Νεκρά φύλλα

«Θυμίζουμε τα ξερά φύλλα που στροβιλίζει αδιάκοπα ο αέρας στην αυλή της πολιτικής». Ζακ Πρεβέρ; Οχι. Κώστας Σημίτης.

Κανείς δεν το περίμενε πως, στον ποταμό των ομιλιών, αρχηγικών και άλλων, και των συνθημάτων που εκφωνήθηκαν για την επέτειο της 3ης Σεπτεμβρίου, θα ήταν ο Σημίτης εκείνος που θα έδινε την πιο λυρική (αλλά όχι λιγότερο ακριβή) εκδοχή για το παρόν του κάποτε κραταιού κόμματος. Και ότι θα ήταν εκείνος που θα προσέθετε στο σάουντρακ των 40 χρόνων του ΠΑΣΟΚ, μετά τους μπαξέδες των 70s, τα «Κάρμινα Μπουράνα» των 80s και το (κατά Λαλιώτη) σκληρό ροκ των 90s, το κλασικό, μελαγχολικό τραγούδι των Πρεβέρ και Κοστά που τραγουδούσε ο Ιβ Μοντάν. Για τα νεκρά φύλλα που ο άνεμος σκορπίζει στην κρύα νύχτα της λήθης, σαν τους παλιούς έρωτες που σβήνουν και χάνονται, αθόρυβα, όπως η θάλασσα σβήνει τα ίχνη από τα βήματα στην άμμο εκείνων που δεν αγαπιούνται πια.

Η αλήθεια είναι πως στην πολιτική η μνήμη είναι πάντα επιλεκτική. Από το παρελθόν – ιδέες, εμπειρίες, αισθήματα – κρατά μόνο ό,τι εξυπηρετεί τις ανάγκες του παρόντος. Ο πολιτικός λόγος, ακόμη κι όταν χρησιμοποιεί ως πρόσχημα μια ένδοξη επέτειο, μια αναδρομή στο παρελθόν, δεν ενδιαφέρεται για την ιστορική ακρίβεια ή τη δίκαιη αποτίμηση των περασμένων. Προσαρμόζει την αφήγηση του νεκρού χρόνου στις σκοπιμότητες της στιγμής.

Η επέτειος της ίδρυσης του κόμματος που σφράγισε τη μεταπολιτευτική 40ετία και ταυτίστηκε μαζί της σε βαθμό ώστε να γίνει το ιστορικό της συνώνυμο δεν αποτέλεσε εξαίρεση στον κανόνα.

Ακούσαμε τρεις διαφορετικές αφηγήσεις, ενταγμένες σε τρεις διαφορετικές φιλοδοξίες.

Του Παπανδρέου η αφήγηση υπηρετούσε ένα όνειρο παλινόρθωσης. Οχι με την κυριολεκτική έννοια ίσως, αλλά αναζητώντας στην ανάμνηση του χαμένου χρόνου μια προσωπική δικαίωση που η Ιστορία αισθάνεται ότι του οφείλει.

Του Βενιζέλου η αφήγηση καθρέφτιζε τη φιλοδοξία ανταμοιβής αυτού που ο ίδιος εκλαμβάνει ως πράξη αυτοθυσίας – τη διαχείριση του μνημονιακού πίθου των Δαναΐδων, με τη συμμετοχή σε μια κυβέρνηση υπό τη διεύθυνση του, κατά τους αρχαίους, δικομματικούς χρόνους, μισητού αντιπάλου – μέσω μιας επιτυχίας του προγράμματος της τρόικας. Επιτυχίας έστω στα λόγια, στα χαρτιά, όπως να ‘ναι. Ωστε η τρόικα να φύγει, μια κάποια αυτονομία της ελληνικής πολιτικής τάξης να αποκατασταθεί και μια κάποια «κανονικότητα» να επιστρέψει.

Κι έπειτα προέκυψε και του Σημίτη ο απαισιόδοξος ρεαλισμός. Σαν για να διαψεύσει και τις δύο φιλοδοξίες. Ούτε παλινόρθωση ούτε success story. Κανένας εύκολος δρόμος προς τη σωτηρία ή τη δικαίωση. Καμιά επιστροφή στην προ-μνημονιακή κανονικότητα, προπάντων. Και αντ’ αυτού; Η ευγενής φιλοδοξία της γένεσης ενός νέου κινήματος που θα αντιπαρατεθεί «στις αιτίες των Μνημονίων και της περιθωριοποίησης της χώρας, στις πάντα κυρίαρχες δομές και πρακτικές του περασμένου αιώνα, στον λαϊκισμό, στην πελατειακή οργάνωση, τις προσόδους των συντεχνιών, τις ψηφοθηρικές παροχές…».

Ενα ερώτημα είναι ποιο κοινωνικό ακροατήριο θα έβρισκε ένα τέτοιο προσκλητήριο και πόσους θα συγκινούσε.

Ενα δεύτερο ερώτημα είναι ποιος θα μπορούσε να είναι ο φορέας ενός τέτοιου προσκλητηρίου. Το ΠΑΣΟΚ, «ξερά φύλλα που στροβιλίζει ο άνεμος», ακόμη κι αν ήθελε, είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν τώρα πια το μπορεί. Και ο ΣΥΡΙΖΑ – το αφανές τιμώμενο πρόσωπο της επετείου -, ενώ εξ αντικειμένου θα το μπορούσε, είναι ακόμη πιο αμφίβολο αν το επιθυμεί καν.