Ξέρω τι έκανες πέρυσι το καλοκαίρι

^«Συνήθως πηγαίνει τέσσερις ημέρες διακοπές. Την τρίτη ημέρα έχει βαρεθεί και αρχίζει τα μηνύματα και τα τηλεφωνήματα». Η διάγνωση – διατυπωμένη στην «Φιγκαρό» από γάλλο υπουργό – αφορά τον Φρανσουά Ολάντ. Θα μπορούσε να αφορά και τον Αντώνη Σαμαρά. Μόνο που ο Σαμαράς δεν περιμένει την τρίτη ημέρα.

Ο Πρωθυπουργός – όπως και ο γάλλος πρόεδρος – ανήκει στο σπάνιο εκείνο είδος των ανθρώπων που δίνουν την εντύπωση ότι πλήττουν στις διακοπές. Σαν να τους λείπει η αδρεναλίνη του γραφείου. Γι’ αυτό και φροντίζουν να πάρουν το γραφείο μαζί τους.

Στην περίπτωση του Σαμαρά φαίνεται ότι οι διακοπές σχεδιάζονται με τρόπο ώστε να μοιάζουν ενταγμένες στη φυσική κανονικότητα κάθε οικογένειας. Το μέρος – η Πύλος – είναι πάντα το ίδιο. Οι ημέρες – το τριήμερο πριν και μία – δύο ημέρες μετά τον Δεκαπενταύγουστο – είναι επίσης κάθε χρόνο οι ίδιες. Τα φωτογραφικά στιγμιότυπα δεν ξεχωρίζουν από το ένα καλοκαίρι στο άλλο: ο Σαμαράς ασπάζεται την εικόνα της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας. Περπατάει στους δρόμους της Πύλου περιστοιχιζόμενος από τοπικούς παράγοντες. Κάθεται σε ένα καφενείο και ανταλλάσσει χειραψίες με τους περαστικούς. Το φιλμ παίζει ξανά και ξανά, κυκλικά.

Με τον γερμανό επισκέπτη

Οσοι γνωρίζουν, πάντως, λένε ότι ο Σαμαράς φροντίζει να μην πλήξει στις διακοπές. Παίρνει μαζί του homework από την Αθήνα. Το πιο γεμάτο μεσσηνιακό πενθήμερο ήταν, λένε, το περυσινό. Ο Πρωθυπουργός είχε μόλις επιστρέψει από ένα ταξίδι στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου είχε συναντήσει τον αμερικανό πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα. Λίγο μετά την προσγείωσή του στην Αθήνα, στις 10 Αυγούστου, ανακοινώθηκε ότι επρόκειτο να ταξιδέψει ξανά στις ΗΠΑ προς το τέλος Σεπτεμβρίου. Επισήμως, για να λάβει μέρος στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Ανεπισήμως, όμως, το πρωθυπουργικό επιτελείο είχε ήδη αρχίσει να σχεδιάζει την έξοδο στις αγορές.

Με αυτά τα σχέδια στις αποσκευές του πήγε πέρυσι στην Πύλο ο Σαμαράς. Και δεν είχε πάρει μαζί του μόνο φακέλους. Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές, σε μεγάλο ξενοδοχειακό συγκρότημα της ευρύτερης περιοχής είχαν γίνει συναντήσεις με σημαντικό ξένο επισκέπτη και συζητήθηκαν – ως προς το χρονοδιάγραμμα και τη μεθόδευση – κάποιες μεγάλες κινήσεις που εκδηλώθηκαν πολλούς μήνες αργότερα.

Από το αποτέλεσμα φαίνεται ότι οι συνεννοήσεις που γίνονται χωρίς χρονόμετρα, χωρίς γραβάτες – και χωρίς πνεύμα διαπραγμάτευσης – μπορεί να είναι πιο γόνιμες.

Οταν ο βασιλιάς είναι ημίγυμνος

Επιστρέφοντας στη σημειολογία, το μόνο στιγμιότυπο χαλαρότητας από τις διακοπές του Πρωθυπουργού είναι αυτό που τον εικονίζει να κολυμπάει φορώντας το καπέλο του. Ο φακός δεν έχει συλλάβει άλλη στιγμή ξεκούρασης. Πρόκειται μάλλον για σκόπιμη αυτοπροστασία. Οπως έχει δείξει η ζωή, η έκθεση των πολιτικών στο φως της θερινής δημοσιότητας μπορεί να επιφέρει βαριά επικοινωνιακά εγκαύματα.

Στους καμένους, ας πούμε, ανήκει ο Φρανσουά Ολάντ. Το πρώτο καλοκαίρι της θητείας του είχε εμφανιστεί με βερμούδα και κόκκινα από τον ήλιο μαγουλάκια να βολτάρει στο ακροθαλάσσι της Μπρεγκανσόν. Ηταν πιασμένος χέρι χέρι με τη σύντρόφο του (τότε ήταν η Βαλερί Τριερβελέρ, για όσους έχουν χάσει τον λογαριασμό). Εκείνη η εικόνα του γάλλου προέδρου να πλατσουρίζει αμέριμνος ενώ κινδύνευε να καταρρεύσει το οικοδόμημα του ευρώ τραυμάτισε ανεπανόρθωτα την εικόνα του.

Ο πρόεδρος που είχε εκλεγεί ως «ο κύριος Νορμάλ» έδειξε ότι μάλλον δεν είχε επίγνωση της κρισιμότητας της κατάστασης. Ο κανόνας λέει ότι το εκλογικό σώμα πρέπει να νιώθει οικειότητα με τους ηγέτες του. Το παράδειγμα του Ολάντ όμως δείχνει ότι καμιά φορά δεν αντέχεται τόση κανονικότητα. Η εξοικείωση με την εικόνα ενός προέδρου ως κοινού λουόμενου οδηγεί στην απομυθοποίηση και τη χλεύη. Και ο Ολάντ δεν είναι ο μόνος που ατύχησε.

Κανό στα ρηχά

Είναι οι τελευταίες ημέρες του Ιουνίου του 2010, του δεύτερου μήνα της μ.Μ. – μετά το Μνημόνιο – Ελλάδας. Η λαίλαπα δεν έχει ακόμη γίνει αισθητή. Ούτως ή άλλως, εκείνες τις ημέρες στην Κίμωλο τίποτε δεν φαίνεται ικανό να διαταράξει την ηρεμία του πρώιμου θέρους.

Στην απόμερη παραλία Δέκας λιάζεται μόνο ένα ζευγάρι που επισκέπτεται κάθε χρόνο τέτοια εποχή το νησί. Την ησυχία τους διακόπτει ο ρόγχος μιας μηχανής. Στα 20 μέτρα από την ακτή βλέπουν εμβρόντητοι ένα σκάφος του Λιμενικού. Μα, τι συμβαίνει; Τι ψάχνουν οι λιμενικοί μέσα στην ερημιά;

Ενα λεπτό μετά, πίσω από το Λιμενικό, στην άκρη του κολπίσκου κάνει την εμφάνισή του ένα κανό. Ο ακούραστος κωπηλάτης που το οδηγεί έχει δέσει μια κόκκινη μπαντάνα στο κεφάλι. Στα αφτιά του έχει τα ακουστικά του iPad. Η ταυτότητά του αποκαλύπτεται στους αιφνιδιασμένους λουόμενους όταν στην παραλία καταφθάνει ένα τζιπ. Από αυτό αποβιβάζεται η Αντα Παπανδρέου μαζί με τον Αντρίκο Παπανδρέου και τη σύζυγό του.

Το κανό του Γιώργου Παπανδρέου έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα στις αναμνήσεις από το πρώτο καλοκαίρι της κρίσης. Ηταν ακόμη η περίοδος του μέλιτος για την κυβέρνησή του και τον ίδιο που, ακόμη και μετά το Καστελλόριζο, μπορούσε απενεχοποιημένα να απολαμβάνει το ελληνικό καλοκαίρι κάθε Σαββατοκύριακο. Ηταν μια χαλαρότητα που αναδρομικά φαίνεται ότι βρισκόταν σε αβυσσαλέα αναντιστοιχία με την κοινωνική πραγματικότητα που ήδη διαμορφωνόταν.

Σημειολογία ελληνικού θέρους

Το παραθεριστικό στυλ του Παπανδρέου ήταν έκφανση της πολιτικής του κουλτούρας. Ηταν και αυτό εκδήλωση της «flip – flop culture» – της κουλτούρας της σαγιονάρας, όπως έχει ονομασθεί η ατμόσφαιρα χαλαρής δημιουργικότητας των πανεπιστημίων τής πάντα ηλιόλουστης Καλιφόρνιας. Με τα νεωτεριστικά του χόμπι, τα γκάτζετ του, το νεανικό του στυλ, ο Παπανδρέου ήταν στις διακοπές περισσότερο ο εαυτός του.

Το ίδιο ίσχυε και για τον Κώστα Καραμανλή. Πληθωρικός, χαμογελαστός σε όσα στιγμιότυπα έχουν δημοσιευθεί από τις διακοπές του όσο ήταν πρωθυπουργός, ο Καραμανλής αποπνέει μια πιο φυσική, πιο βαλκανική χαλαρότητα. Με όρους πολιτικής επικοινωνίας, ο παραθεριστής Καραμανλής, πάντα συν γυναιξί και τέκνοις, βρισκόταν αβίαστα πιο κοντά στον μέσο έλληνα ψηφοφόρο.

Οικείος φαίνεται στις χαλαρές του στιγμές και ο Αλέξης Τσίπρας. Η πρόσφατη εμφάνισή του στη Νάξο – μαύρο γυαλί, καπέλο, πλαστικό σανδάλι Crocs – ανακαλεί την εποχή της καραμανλικής μακαριότητας, ακριβώς λόγω της φυσικότητάς της. Φυσικότητα που δεν είναι αυτονόητη, ακόμη και όταν η φωτογραφία έχει ληφθεί ερήμην του φωτογραφιζόμενου. Αρκεί κανείς να θυμηθεί πόσο αφύσικη έμοιαζε η εικόνα του Σημίτη με βερμούδα στη Σίφνο.

Η λιτότητα δεν πάει διακοπές

Πέρυσι την άνοιξη οι Γερμανοί είχαν δοκιμάσει το ίδιο σοκ, όταν οι ιταλικές εφημερίδες δημοσίευαν την εικόνα της Μέρκελ με μαγιό. Μέχρι και η ελευθέρια «Bild», σε μια έξαρση υποκριτικού πουριτανισμού, αρνήθηκε να αναδημοσιεύσει την ιερόσυλη εικόνα της ημίγυμνης καγκελαρίου.

Φέτος, η πάντα συντηρητική Μέρκελ είναι ακόμη πιο προσεκτική. Εχει αποσυρθεί από την προηγούμενη εβδομάδα σε ένα χωριό στο Νότιο Τιρόλο. Οι μόνες δημόσιες εμφανίσεις της ήταν για χάρη της όπερας, πρώτα στο φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ και μετά στο φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ.

Οι δύσκολοι καιροί στην Ευρώπη επιβάλλουν τη λιτότητα και στους ηγέτες. Κανένας δεν θέλει να φανεί ότι καλοπερνάει. Κανένας δεν θέλει να προκαλέσει τον φθόνο. Εχοντας πάρει πια το μάθημά του, ο Φρανσουά Ολάντ δεν θα απομακρυνθεί περισσότερο από μία ώρα από το Παρίσι. Περνάει ήδη τις διακοπές του στη La Lanterne, την εξοχική προεδρική κατοικία του 18ου αιώνα στις Βερσαλλίες.

Ο Ματέο Ρέντσι δεν έχει ακόμη ανακοινώσει πλάνο διακοπών, αλλά λέγεται ότι μάλλον θα περάσει λίγες ημέρες στην ύπαιθρο της Τοσκάνης. Στον κανόνα της αθόρυβης ξεκούρασης, μόνη εξαίρεση αποτελεί ο Ντέιβιντ Κάμερον που κάνει κανονικές διακοπές με την οικογένειά του στην Πορτογαλία και, όπως κάθε χρόνο, επισκέφθηκε μαζί με τη γυναίκα του Σαμάνθα μια λαϊκή αγορά για να ψωνίσει – φέτος ψάρια! Σιγουρατζής, ο Κάμερον προσέρχεται τρία χρόνια στη σειρά με ιδίου τύπου μπλε πόλο μπλουζάκι…

Κανονικές διακοπές λέει ότι θα κάνει φέτος και ο Αντώνης Σαμαράς. Διατείνεται στους στενούς του συνεργάτες ότι δεν έχει πάρει στις αποσκευές του κανέναν φάκελο. Αλλά όσοι τον ξέρουν δυσκολεύονται να τον πιστέψουν.