[Θεωρείο] Η δολοφονία της κοινής λογικής

Αν είσαι βρετανίδα συγγραφέας, βλέπεις από το παράθυρο του διαμερίσματός σου στο Λονδίνο τη Μάργκαρετ Θάτσερ στις 6 Αυγούστου 1983 να βγαίνει από την πίσω πόρτα ενός νοσοκομείου έπειτα από μια επέμβαση στο μάτι και φαντάζεσαι κάποιον να μπαίνει στο σπίτι σου παριστάνοντας τον υδραυλικό, ενώ στην πραγματικότητα είναι δολοφόνος. Σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, εκείνη η σκέψη μετουσιώνεται σε μια συλλογή διηγημάτων – ασφαλώς προκλητικών και πιθανότατα συναρπαστικών εάν λάβει κανείς υπόψη του το γεγονός ότι έχεις συστηθεί στο μεγάλο κοινό με δύο μεγάλα λογοτεχνικά βραβεία.

Αν είσαι έλληνας νεοναζί, υποστηρίζεις ότι κάποιος συνταγματάρχης της χούντας είχε επεξεργαστεί ένα σχέδιο δολοφονίας του Ανδρέα Παπανδρέου. Φυσικά δεν γράφεις μυθιστόρημα. Τσαλαβουτάς στις πιο σκοτεινές σελίδες της πρόσφατης Ιστορίας ή μάλλον σε έναν βούρκο από μασημένες φήμες, ατεκμηρίωτες πληροφορίες και αναξιόπιστες μαρτυρίες, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ήταν λάθος του «αρχηγού του Επαναστατικού Συμβουλίου», δηλαδή του Παπαδόπουλου, να απορρίψει το σχέδιο. «Προφανώς, η νεότερη πολιτική Ιστορία της χώρας θα ήταν πολύ διαφορετική εάν είχε εισακουστεί ο Λαδάς» είναι το συμπέρασμα που θυμίζει περισσότερο αρρωστημένη ευχή παρά προϊόν του what if, δηλαδή του υγιούς παιχνιδιού με τις εναλλακτικές εκδοχές της Ιστορίας όπου τα θύματα μπορεί να γίνουν θύτες, οι νεκροί να παραμείνουν ζωντανοί και ο ιστορικός χρόνος να καταργηθεί. Είναι ένα παιχνίδι που έχει αξία όχι γιατί σου επιτρέπει να φαντασιώνεσαι τον κόσμο στα μέτρα σου, δηλαδή με ναζιστικούς χαιρετισμούς, πολιτικές δολοφονίες, πογκρόμ, στερήσεις των δικαιωμάτων και ό,τι άλλο τέρπει τους χρυσαυγίτες ή δολοφονεί την κοινή λογική. Αλλά επειδή ανοίγει τη βεντάλια της σχετικότητας των γεγονότων και διευρύνει τα περιθώρια της ερμηνείας τους.

Είναι ακριβώς αυτό που κάνει η Χίλαρι Μαντέλ για να περιγράψει, με αφορμή την υποθετική δολοφονία της Θάτσερ, τις διακυμάνσεις στον ψυχισμό της γυναίκας μάρτυρος – από την αρχική αποστροφή προς τον δολοφόνο έως τη μερική αποδοχή της ενέργειάς του. Η βρετανίδα συγγραφέας έγινε στόχος σφοδρών επικρίσεων από τους Συντηρητικούς – κάποιος από αυτούς της συνέστησε  να δει ψυχίατρο. Οπως, όμως, εξηγεί η ίδια στη συνέντευξη που παραχώρησε στον Γρηγόρη Μπέκο για το «Βήμα της Κυριακής», η πρόθεσή της δεν ήταν να «σκοτώσει» την Θάτσερ, αλλά να δείξει πόσο εύκολα μπορούσε να σκοτωθεί, πόσο εύκολα μπορούμε να φτάσουμε σε ένα Σύμπαν αρκετά διαφορετικό από αυτό που μας είναι ορατό. Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο αξίζει κανείς να διαβάσει το διήγημα της Μαντέλ. Αλλά είναι και ο λόγος που επιβάλλει να πετάξει στα σκουπίδια τα ιστορικά πασαλείμματα διαφόρων.