Εστειλαν μήνυμα, ρίχνουν τους τόνους

Απάντηση στην Τουρκία – παρά την προσπάθεια να διασκεδαστούν οι εντυπώσεις ότι η υπό διαμόρφωση συμμαχία Αθήνας – Καΐρου – Λευκωσίας είναι αντίδραση στην έκνομη συμπεριφορά της στην Ανατολική Μεσόγειο – αποτελεί η Διακήρυξη του Καΐρου που υιοθέτησαν το Σάββατο οι Αντώνης Σαμαράς, Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και Νίκος Αναστασιάδης. Ταυτόχρονα, το κείμενο της Τριμερούς στέλνει πολλαπλά μηνύματα προς την Αγκυρα, μεταξύ των οποίων ότι η Ελλάδα προτίθεται να ορίσει θαλάσσιες ζώνες στην περιοχή, ακόμη και χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας.

Την ίδια ώρα, αποκλιμάκωση – με τους δικούς της όρους – υποστηρίζει ότι επιθυμεί και η Αγκυρα. Η τουρκική πλευρά φέρεται να έχει διαμηνύσει στη Λευκωσία μέσω του απεσταλμένου του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ για το Κυπριακό ότι θα αποσύρει το «Μπαρμπαρός» αν και η Κυπριακή Δημοκρατία παγώσει τις έρευνες. Είτε θα αρχίσει η συζήτηση για τη συνδιαχείριση των φυσικών πόρων είτε θα τερματιστούν οι έρευνες, είναι το δίλημμα που θέτει η τουρκική πλευρά στη Λευκωσία, η οποία με τη σειρά της διαμηνύει ότι δεν μπαίνει καν στη συζήτηση.

Στη Διακήρυξη του Καΐρου οι τρεις ηγέτες υπογραμμίζουν ότι τα ενεργειακά κοιτάσματα στην Ανατολική Μεσόγειο πρέπει να λειτουργήσουν ως καταλύτης για την περιφερειακή συνεργασία και ομνύουν στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Οπως σημειώνεται: «Αποφασίζουμε να προχωρήσουμε ταχύτατα με τις διαπραγματεύσεις μας για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών μας, όπου αυτό δεν έχει γίνει ακόμη».

Η εν λόγω διατύπωση, την οποία σύμφωνα με πληροφορίες δεν δέχθηκε ασμένως η αιγυπτιακή πλευρά, προφανώς για να μην προκαλέσει την μήνιν της Αγκυρας για την παράκαμψή της, εντάχθηκε στο κείμενο κατόπιν της επιμονής της Αθήνας. Πάντως, το κείμενο αναφέρεται σε θαλάσσιες ζώνες και όχι σε ΑΟΖ. Και όχι τυχαία. Αν υπήρχε αναφορά σε ΑΟΖ θα έπρεπε να έχει προηγηθεί κάποια δήλωση θέσπισής της έστω και εμμέσως, γεγονός που θα προκαλούσε την έντονη αντίδραση της Τουρκίας.

Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Το κείμενο, έλεγαν διπλωματικές πηγές, παραπέμπει στην πρακτική των κρατών να οριοθετούν ζώνες πολλαπλών χρήσεων (all-purposes). Δηλαδή,

ορίζεται το εξωτερικό όριο και όποια ζώνη θέλει μέσα σε αυτό το εύρος να κηρύξει ένα κράτος (όπως είναι η συνορεύουσα ζώνη ή η ΑΟΖ) μπορεί να την ανακηρύξει με σχετική δήλωση. Από την όποια συμφωνία επιτευχθεί στο μέλλον μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου εξαιρούνται, όπως αναφέρει το κείμενο, τα συμφωνηθέντα μεταξύ Αιγύπτου και Κύπρου (έχουν οριοθετήσει ΑΟΖ από το 2004). Πάντως, αν και είναι νωρίς ακόμη να προδικάσει κανείς πού θα καταλήξει η εν λόγω Διακήρυξη, πρέπει να θεωρείται βέβαιη η αντίδραση της Τουρκίας εφόσον οι ελληνοαιγυπτιακές διαπραγματεύσεις προχωρήσουν χρησιμοποιώντας το Καστελλόριζο ως σημείο έναρξης της οριοθέτησης.

Τυχαία δεν είναι ούτε η προσπάθεια τόσο του Αντώνη Σαμαρά όσο και του Νίκου Αναστασιάδη να στείλουν μεν αυστηρό μήνυμα στην Τουρκία καταδικάζοντας τη συμπεριφορά της, αλλά να χαμηλώσουν τους τόνους υπογραμμίζοντας ότι η τριμερής δεν στρέφεται εναντίον καμίας χώρας. Οι τρεις πλευρές καλούν στη Διακήρυξη την Τουρκία να σεβαστεί τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας και να σταματήσει τις σεισμικές έρευνες, ωστόσο δεν διέφυγε της προσοχής το γεγονός ότι στις κοινές δηλώσεις που έκαναν στον Τύπο οι τρεις ηγέτες, ο αιγύπτιος πρόεδρος απέφυγε να καταδικάσει δημοσίως την Τουρκία.

ΓΕΦΥΡΑ. Σε κάθε περίπτωση, τόσο η Αθήνα όσο και η Λευκωσία μιλούν για συνάντηση ιστορικού χαρακτήρα καθώς με τη Διακήρυξη του Καΐρου η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία προβάλλουν ως γέφυρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης με την Αίγυπτο και συνεπαγόντως με τον αραβικό κόσμο. Η προσπάθεια έχει αρχίσει από το περασμένο καλοκαίρι, όταν οι δύο χώρες ήταν οι μόνες εκπρόσωποι της ΕΕ στην ορκωμοσία της κυβέρνησης Αλ Σίσι, ενώ Αθήνα και Λευκωσία με κάθε ευκαιρία επιχειρηματολογούν στις Βρυξέλλες υπέρ της στήριξης του αιγυπτιακού καθεστώτος. Ιδιαίτερα σημαντικές κρίνονται ακόμη οι αναφορές στην επίλυση του Κυπριακού και στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, καθώς και η έκκληση προς όλες τις χώρες της περιοχής να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την απειλή της ISIS και όχι μόνο.

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. Σε ό,τι αφορά τα ενεργειακά, η στάση του Ισραήλ θα είναι αυτή που θα καθορίσει εν πολλοίς αν η τριμερής έχει τη δυναμική να μετατραπεί σε τετραμερή με τη συμμετοχή του Τελ Αβίβ, καθώς οι Ισραηλινοί που έχουν και τη μερίδα του λέοντος στο φυσικό αέριο λόγω του κοιτάσματος Λεβιάθαν θα είναι αυτοί που θα καθορίσουν τα μελλοντικά σχήματα ενεργειακής συνεργασίας και τον τρόπο μεταφοράς του αερίου προς τις ευρωπαϊκές αγορές.

Συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη
Ενώ αναμένονται οι αντιδράσεις της Αγκυρας για την τριμερή, Αθήνα και Λευκωσία επιχειρούν να χαμηλώσουν τους τόνους διαμηνύοντας ότι δεν επιθυμούν κλιμάκωση. Εκτός απροόπτου, δε, ο Βαγγέλης Βενιζέλος αναμένεται να συναντηθεί – για πρώτη φορά μετά την ένταση στην κυπριακή ΑΟΖ – με τον τούρκο ομόλογό του Μεβλούτ Τσαβούσογλου στο τέλος Νοεμβρίου στην Κωνσταντινούπολη.