Ανάσες ελευθερίας ή ευκαιρία απόδρασης;

Ανάσες ελευθερίας, πρόβα επανένταξης στην κοινωνία ή ευκαιρία για απόδραση από τη φυλακή; Το ερώτημα αφορά τον θεσμό της χορήγησης των αδειών κρατουμένων. Οσο για την απάντηση, όπως έχει δείξει η ιστορία, είναι διαφορετική ανάλογα με τον κρατούμενο.

Ωστόσο, η αναγκαιότητα ή μη τού – κατά γενική ομολογία – επιτυχημένου αυτού θεσμού ξαναμπαίνει στο τραπέζι κάθε φορά που ένας κρατούμενος, εκμεταλλευόμενος την άδεια που παίρνει, επιλέγει είτε να παρανομεί στην «παρένθεση» της ελευθερίας του είτε να μη γυρίζει ποτέ πίσω και να γίνεται δραπέτης.

Στη συντριπτική τους πλειονότητα, όπως αποτυπώνεται και στα στατιστικά στοιχεία, οι κρατούμενοι δεν προδίδουν την εμπιστοσύνη της Πολιτείας και φροντίζουν να γυρίζουν στη φυλακή, μετρώντας αντίστροφα τον χρόνο μέχρι την επόμενη φορά που θα φτάσει η μέρα να κλείσουν πίσω τους, έστω και για λίγο, και πάλι την πόρτα του κελιού τους.

 Αν υποθέσουμε όμως ότι στις φυλακές τηρείται βιβλίο επιστροφής των αδειούχων κρατουμένων, ανατρέχοντας κανείς εκεί θα έβλεπε ότι υπάρχουν κα αρκετά κενά. Πρόκειται για τους κρατουμένους εκείνους οι οποίοι, καθώς πληρούν τις προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος, λαμβάνουν με απόφαση των αρμόδιων συμβουλίων την πολυπόθητη γι’ αυτούς άδεια και – άλλοτε ήδη από την πρώτη φορά, άλλοτε σε μία από τις επόμενες – συνειδητά επιλέγουν να περάσουν στην παρανομία.                          

ΚΑΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ. Τελευταίο παράδειγμα είναι οι δύο φερόμενοι ως δράστες που συμμετείχαν στη ληστεία της Εθνικής Τράπεζας στο Δίστομο Σπύρος Χριστοδούλου και Σπύρος Δραβίλας, οι οποίοι είχαν παραβιάσει την άδειά τους, αποτελώντας γι’ αυτούς το διαβατήριο ώστε να επιστρέψουν στις ληστείες.

Το θέμα των αδειών είχε βρεθεί και πάλι στο προσκήνιο τον περασμένο Ιανουάριο, όταν ο καταδικασμένος σε ισόβια κάθειρξη Χριστόδουλος Ξηρός δεν επέστρεψε στη φυλακή με την εκπνοή της άδειάς του.

 Το ίδιο σκηνικό στο παρελθόν είχε επαναληφθεί με την περίπτωση του ισοβίτη Μιχάλη Μακρυγιάννη, ο οποίος τον Αύγουστο του 2012 παραβίασε για δεύτερη φορά την πενθήμερη άδεια που είχε δοθεί από τις φυλακές της Λάρισας. Ο Μακρυγιάννης συνελήφθη τελικά τρεις μήνες μετά στην περιοχή της Κυψέλης. Στον κατάλογο των κρατουμένων που δεν επέστρεψαν εγκαίρως, ως ώφειλαν, στη φυλακή συμπεριλαμβάνονται ακόμα ο Παναγιώτης Βλαστός, αλλά και ο καταδικασμένος 8 φορές σε ισόβια κάθειρξη αρχηγός της αποκαλούμενης «εταιρείας δολοφόνων» Χρήστος Παπαδόπουλος, ο οποίος τον Απρίλιο του 2001 παραβίασε την άδεια που του είχε δοθεί από τις φυλακές της Κέρκυρας για να συλληφθεί τελικά τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους σε ένα ισόγειο διαμέρισμα στην Κυψέλη.

Η αλήθεια είναι ότι οι προβληματισμοί και οι ενστάσεις όσων διαφωνούν με τον θεσμό τίθενται κάθε φορά που κάποιος κρατούμενος αποφασίζει να… παρατείνει την ελευθερία του και να μην επιστρέψει στη φυλακή. Το εύλογο παράπονο που διατυπώνεται εκ μέρους κρατουμένων είναι ότι ποτέ δεν έχει ανοίξει μια τέτοια συζήτηση για τη βελτίωση του θεσμού με αφορμή όλους εκείνους που είναι πάντα συνεπείς και γυρίζουν στην ώρα τους στις φυλακές εν αναμονή της επόμενης άδειας.

 Είναι χαρακτηριστικό πως υπάρχουν περιπτώσεις κρατουμένων, καταδικασμένων μάλιστα για βαρύτατα κακουργήματα, οι οποίοι έχουν βγει με άδεια από τη φυλακή 25 και 30 φορές. Και όμως, ποτέ δεν διανοήθηκαν να μην επιστρέψουν.

Η στάση της Πολιτείας στο θέμα των αδειών ήταν ψύχραιμη και νηφάλια, με την έννοια πως όταν δημιουργήθηκε μεγάλος θόρυβος, ακόμα και ενδοκυβερνητικές τριβές, από τη μη επιστροφή του Χριστόδουλου Ξηρού, εντούτοις οι αρμόδιοι δεν έσπευσαν να νομοθετήσουν υπό την πίεση της στιγμής και της κοινής γνώμης.

Κάτι τέτοιο θα οδηγούσε στην πλήρη κατάργηση του θεσμού ή στη μεγάλη αυστηροποίηση των προϋποθέσεων για τη χορήγηση αδειών.

ΑΛΛΑΓΕΣ. Οι όποιες νομοθετικές αλλαγές αφορούν μόνο συγκεκριμένη κατηγορία κρατουμένων που θεωρούνται επικίνδυνοι για τη δημόσια ασφάλεια. Υπέρμαχος μάλιστα της διατήρησης του θεσμού εμφανίστηκε από το βήμα της Βουλής και ο υπουργός Δικαιοσύνης Χαράλαμπος Αθανασίου μετά την εξαφάνιση του Χριστόδουλου Ξηρού, ξεκαθαρίζοντας πως οι όποιες νομοθετικές πρωτοβουλίες δεν θα καταργούσαν τον θεσμό. Οι φυλακές διαχρονικά, με βάση τη φιλοσοφία που τις διέπει ως προς τη μεταχείριση των καταδίκων, αποτελούν κομμάτι της κοινωνίας. Στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή για την ελληνική κοινωνία τα συσσωρευμένα προβλήματα των φυλακών τις έχουν μετατρέψει σε ένα «αγκάθι».                    

Αποθήκες ψυχών, όπως τις περιγράφουν οι ίδιοι οι κρατούμενοι, έτοιμες να εκραγούν μέσα σε μια κοινωνία που βρίσκεται σε ένταση. Οι άδειες των κρατουμένων, σύμφωνα με όσα λένε άνθρωποι που γνωρίζουν καλά τη λειτουργία του θεσμού, αποτελούν κρίσιμο παράγοντα για τη διατήρηση μιας στοιχειώδους ηρεμίας. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελούν ατομικές βαλβίδες εκτόνωσης. Με αυτή την έννοια, το θεσμικό πλαίσιο των αδειών και ο τρόπος εφαρμογής τους δεν είναι ένα επιμέρους θέμα που αφορά μόνο τους κρατουμένους, τους συγγενείς τους και τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους, αλλά ολόκληρη την κοινωνία.