Μαγεία στο σεληνόφως

Στην τελευταία ταινία του Γούντι Αλεν – παίζεται ακόμη στους κινηματογράφους, νομίζω – ένας κυνικός, μισάνθρωπος και εκ πεποιθήσεως απαισιόδοξος ορθολογιστής βρίσκεται αντιμέτωπος με μια γοητευτική νέα που υποδύεται το μέντιουμ και προσφέρει, με το αζημίωτο, παρηγοριά και ελπίδα σε ανθρώπους που το έχουν ανάγκη. Στο τέλος της ταινίας, παρότι η καχυποψία του ορθολογιστή επιβεβαιώνεται και η επικοινωνία με τον «αθέατο κόσμο» αποδεικνύεται απάτη, ακόμη και ο ίδιος υποκύπτει στην ακαταμάχητη γοητεία της νεαρής πνευματίστριας.

Πάει πολύ, το ξέρω, να συγκρίνει κανείς το φωτεινό χαμόγελο της Εμα Στόουν με του Αλέξη Τσίπρα ή την κομψή φιγούρα του Κόλιν Φερθ με του Βενιζέλου ή του Χαρδούβελη τις μορφές. Αλλά η συζήτηση για την «κοστολόγηση» των εκ Θεσσαλονίκης υποσχέσεων Τσίπρα, που μονοπώλησε τη δημόσια σφαίρα, έστω κι αν δεν είχε τίποτε από τη χάρη της ταινίας του Γούντι Αλεν, μου τη θύμισε. Ως προς τη μοιραία έκβασή της τουλάχιστον.

Από αυτό το παιχνίδι της κολοκυθιάς (Πόσο κάνει; Κάνει 11 δισ. Και γιατί να κάνει 11; Αμ πόσο να κάνει; Να κάνει 14, 17, 27…) κερδισμένος δεν μπορεί παρά να είναι ο Τσίπρας. Και γιατί επιβάλλει τη δική του πρόταση ως θέμα συζήτησης. Και γιατί ο υποσχόμενος είναι συμπαθέστερος του γκρινιάρη που μετρά τον λογαριασμό των υποσχέσεων στο τεφτέρι. Μα προπάντων επειδή επιβεβαιώνει ότι η πολιτική συζήτηση έχει πια μετατοπιστεί σε ένα έδαφος πιο ευνοϊκό για τον ΣΥΡΙΖΑ.

Αν ο ΣΥΡΙΖΑ εκτινάχθηκε, στην πρώτη φάση, χάρη στην οργή, την απογοήτευση, την απελπισία, όλοι – και η ηγεσία του προπάντων – γνώριζαν εξαρχής ότι αυτά τα καύσιμα δεν αρκούσαν για να τον οδηγήσουν, σε δεύτερη φάση, στην εκλογική νίκη που επεδίωκε. Οτι χρειαζόταν, αντίθετα, μια αίσθηση ομαλοποίησης της κατάστασης, ήρεμων υδάτων, μειωμένης διακινδύνευσης, ώστε να εκταμιευθεί στην κάλπη η δυσανεξία απέναντι σε ό,τι θυμίζει παλιό πολιτικό κατεστημένο. Οσο ο φόβος και η ανασφάλεια ήταν στον αέρα, όσο τα σενάρια της Ιφιγένειας και τα φαντάσματα της δραχμής στοίχειωναν τον ύπνο του έθνους, ο δρόμος για τον ΣΥΡΙΖΑ παρέμενε ακανθώδης. Αλλά η εποχή του μεγάλου φόβου φαίνεται πως, δικαίως ή αδίκως, πέρασε. Και η απόπειρα του κυβερνητικού μπλοκ να τον αναστήσει περιγράφοντας μελλοντικά «bank run» δυσκολεύεται να βρει ακροατήριο. Η αλλαγή του προσήμου της συζήτησης, λοιπόν, από τον φόβο της μεγάλης πτώσης στην αμφιβολία για τον ρεαλισμό της ελπίδας, είναι πολύ βολική για τον ΣΥΡΙΖΑ. Και η αμφισβήτηση των υποσχέσεών του ελάχιστα αποδοτική, ιδίως σε μια χώρα όπου, όπως έγραφε προ πολλών ετών ο Π. Κονδύλης, «η δημαγωγία είναι αναπόδραστη γιατί την επιθυμούν εκείνοι προς τους οποίους απευθύνεται, πιστεύοντας ότι αν την πάρουν στην ονομαστική της αξία, θα μπορέσουν να τη χρησιμοποιήσουν ως γραμμάτιο προς εξόφληση».

Και μετά; Τι θα γίνει μετά την επόμενη αναμέτρηση, για την οποία το μόνο που γνωρίζουμε είναι ότι θα διεξαχθεί, πλην συγκλονιστικού απροόπτου, σε ευνοϊκό για τον ΣΥΡΙΖΑ πολιτικό περιβάλλον; Πώς οι προτάσεις και τα σχέδια για την ελάφρυνση του βάρους του χρέους θα γίνουν από πεδίο αντιπαράθεσης «πατριωτών» και «ξεπουλημένων», πεδίο συναίνεσης για τη μεγέθυνση της μικρής διαπραγματευτικής δύναμης της χώρας; Πώς η ανακούφιση των πιο αδύναμων και η θεραπεία των ακραίων αδικιών, διά των οποίων πέρασε η δημοσιονομική προσαρμογή, θα γίνουν με δίκαιο και αποτελεσματικό τρόπο σε μια χώρα που έχει παράδοση, ό,τι ξοδεύει για την ανακούφιση της φτώχειας να μην καταλήγει στους φτωχούς; Και πώς σε μια οικονομία που έχει, πράγματι, ανάγκη να πέσουν χρήματα «από τα ελικόπτερα», κατά την έκφραση του Αλαν Γκρίνσπαν, η τόνωση της εσωτερικής ζήτησης θα συνδυαστεί με την παραγωγική ανασυγκρότηση ώστε να μην καταλήξει απλώς σε αύξηση εισαγωγών και διεύρυνση του εξωτερικού ελλείμματος;

Ερωτήματα σαν αυτά, απλά και αυτονόητα, σωρεύονται ανεπίσκεπτα. Υπενθυμίζοντας τη μοναδικότητα του τρόπου με τον οποίο βίωσε και εξακολουθεί να βιώνει η Ελλάδα την κρίση: ενώ στις άλλες ομοιοπαθείς χώρες, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία ή την Κύπρο, η κρίση ενίσχυσε μια κουλτούρα συναίνεσης, καθ’ ημάς έγινε προσάναμμα στις φωτιές μιας εμφυλιοπολεμικής πόλωσης.