταίο, σε μια «συμβολή» στον εκπεσμό του δημοκρατικού ήθους, η κατά τα άλλα ικανοποιητικά δημοκρατική χώρα μας θα μπορούσε δυστυχώς να χρησιμοποιηθεί ως παράδειγμα: διαρκείς θεσμικές παρεκτροπές, κατινομαχίες μέσα στη Βουλή, υπουργοί κονφερανσιέ, ένα όργιο από μισών αληθειών (δηλαδή ψεμάτων), φτηνών επιχειρημάτων, έλλειψης έρματος και συνοχής, που παρασύρει ακόμη και τα «νέα στοιχεία» τα οποία ευαγγελίζονται τα «νέα ήθη». Δεν αρκούν τα ράμφη για να πετάξουν τα πουλιά, χρειάζονται και φτερά.                  

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς